Dua Nedir?
Zabur 109:21-22 haqıyqıy duanıń jaqsı úlgisi. Duşpanlar tárepinen qıynalǵan Dáwıt: «Biraq Sen meniń ushın, ey Rabbiy Quday, Ózińniń atıń ushın; Ózińniń meyirimiń jaqsı bolǵanı ushın, meni qutqar. Sebebi men kámbaǵal hám mútájmen, hám meniń júregim ishime jaralanǵan» (KJV) dep dua etti. Bul duada úsh nárseni tabamız:
Anıq mútájlikti ańlaw, Insanǵa tán hálsizliktiń Qudiretli kúshke jarmasıwı, hám Qudaydıń meyirimi hám jaqsılıǵına isenim.
Bul Evreylerge 11:6 da kórsetilgen talapqa sáykes, Qudayǵa kelgenler «Onıń bar ekenligine hám Onıń Ózin ıntalı túrde izlegenlerge sıylıq beriwshi ekenligine iseniwi kerek». Qudaydıń qálewine hám jaqsılıǵına isenim áhmiyetli.
Adam Isa Másih, sózsiz, haqıyqıy duanıń eń úlken úlgisi. Zabur 109-dıń 4-ayatı: «Sebebi meniń súyispenshiligim ushın olar meniń duşpanlarım: biraq men ózimdi duaǵa beremen» deydi. Bul sózler Rabbiy Isa haqqında payǵambarlıq túrde sóyleydi. «Ózimdi beremen» sózleri awdarmashılar tárepinen qosılǵan, sonlıqtan ayattıń aqırındaǵı tekst sózbe-sóz «biraq men dua» dep aytıladı. F. W. Granttıń Sanlı Bibliyası bunı bılaysha beredi: «... hám men [hámmesi] dua». Rabbiy Isa duanıń ózi edi. Onıń ómiri duanıń tiykarǵı ózgesheligi bolǵan ǵárezliliktiń turaqlı kórinisi edi.
Dua ruwxıń ruwxıy dem alıwı. Bul ruwxıy ómirdiń kórinisi. Tarsuslı quwǵınshı Sawl Másihke qashan aylanǵanın oylań. Rabbiy Ananiastı Sawlǵa jibergende: «Mine, ol dua etip atır» (Húkimetler 9:11) dedi. Bul ózgergen júrektiń hám ilahiy ómirdiń dem alıwınıń dálili edi.
Haqıyqıy dua sonday-aq shúkirshilikti, tabınıwdı, jalbarıwdı hám basqalar ushın shapaat etiwdi bildiredi.
Qalay Dua Etiw Kerek
1. Isenim menen dua etiń.
Rabbiy: «Dua etkenińizde, qálegen nárseniń hámmesin ... alatuǵanıńızǵa iseniń» (Mark 11:24) dep úyretti. Emlew ushın Rabbiyge kelgen soqır adamlarǵa Ol: «Bunı isley alatuǵanıma isenesizbe?» dep soradı. Olar: «Áwe, Rabbiy» dep juwap bergende, Ol olardıń kózlerine tiyip: «Isenimińizge qaray sizge bolsın» (Matta 9:28-29) dedi. Jaqıp ta bizge isenim menen soraw hám shúbhelenbew yamasa gúmanlanbaw haqqında kórsetpe beredi (Jaqıp 1:6-7).
2. Keshirimli ruwx penen dua etiń.
Isa: «Hám dua etip turǵanıńızda, eger kimge qarsı bir nársenińiz bolsa, keshiriń: solay etip aspanlardaǵı Ákeńiz de sizge qáteńizdi keshirsin» (Mark 11:25) dep úyretti. Bul Onıń shákirtlerge bergen úlgisinde de aytılǵan: «Bizdiń qárejdarlarımızdı keshirgenimiz sıyaqlı, bizdiń qárejdarlarımızdı da keshir» (Matta 6:12). Zaburshı: «Eger men júregimde nahaqlıqtı esapqa alsam, Rabbiy meni tıńlamaydı» (Zabur 66:18) dedi.
3. Shúkirshilik penen dua etiń.
Filipililerge 4:6 bizge: «Hesh nárseden [yamasa qáweterlenbeń]; biraq hár bir nársede dua hám jalbarıw menen shúkirshilik penen Ózińizdiń ótinishlerińizdi Qudayǵa bildiriń» dep úyretedi. Shúkirshilik hárdayım Qudayǵa jaqınlasıwımızdı sıpatlawı kerek. «Shúkirshilik etiń» Koloselilerge 3:15 tegi úgit. Zaburlar Qudayǵa shúkirshiliktiń kórinisleri menen tolı hám bizdi «Onıń aldına shúkirshilik penen keliwge» hám «Rabbiyge shúkirshilik etiwge; Onıń atın shaqırıwǵa» (Zabur 95:2, 105:1) shaqıradı.
4. Moyınlaw menen dua etiń.
Isenim duası haqqında sóylegende, Jaqıp: «Qáteńizdi bir-birińizge moyınlań, hám bir-birińiz ushın dua etiń, solay etip emleniwińiz múmkin» (Jaqıp 5:16) deydi. Bul sózler qátelerdi yamasa jamanlıqlardı moyınlaw Qudayǵa etken dualarımızǵa qosılıwı kerek ekenligin kórsetedi. Moyınlawdıń bul ózgesheligi ásirese Ezra hám Daniyeldıń dualarında hám Nehemiya dáwirindegi Izrail hám Levilerdiń jalbarıwlarında kórinedi (Ezra 9:6-10; Daniyel 9; Nehemiya 9:3-20).
5. Orazǵa tutınıw menen dua etiń.
Aldınǵı Jazıwlar hám Eski hám Jańa Wásiyatlardaǵı basqa kóplegen jazıwlar oraza tutıwdı hám qıyınshılıqtı dua menen baylanıstıradı (Húkimetler 13:2, 14:23; 1 Korinflilerge 7:5). Rabbiy Shaytan tárepinen sınawdan ótkerilgende 40 kún oraza tuttı. Ol Óz shákirtlerine belgili bir jınnıń tek dua hám oraza tutıw arqalı ǵana quwılıwı múmkinligin ayttı (Matta 17:21). Orazǵa tutınıw zárúrli azıq-awqattan hám basqa nárseden bas tartıwdı, hám ıntalı duaǵa jıynalıwdı bildiredi.
6. Qızǵın hám ıntalı túrde dua etiń.
Jaqıp bizge: «Haqıyqıy adamnıń nátiyjeli qızǵın duası kóp nárseni isley aladı» hám Iliya «ıqtıyarlı túrde dua etti» (Jaqıp 5:16-17) deydi. Qızǵın dualar úlken jıllıqtı hám sezimlerdiń kúshliligin bildiredi. Olar adamnıń ishki dúnyasınan keledi.
7. Jaqsı ar-namıs penen dua etiń.
Yoxan bul duanıń bul tárepin óziniń birinshi xatında bizge kórsetedi. Ol bizdiń «ámelde hám haqıyqatta súyiwimiz kerek» dedi. «Hám bunıń menen biz haqıyqattan ekenligimizdi bilemiz, hám Ózimizdiń júreklerimizdi Onıń aldında isentiremiz ... Súyikliler, eger bizdiń júregimiz bizdi ayıplamasa, onda bizdiń Qudayǵa qaray isenimimiz bar. Hám biz soraytuǵın hár qanday nárseni Onnan alamız, sebebi biz Onıń buyrıqların saqlaymız, hám Onıń kóz aldında jaǵımlı bolǵan nárseni isleymiz» (1 Yoxan 3:18-19,21-22). Bul sózler bizge eger isenim iyeleri Qudaydıń haqıyqatında júrse hám Oǵan jaǵımlı nárseni islese, júrek isentiriledi hám adamnıń jaqsı ar-namısı hám Qudayǵa qaray isenimi boladı, dua etiw hám soralǵan nárseni alıw ushın.
8. Qudaydıń erkine boysınıw menen dua etiń.
Biz Yoxannıń birinshi xatında da oqıymız: «Eger biz Onıń erkine qaray bir nárseni sorasaq, Ol bizdi tıńlaydı: Hám ... biz Onnan qálegen ótinishlerimizge iye ekenligimizdi bilemiz» (1 Yoxan 5:14-15). Dua etkenimizde biz hárdayım Qudaydıń biz ushın erki ne bolıwı múmkinligin esapqa alıwımız hám oǵan boysınıwımız kerek. Rabbiy Isa azapta: «Meniń erkim emes, biraq Seniń erkiń bolsın» (Luka 22:42) dep dua etti.
9. Anıq hám qısqa dua etiń.
Rabbiy shákirtlerge putparastlar – Qudaydı bilmeytuǵın adamlar – dua etkeni sıyaqlı bos qaytalawlardı yamasa kóp sóylewdi qollanbawdı úyretti (Matta 6:7). Ol sonday-aq bizdiń mútájliklerimiz ushın anıq sorawdı da atap ótti (Luka 11:5-10). Biz Nasiyatshı 5 te «sózlerimiz az bolsın» hám Qudaydıń úyinde «kóp sóz» qollanbawǵa úgitlenemiz (Nasiyatshı 5:2-3).
10. Shıdamlılıq penen dua etiń.
Efesseliklerge 6:18 degi dua haqqındaǵı úgitte biz «hárbir shıdamlılıq penen» sózlerin tabamız. Rimliklerge 12:12 de: «Duada turaqlı bolıń» dep aytıladı. Solay etip, duada turaqlılıq hám dawam etiw kerek.
Quday bizdi dua etiwge shaqıradı
Máshiyler «meyirim alıwımız hám mútájlik waqtında járdem tabıwımız ushın, meyirim taxtına batırlıq penen keliwge» (Evreylerge 4:16) shaqırıladı. Bul meyirim hám járdem alıw múmkin bolǵan meyirim taxtı, oǵan jaqınlasa alamız. Gúnaǵa qarsı húkim Golgota krestinde orınlanǵan, sonlıqtan biz Qudaydıń múnásip bolmaǵan meyirimi taxtına dua etiwde batırlıq penen kelemiz.
Isenim iyeleri bizdiń tınıshlıǵımız bolǵan Isa Másihniń qanı menen jaqınlastırılǵanın jazǵannan keyin, Pawıl: «Sebebi Ol arqalı biz ekewimiz de [Yahudiy hám Basqa milletli] bir Ruwx arqalı Ákege kiriwge iye boldıq» (Efesseliklerge 2:18) dedi. Bizdiń endi Qudayǵa Ákemiz sıpatında kiriwge iye ekenligimizdi hám Oǵan bala menen áke ortasındaǵı bul jaqın hám súyispenshilikli qatnasıqta kele alatuǵanımızdı biliw qanday baxt!
Biz Rimliklerge 8 de Pawıl tárepinen isentirilemiz: «Sol sıyaqlı Ruwx ta bizdiń hálsizliklerimizge járdem beredi: sebebi biz qalay dua etiwimiz kerek ekenligin bilmeymiz: biraq Ruwx Ózi biz ushın tınıshsızlanıwlar menen shapaat etedi» (Rimliklerge 8:26). Basqa Jazıwlar «hárdayım hár qanday dua hám jalbarıw menen Ruwhta dua etiw» hám «Muqaddes Ruwhta dua etiw» haqqında sóyleydi (Efesseliklerge 6:18; Yahuda 20).
Rabbiy sonday-aq: «Eger sizlerden ekewi jerde soraytuǵın hár qanday nárseniń hámmesi haqqında kelisse, ol Meniń Ákem tárepinen olar ushın islenedi» (Matta 18:19) dep úyretti. Bul bir-biri menen jámáátlik duaǵa tiyisli baxtlı wáde. Jazıwdaǵı kóplegen úlgiler kórsetkenindey, birge duada ayrıqsha kúsh hám wáde bar.
Kimge Dua Etemiz?
Isa jerde bolǵanda Oǵan tabınıw hám duada tikkeley múráját etilgen. «Bir ala pes kelip Oǵan tabındı, Rabbiy, eger qáleseń, meni taza ete alasań dedi. Hám Isa Óz qolın uzatıp, oǵan tiyip, Qáleymen; taza bol dedi. Hám dárhal onıń ala pesi tazalandı» (Matta 8:2-3). Bul bap Rabbiy Isaǵa etilgen ótinishlerdiń (Matta 8:6,25, 9:27 qarań) hám juwaplardıń waqıyaların da jazadı, olar Injiller boyınsha da tabıladı.
Isa Másih Quday, sonlıqtan dua Oǵan tikkeley múráját etiliwi múmkin, biz bunı Húkimetler hám Xatlarda tabamız (Húkimetler 1:24, 4:24, 7:59-60, 9:6,10, 10:14; 2 Korinflilerge 12:8-9; 2 Tesalonikalılarǵa 2:16-17 qarań). Aspandaǵı dańqlanǵan Másih sıpatında, Ol Xatlarda Quday Áke menen baylanıslı kórinedi. Ashıw 5 te Qudaydıń Qozısı Isa Másihniń kelesi kúnde aspandaǵı qutqarılǵan jámáát tárepinen tabınılatuǵını hám maqtawda múráját etiletuǵını ashıqlanadı.
Biz Rabbiy Isa Másihniń atınan Qudayǵa Ákemiz sıpatında tikkeley dua etiw imkaniyatına iye bolǵanımız ushın baxtlımız, hám biz soraytuǵın nárseni alatuǵanımızǵa isentirilemiz. Isa: «Hám sol kúni siz Mennen hesh nárseni soramaysız. Haqıyqattan da, haqıyqattan da, men sizge aytaman, siz Ákeden Meniń atımnan soraytuǵın hár qanday nárseni Ol sizge beredi. Házirge shekem siz Meniń atımnan hesh nárseni soramadıńız; sorań, hám siz alasız, solay etip quwanıshıńız tolıq bolsın ... Sebebi Áke Ózi sizdi súyedi, sebebi siz Meni súydińiz» (Yoxan 16:23-24,27) dedi. Tek ǵana Isanıń joqarı atı menen biz Ákege jaqınlasa alamız hám Onnan hár qanday nárseni soray alamız.
Jazıwda hesh qanday dualar Muqaddes Ruwxqa, Ol da Quday, múráját etilmeydi, hám bizge hesh qashan Qudaylıqtıń bul ilahiy shaxsına dua etiw úyretilmeydi. Sebebi Ol bizge duada járdem beretuǵın hám biz ushın shapaat etetuǵın (Rimliklerge 8:26) Shaxs. Ol bizge Ruwhta Quday Ákege hám Rabbiy Isaǵa dua etiwge múmkinshilik beredi (Efesseliklerge 6:18; Yahuda 20).
Jazıwlar bizge basqa hesh kimge dua etiw ushın dálil yamasa ruqsat bermeydi.
Qashan Dua Etiw Kerek
Zaburshı Dáwıt: «Meniń dawısım Sen ertede esitesiń, ey Rabbiy; ertede men Óz duamdı Saǵan baǵıtlayman, hám joqarıǵa qarayman» (Zabur 5:3) dep jazdı. Kúniń basında, aqılıń taza hám jańa bolǵanda, hám jańa kún aldında turǵanda, Rabbiyge dua etiw áhmiyetli. Biz kúndi tek Quday menen duada baslamawımız kerek, biraq Onıń Sózin oqıw menen de baslawımız kerek.
Dáwıt sonday-aq: «Keshki, hám erte, hám tús waqtında, men dua etemen, hám qattı qıshqıraman: hám Ol meniń dawısımdı esitedi» (Zabur 55:17) dep járiyaladı. Sol sıyaqlı biz payǵambar Daniyeldıń kúnde úsh márte óz bólmesinde tizesinde Qudayınıń aldında ádetiy túrde dua etip hám shúkirshilik etip atırǵanın tabamız, hám bul patshanıń pármanı Yahova Qudayǵa duanı qadaǵan etken waqıtta boldı (Daniyeldıń 6:7-10).
Duanıń bunday turaqlı waqıtlarınan tısqarı, Bibliya bizdi «hárdayım», «toqtamastan» dua etiwge úgit etedi (Efesseliklerge 6:18; 1 Tesalonikalılarǵa 5:17).
Ne Usıwın Dua Etiw Kerek
Bibliya bizge dua etiwdi buyırǵan ayırım nárseni qarastırǵanda, biz Filipililerge 4:6 da berilgen barlıq qamtıwshı úgitten baslawımız múmkin, ol: «Hesh nárseden qáweterlenbeń; biraq hár bir nársede dua hám jalbarıw menen shúkirshilik penen Ózińizdiń ótinishlerińizdi Qudayǵa bildiriń» deydi. Quday menen duada hám shúkirshilikte sóylesiw ushın hesh nárseniń kishisi yamasa úlkeni joq. Bizge dua etiw buyırılǵan:
1. Barlıq adamlar hám húkimetler ushın.
Pawıl: «Solay etip, men birinshi náwbette, barlıq adamlar ushın; patshalar ushın, hám húkimet basında turǵan barlıq adamlar ushın jalbarıwlar, dualar, shapaatlar hám shúkirshilikler etiliwin úgit etemen; solay etip biz barlıq taqıwalıq hám haqıyqatta tınısh hám tınıshlıqlı ómir súriwimiz múmkin» (1 Timotiyge 2:1-2) dep jazdı. Qudaydıń qálewi «bárshe adamlar qutqarılıwı hám haqıyqattı biliwge keliwi» (1 Timotiyge 2:4). Biz barlıq insanzat ushın olardıń qutqarılıwı ushın dua etiwimiz kerek. Bul qáwipli hám revolyutsiyalıq dáwirlerde húkimdarlar hám húkimet basında turǵan barlıq adamlar ushın dua etiwge ayrıqsha mútájlik bar. Húkimet Qudaydan, hám biz olarǵa húrmet etiwimiz hám olar ushın dua etiwimiz kerek.
2. Tutqınlar ushın.
Evreylerge 13 tegi sóz: «Tutqınlardı esleń, olar menen birge baylanǵan sıyaqlı: jaman qatnasqa ushıraǵanlardı, ózińiz de denede bolǵanıńız sıyaqlı» (Evreylerge 13:3 JND). Kóplegen Máshiyler Bibliya dáwirlerinde hám ásirler boyı, hám házirgi kúnde de óz isenimi ushın túrmelerde azap shekti. Biz olar menen ruwhta baylanǵan sıyaqlı olar ushın dua etiwimiz kerek.
3. Rabbiyge xızmet etiwshiler ushın.
Pawıl óz xatlarında kóbinese isenim iyeleriniń duaların soradı. Efes jámáátine jazǵanda ol: «... Barlıq áwliyeler ushın jalbarıw; hám men ushın, maǵan sóylew beriliwi ushın, men awzımdı batırlıq penen ashıwım ushın, Injildiń sırın bildiriw ushın» (Efesseliklerge 6:18-19 KJV) dep ótinish etti. Tesalonikalılarǵa ol: «Aqırında, áǵa-iniler, biz ushın dua etiń, solay etip Rabbiy sózi erkin júrsin, hám dańqlansın» (2 Tesalonikalılarǵa 3:1) dep jazdı.
4. Qıyınshılıq hám kesellik astında azap shegip atırǵanlar ushın.
Jaqıp 5 te: «Sizlerden kim qıyınshılıqqa ushıraǵanba? Ol dua etsin ... Sizlerden kim kesellengenbe? Ol shirkewdiń aqsaqalların shaqırsın; hám olar onıń ústinen dua etsin, onı Rabbiy atınan may menen maylasın: Hám isenim duası kesellengenlerdi qutqaradı» dep buyıradı. Bul baxttıń wádesi (Jaqıp 5:13-15).
5. Gúnákárdıń duası.
Qutqarılmaǵan gúnákárdıń esitiliwine isenim menen dua ete alatuǵın duası – «kókiregine urıp, Quday, maǵan gúnákárǵa meyirimli bol» degen salıq jıynawshınıń duası. Rabbiy Isa onıń úyine aqlanǵan halda qaytqanın ayttı (Luka 18:13).
Duaǵa Kedergiler
Biz dualardıń juwap beriliwine kedergi bolatuǵın ayırım nárseni qısqasha atap ótemiz: jaman ar-namıstan ayıplawshı júrek (1 Yoxan 3:20-21), shúbheleniwshi ruwx (Mark 11:23), júrekte nahaqlıqtı saqlaw (Zabur 66:18), shúbheleniw yamasa isenimsizlik (Jaqıp 1:6-7), jaman yamasa óz-ózine payda izlewshi niyetler (Jaqıp 4:3), hám erli-hayal ortasındaǵı nadurıs qatnasıqlar (1 Petrus 3:7).
Bizdiń Duamız
Rabbiy duanıń bul meditatsiyaların barlıq oqıwshılarımızǵa baxt bersin hám tirilik, qızǵın dua arqalı jeńis bersin.
