8 Sol waqıtta Iliyasqa Jaratqan Iyeden mınaday sóz tústi:
9 – Endi Sidonǵa jaqın jerdegi Sarafat qalasına barıp, sol jerde qal. Sol jerde jasaytuǵın bir jesir hayalǵa seni baǵıwdı buyırdım.
10 Iliyas Sarafatqa ketti. Ol qala dárwazasına jaqınlaǵanda, sol jerde otın jıynap júrgen bir jesir hayalǵa kózi tústi. Ol hayalǵa:
– Maǵan ishiw ushın bir sarqum suw bereseń be? – dedi. 11 Hayal suw ákeliw ushın ketip baratırǵanda, Iliyas onıń izinen:
– Iltimas, maǵan shappattay nan da ala kel, – dep baqırdı.
12 Hayal oǵan:
– Siziń Qudayıńız, tiri Jaratqan Iye haqı ant ishemen: jeytuǵın hesh nársem joq. Tek ıdıstaǵı bir uwıs un menen gúzede azǵantay may ǵana bar. Mine, eki qısım otın teremen de, barıp sol unnan ulım menen ózime bir nárse pisiremen. Usı sońǵı asımızdı jep bolıp, ólip ketemiz, – dedi.
13 Iliyas hayalǵa bılay dedi:
– Qorqpa, barıp aytqanıńdı pisir. Biraq dáslep bir kishkene shórek jawıp, maǵan ákelip ber. Al óziń hám ulıń ushın keyin jabasań. 14 Sebebi Izraildıń Qudayı Jaratqan Iye bılay deydi: «Jaratqan Iye jerge jawın jibergenshe, ıdıstaǵı un da, gúzedegi may da tawısılmaydı».
15 Hayal barıp, Iliyastıń aytqanların isledi. Hayal, onıń xojalıǵı hám Iliyas uzaq waqıt azıq-awqattan tarıqpadı. 16 Jaratqan Iyeniń Iliyas arqalı aytqan sózi boyınsha, ıdıstaǵı un da, gúzedegi may da tawısılmadı.
17 Aradan biraz waqıt ótkennen soń, úy iyesi bolǵan jesir hayaldıń balası nawqaslanıp qaldı. Onıń nawqası júdá awır bolıp, aqırında demi tawısıldı. 18 Sonda hayal Iliyasqa:
– Qudaydıń adamı, men sizge ne qılıp edim? Siz maǵan gúnalarımdı esletiw hám ulımdı óltiriw ushın kelip pe edińiz? – dedi.
19 Iliyas hayalǵa:
– Balańdı maǵan ber, – dedi de, balanı hayaldıń qolınan alıp, onı ózi jasaytuǵın joqarǵı bólmege alıp shıqtı hám óz tósegine jatqardı. 20 Sońınan Jaratqan Iyege jalbarınıp bılay dedi: «Qudayım Jaratqan Iye, nege Sen úyinen maǵan pana bergen jesir hayaldıń balasın óltirip, oǵan jamanlıq islediń?» 21 Keyin Iliyas úsh ret balanıń ústine ózin taslap, Jaratqan Iyege: «Qudayım Jaratqan Iye, bul balaǵa qaytadan jan bere gór», – dep jalbarındı. 22 Jaratqan Iye Iliyastıń jalbarınıwların esitti. Balanıń janı ózine qaytıp, ol tirildi. 23 Iliyas balanı joqarǵı bólmeden alıp túsip, anasına berip atırıp:
– Qara, balań tiri, – dedi.
24 Sonda hayal Iliyasqa:
– Endi bildim, siz Qudaydıń adamısız hám siz arqalı aytqan Jaratqan Iyeniń sózi haq, – dedi.
1 Bir kúni payǵambarlar toparınan biriniń hayalı dad salıp kelip, Elishaǵa:
– Qulıńız bolǵan kúyewim óldi. Siz onıń Jaratqan Iyeden qorqıp jasaǵanın bilesiz. Endi bolsa, bizge qarız bergen adam eki ulımdı qul qılıp alıp ketiwge kelip tur, – dedi.
2 Elisha oǵan:
– Saǵan qanday járdem bersem eken? Aytshı, úyińde ne bar? – dedi.
Hayal:
– Shorıńızdıń úyinde kishkene bir gúze záytún mayınan basqa hesh nárse joq, – dedi. 3 Elisha hayalǵa bılay dedi:
– Barıp, hámme qońsılarıńnan bos ıdısların sorap al. Ilajı bolǵansha kóp ıdıs jıyna. 4 Keyin ullarıń menen úyge kir de, qapını ildirip alıp, ıdıslardıń hámmesine záytún mayın quy. Tolǵan ıdıslardı shetke alıp qoya ber.
5 Hayal Elishanıń janınan ketti. Sońınan ol ulları menen birge úyge kirip, esikti ildirdi. Ulları ıdıslardı alıp berip turdı, al hayal maydı quyıp turdı. 6 Hámme ıdıslar tolǵanda, ol ullarınıń birine:
– Jáne bir ıdıs alıp ber, – dedi.
Ulı oǵan:
– Basqa ıdıs qalmadı, – dep juwap berdi. Sonda maydıń aǵıwı da toqtadı.
7 Hayal kelip, Qudaydıń adamına bolǵan waqıyanı aytıp berdi. Ol hayalǵa: «Barıp, maydı sat ta, qarızıńdı tóle. Qalǵanın ullarıń menen birge kún kórisiń ushın paydalan», – dedi.
8 Bir kúni Elisha Shunemge keldi. Ol jerde jasaytuǵın bir abıraylı hayal Elishanı úyine mirát etip, awqatlanıwǵa kóndirdi. Sońın ala Elisha Shunemnen hár ótkende, awqatlanıw ushın sol úyge baratuǵın boldı.
9 Aradan biraz waqıt ótkennen keyin hayal kúyewine:
– Bul jerden tez-tez ótip turatuǵın sol adamnıń Qudaydıń muxaddes adamı ekenin bildim. 10 Kel, úyimizdiń ústine kishkene bir bólme salıp, ishine kórpe-tósek, stol, otırǵısh hám shıra qoyayıq. Ol bizlerge kelgende, sol jerde boladı, – dedi.
11 Bir kúni Elisha kelip, joqarǵı bólmege shıǵıp jattı. 12 Ol xızmetshisi Gexaziyge:
– Shunemli hayaldı shaqır, – dedi. Ol hayaldı shaqırdı, hayal Elishanıń aldına kelgende, 13 Elisha Gexaziyge bılay dedi:
– Hayalǵa bılay dep ayt: «Bizlerge kórsetip atırǵan ǵamxorlıǵıńdı saǵan ne menen qaytarayıq? Sen haqqında patsha menen yamasa sárkárda menen sóyleseyin be?»
Hayal oǵan:
– Yaq, raxmet. Men óz xalqımnıń arasında kemshiliksiz jasap atırman, hámme nársem bar, – dedi.
14 Sońınan Elisha Gexaziyge:
– Onda, bul hayal ushın ne islesem eken? – dedi.
Gexaziy:
– Onıń ulı joq eken, kúyewi de qartayıp qalıptı, – dedi. 15 Elisha:
– Hayaldı shaqır, – dedi. Gexaziy hayaldı shaqırdı. Ol kelip, qapınıń awzında turdı. 16 Elisha hayalǵa:
– Kelesi jılı usı waqıtta bawırıńda bir ulıń boladı, – dedi.
Hayal oǵan:
– Yaq mırzam, Qudaydıń adamı, shorıńızdı aldamań, – dedi.
17 Biraq Elishanıń aytqanınday, hayal hámiledar bolıp, kelesi jılı sonday waqıtta bir ul tuwdı. 18 Bala ósti. Ol bir kúni oraqshılardıń basında bolıp atırǵan ákesiniń janına bardı. 19 Sol jerde bala birden ákesine:
– Way, basım awırıp tur, way basım! – dep baqıra basladı.
Ákesi xızmetshisine:
– Balanı anasına alıp bar, – dedi. 20 Xızmetshi balanı kóterip, anasına alıp keldi. Bala túske deyin anasınıń dizesinde otırıp, keyin qaytıs boldı. 21 Hayal joqarǵı bólmege shıǵıp, balanı Qudaydıń adamınıń tósegine jatqızdı da, esikti jawıp, sırtqa shıqtı. 22 Ol kúyewin shaqırıp:
– Iltimas, maǵan bir xızmetshi menen bir eshek jiberseń. Men tez Qudaydıń adamına barıp kelemen, – dedi. 23 Kúyewi oǵan:
– Ne ushın oǵan búgin barǵıń kelip qaldı? Búgin Jańa ay bayramı da, Shabbat kúni de emes ǵoy, – dedi.
Biraq hayal:
– Zıyanı joq, – dedi.
24 Hayal eshekti ertlep, xızmetshisine:
– Eshekti ayda, men aytpaǵanımsha júristi páseytpe, – dedi.
25 Hayal ketip, Karmel tawına, Qudaydıń adamınıń janına jaqınladı. Qudaydıń adamı hayaldı uzaqtan kórgende, xızmetshisi Gexaziyge:
– Qara, shunemli hayal kiyatır! 26 Tez aldınan shıǵıp onnan: «Qalaysań, kúyewiń hám balań qalay?» – dep sora, – dedi.
Hayal Gexaziyge:
– Hámmesi jaqsı, – dep juwap berdi.
27 Hayal tawǵa shıǵıp, Qudaydıń adamınıń janına keldi de, onıń ayaqlarına jabıstı. Gexaziy hayaldı shetke shıǵarmaqshı bolǵanda, Qudaydıń adamı oǵan:
– Oǵan tiyme, onıń kewli qabarǵan, al Jaratqan Iye bunı mennen jasırıp, aytpadı, – dedi.
28 Hayal oǵan:
– Mırzam, men sizden ul sorap pa edim? «Meni aldamańız», – degen joq pa edim? – dedi.
29 Sonda Elisha Gexaziyge:
– Belińdi buwıp, meniń tayaǵımdı qolıńa al da, jolǵa shıq. Eger birewdi ushıratsań, sálem berme, eger birew saǵan sálem berse, sálemin alma. Barıp, tayaǵımdı balanıń betine qoy, – dedi.
30 Balanıń anası Elishaǵa:
– Tiri Jaratqan Iye haqı hám siziń tiriligińiz haqı ant ishemen: sizsiz hesh jaqqa ketpeymen, – dedi. Sonlıqtan Elisha da hayalǵa erip jolǵa shıqtı. 31 Gexaziy olardan aldınıraq barıp, tayaqtı balanıń betine qoydı. Biraq ses te, tirilik belgisi de bolmaǵannan soń, Gexaziy olardıń aldınan shıǵıp:
– Bala tirilmedi, – dep xabarladı.
32 Úyge kirgende, Elisha óziniń tóseginde ólgen balanıń jatırǵanın kórdi. 33 Ol bólmege kirip, esikti jawdı hám Jaratqan Iyege duwa etti. 34 Keyin ol tósekke shıǵıp, balanıń ústine jattı. Awzın balanıń awzına, kózlerin kózlerine, alaqanların alaqanlarına qoyıp, balanıń ústine sozılıp jatqanda, balanıń denesi ısıy basladı. 35 Ol turıp, bólmeniń ishinde oyaqtan-buyaqqa júrdi, sońınan jáne barıp, balanıń ústine sozılıp jattı. Bala jeti ret túshkirdi de, kózlerin ashtı. 36 Elisha Gexaziydi shaqırıp oǵan:
– Shunemli hayaldı shaqır, – dedi. Ol hayaldı shaqırdı. Hayal kelgende, Elisha oǵan:
– Ulıńdı al, – dedi.
37 Hayal Elishanıń ayaqlarına jıǵılıp, bası jerge tiygenshe iyilip tájim etti. Sońınan ulın alıp, shıǵıp ketti.
38 Elisha Gilgalǵa qaytıp keldi. Ol jerdi ashlıq jaylaǵan bolıp, payǵambarlar toparındaǵılar onıń aldında otırǵan edi. Ol xızmetshisine:
– Úlken qazandı otqa qoyıp, payǵambarlar toparındaǵılarǵa sorpa pisirip ber, – dedi.
39 Sonda olardıń biri kók shóp terip keliw ushın atızǵa ketti hám iyt túynekti tawıp, onıń jemisine etegin toltırıp keldi. Awqat pisirip atırǵanlar onıń ne ekenin bilmey, maydalap tuwrap qazanǵa salıp jiberdi. 40 Awqat hámmege quyıp berildi. Biraq adamlar awqattı tatıp kóriwden: «Háy, Qudaydıń adamı! Mına awqat záhár-ǵo», – dep baqırısa basladı. Hesh kim onı ishe almadı. 41 Sonda Elisha:
– Un alıp kelińler, – dedi. Ol undı qazanǵa saldı da:
– Endi adamlarǵa quyıp berińler, ishsin, – dedi. Qazanda zıyanlı hesh nárse qalmadı.
42 Bir kúni Baal-Shalishadan bir adam Qudaydıń adamına óziniń arpasınıń birinshi zúráátinen jabılǵan jigirma nan hám taza jıynalǵan biydaydıń masaqlarınan dorbasına salıp alıp keldi. Elisha xızmetshisine:
– Adamlarǵa úlestirip ber, jesin, – dedi.
43 Xızmetshisi oǵan:
– Bul júz adamǵa ne boladı? – dedi.
Elisha oǵan:
– Adamlarǵa úlestirip ber, jesin. Sebebi Jaratqan Iye bılay deydi: «Jep toyadı, awısıp ta qaladı», – dedi.
44 Sonda xızmetshi olardı adamlardıń aldına qoydı. Jaratqan Iyeniń aytqanınday, olar jep toydı hám awısıp ta qaldı.
1 Yahuda patshası Axaziya ulı Ioashtıń patshalıǵınıń jigirma úshinshi jılında, Ehu ulı Ehoaxaz Samariyada Izrailǵa patsha boldı hám on jeti jıl patshalıq etti. 2 Ehoaxaz Jaratqan Iyeniń názerinde jawız bolǵan islerdi isledi hám Izraildı gúnaǵa baslaǵan Nabat ulı Yarobamnıń gúnaların dawam etip, olardan bas tartpadı. 3 Sol sebepli Jaratqan Iyeniń Izrailǵa ǵázebi qaynap, olardı uzaq waqıt Aram patshası Xazaeldiń hám onıń ulı Ben-Hadadtıń qolına berip qoydı. 4 Sonda Ehoaxaz Jaratqan Iyege jalbarındı hám Jaratqan Iye onı esitti. Sebebi Ol Aram patshasınıń izraillılardı qalay ayawsız ezip atırǵanın kórip turǵan edi. 5 Solay etip Jaratqan Iye izraillılarǵa bir qutqarıwshını jiberdi hám izraillılar aram xalqınıń qol astınan qutılıp, burınǵıday óz úylerinde qáwipsiz jasay basladı. 6 Degen menen, olar Yarobamnıń úy-ishiniń Izraildı baslaǵan gúnalarınan bas tartpay, onı dawam etti hám kiyeli aǵash ta Samariyada tura berdi.
7 Ehoaxazdıń eliw atlısı, on sawash arbası hám on mıń piyada áskeri qaldı. Óytkeni Aram patshası olardı qırıp, kúlin kókke suwırǵan edi. 8 Ehoaxazdıń qalǵan isleri, ol islegen barlıq isler hám onıń qaharmanlıqları Izrail patshalarınıń jılnama kitabında jazılǵan. 9 Ehoaxaz ólip, ata-babalarına qosıldı hám onı Samariyaǵa jerledi. Onıń ornına ulı Ehoash patsha boldı.
10 Yahuda patshası Ioashtıń patshalıǵınıń otız jetinshi jılında, Ehoaxaz ulı Ehoash Samariyada Izrailǵa patsha boldı hám on altı jıl patshalıq etti. 11 Ol Jaratqan Iyeniń názerinde jawız bolǵan islerdi islep, Nabat ulı Yarobamnıń Izraildı baslaǵan gúnalarınan júz burmay, sol gúnalardı dawam etti. 12 Ehoashtıń basqa isleri, ol islegen barlıq isler hám Yahuda patshası Amasiya menen urısqanda kórsetken qaharmanlıqları Izrail patshalarınıń jılnama kitabında jazılǵan. 13 Ehoash ólip, ata-babalarına qosıldı hám Samariyada Izrail patshalarınıń janına jerlendi. Onıń taxtına ulı Yarobam otırdı.
14 Elisha dawasız kesellikke shalındı. Izrail patshası Ehoash onı kóriwge barıp:
– Ákem, ákem, Izraildıń arbası hám atlıları! – dep jıladı. 15 Elisha oǵan:
– Qolıńa oq jay menen oqlardı al, – dedi. Patsha oq jay menen oqlardı aldı. 16 Elisha:
– Oq jaydı ker, – dedi. Patsha oq jaydı kerdi. Sonda Elisha qolların patshanıń qolları ústine qoyıp:
17 – Shıǵıs táreptegi aynanı ash, – dedi. Patsha aynanı ashtı. Elisha:
– Oqtı at, – dedi. Ol attı. Elisha oǵan:
– Bul oq – Aram ústinen seni jeńiske eristiretuǵın Jaratqan Iyeniń jeńis oǵı. Sen Afekte olardı tolıǵı menen joq qılasań, – dedi.
18 Sońınan:
– Oqlardı al, – dedi. Patsha oqlardı alǵanda, Elisha oǵan:
– Oqlardı jerge ur, – dedi. Patsha oqlardı úsh ret jerge urdı da, toqtap qaldı. 19 Qudaydıń adamınıń buǵan ashıwı kelip:
– Bes-altı ret urıwıń kerek edi. Sonda aramlılardı tolıǵı menen jeńgen bolar ediń. Endi aramlılardı tek úsh ret ǵana jeńe alasań, – dedi.
20 Elisha ólip, jerlendi. Hár jılı báhárde Moab basqınshıları Izrailǵa keletuǵın edi. 21 Bir kúni izraillılar bir ólini jerlep atırǵanda basqınshılardı kórip qaldı hám ólini Elishanıń górine ılaqtırıp qashtı. Óli dene Elishanıń súyeklerine tiygende tirilip, ayaqqa turdı.
22 Aram patshası Xazael Ehoaxazdıń patshalıǵı dáwirinde izraillılarǵa zulımlıq etip keldi. 23 Biraq Jaratqan Iye Ibrayım, Ísaq hám Yaqıp penen dúzgen kelisimine góre, izraillılarǵa miyrim-shápáát kórsetti hám rehim etip, olarǵa názerin túsirdi. Olardı joq qılıwdı qálemedi hám búginge deyin Óz dárgayınan quwıp jibermedi.
24 Aram patshası Xazael ólip, ornına ulı Ben-Hadad patsha boldı. 25 Izrail patshası Ehoash ákesi Ehoaxazdıń patshalıǵı dáwirinde qoldan bergen qalalardı Xazaeldiń ulı Ben-Hadadtan qaytarıp aldı. Ehoash onı úsh ret jeńiliske ushıratıp, Izrail qalalarına qayta iyelik etti.
3 Patshalar 17:8–24 · 4 Patshalar 4 · 4 Patshalar 13 · QrqMK22
Yoxan Rabbimiz Isa Mesihti súwretlew ushın «ólgenlerden birinshi tuwılǵan» degen termindi qollanǵanda, Ol ólgenlerden birinshi bolıp tirilgen adam haqqında aytıp turǵan joq. Eski Ósiyette ólgenlerden tirilgenler bar edi, mısalı Zarefatlı hayaldıń balası (1 Patshalar 17:8–24), yamasa Shulamitli hayaldıń balası (2 Patshalar 4), yamasa Elishanıń súyeklerine tiygen adam (2 Patshalar 13). Jańa Ósiyette biz Yairustıń qızı, Nainli tul hayaldıń balası hám Lazar haqqında úyrenemiz—olardıń bári ólgenlerden tirilgen edi.
Biraq bul ayatta biz Rabbimizdiń ólgenlerden birinshi tuwılǵan ekenligin úyrenemiz. Bul sóz dáreje hám abırayda, yamasa orında birinshi degen mánisti bildiredi. Bul waqıtta birinshi tuwılǵan degen mánisti emes, al joqarı dárejede birinshi degen mánisti bildiredi. Rabbimiz Isa eń joqarı orındı iyeleydi. Bul Másehiy zaburında anıq kórinedi: «Men Onı Ózimdiń birinshi tuwılǵanım etemen, jer patshalarınıń eń joqarısı» (Zabur 89:27).
Rabbimiz Isa haqqında oqıǵan keyingi nársemiz, Ol «jer patshaları ústinen hákim» ekenligi. Barlıǵınan joqarı kóterilgen soń, Ol jer patshalarınıń bári ústinen Hákim! Ol rabbilerdiń Rabbi hám patshalar patshası (Ashıw 17:14). Bul kiyatırǵan kúnde, Máseh óziniń ullı kórinisi menen qaytıp kelgende, barlıǵına ayqın boladı (19:11–16). Rabbimiz Isa Eski Ósiyet boyınsha payǵambar etilgenindey, jerdiń suverenli Patshası sıpatında kórinedi hám kórinedi (Zabur 2:6–8; Yeremiya 23:5; Zaxariya 9:9).
4 hám 5-ayatlarda Yoxan Rabbimiz Isaǵa ibadat etiw ushın birneshe sebep bergen. Ol isenimli gúwa, ólgenlerden birinshi tuwılǵan hám jer júzindegi barlıq patshalar ústinen hákim. Bizdiń baxtlı Rabbimiz Óziniń Shaxsınıń ullılıǵı hám Óziniń ámelge asırǵan isiniń ullılıǵı ushın ibadat etiliwi kerek!
