Qıyınshılıqtaǵı hayallar
Bul dúnya bizdi resurslı adamlar bolıwǵa úyretedi. Tosıqlar hám qıyınshılıqlarǵa duwshar bolǵanımızda, biz ádette sol tárbiyaga súyenemiz hám shıǵıw jolın izleymiz. Bul bizdiń jumıs turmısımızda hám juwapkershiliklerimizde jaman nárse emes, sebebi turaqlı hám qatań bolıw jaqsı qásiyet. Biraq, turmısta turaqlılıq hám qatańlıq qaysarlıqqa hám ójirlikge aylanatuǵın jaǵdaylar kóp. Eger biz óz qábiletlerimiz hár bir másele ushın jetkilikli boladı dep isensek, biz Qudayǵa qalay jalbarıwdı hám qıyınshılıqlarımızda Onıń járdemine súyeniwdi úyrenbeymiz.
Injildegi hayallar arasında úlken qıyınshılıqlarǵa duwshar bolǵan hám Rabbıdan járdem sorap jalbarǵan ayırım hayallarǵa itibar qaratıw áhmiyetli. Bul hayallar kóp ásirler aldın, kóplegen oqıwshılar ushın jat bolǵan mádeniyatlarda jasaǵan bolsa da, biz barlıǵımız qayǵılı, itibarǵa alınbaǵan hám jaman múnásibette bolǵanımızda qanday sezimlerdi basdan keshiretuǵınımızdı túsinemiz. Sonlıqtan bul hayallardıń tájiriybeleri bizdiń dáwirimiz ushın da úlgili.
Hagar
Hagar, Ibrahim hám Sarrahtıń Mısır qulı, Injildegi eń qayǵılı figuralardan biri. Injil jazbaları Hagar hám basqa adamlar Mısır húkimdarı tárepinen Ibrahimǵa berilgenligin aytadı – olar qoylar, ógizler hám eshekler sıyaqlı basqa sawǵalar menen bir qatarda turatuǵın jánlikler sıyaqlı qaraǵan (Jaratılıs 12:16). Keyinirek, Hagar Sarrahtıń jeke qulı bolǵan (16:1). Sarrah Qudaydıń oǵan perzent beriw wádesin orınlamaǵanı ushın Onı ayıplaǵanda, ol Hagarǵa óz kúyewine basqa hayal retinde berdi. «Bálkim men onıń arqasında perzentli bolarman,» dedi Sarrah (2-ayat NKJV).
Dál solay boldı, biraq bul tınbaytuǵın kelispewshilikke alıp keldi. Hagar júkli bolǵanda, Sarrah oǵan qattı múnásibette boldı, sonlıqtan Hagar shólge qashtı. Sol jerde, qıyınshılıqta Rabbıdıń perishtesi onı taptı. Ol oǵan óz xojayınasına qaytıwdı ayttı, hám ol qayttı. Biraq bul sáne birden áhmiyetke iye boldı. Qaytıp kelmesten aldın, Hagar Qudaydıń minezi haqqında bir xabar berdi, bul sol waqıttan berli hayallar hám er adamlar isenimin bekkemledi. Ol Onı «Kórip turǵan Quday» dep atadı hám «Men de bul jerde meni kórip turǵan Onı kórdim be?» dep járiyaladı (13-ayat).
Bul Hagar ómirindegi tek ǵana bir qısqa kórinis edi, biraq ol áhmiyetli haqıyqattı ashıp beredi. Hagar Qudaydı izlemegen edi, biraq Quday onı taptı. Ol onıń qıyınshılıqta dál qayerde ekenligin hám onıń jaǵdayınıń sınaqlarına ne qosqanlıǵın dál bilgen. Durıs, onıń júreginde Sarrahqa qarsı maqtanısh bar edi (4-ayat), biraq Hagarǵa óz ústinen húkimetke iye bolǵanlar tárepinen qayta-qayta tek ǵana bir zat sıyaqlı múnásibette bolǵan. Sol kúshli figuralar oǵan qarsı gúna islegen edi. Hagar óz párawanlıǵına góz qaras qılıwı kerek bolǵanlar tárepinen tómenletilgen, kemsitilgen hám taslap ketilgen edi – hátte ol Sarrahqa iye bolıwın qálegen balanı kóterip júrgen waqıtta! Álemniń Qudayı bizdi de kórip turǵanın túsinsek, hátte biz Onı oylamaǵanımızda da, bul úlken sabaq.
Hagar taǵı shólge májbúr boldı, bul sapar óziniń jasóspirim ulı Ismayıl menen birge. Ruwxıy jaqtan aytqanda, bul áhmiyetli sáne edi, sebebi ol Qudaydıń Ibrahimnıń shańaraǵın wáde etilgen ulı Isxaq arqalı, qul hayaldıń ulı Ismayıl arqalı emes, al Isxaq arqalı bereketlew wádelerin anıqladı. Bul jaǵday tek ǵana Jaratılıs 21:12 de emes, al Jańa Testamenttegi Galatiyalıqlar 4 tegi nızam hám miyrim allegoriyasında da basım menen kórsetilgen. Biraq, bul sáne sezimlerge tolı edi. Hagar suwsızlanǵan ulıń bir túp astına jatqızdı, uzaqlastı hám jalǵız otırdı, ózine-ózi jılap: «Balaniń ólimin kórmeyin» (Jaratılıs 21:16). Quday ushın bul jeke azaplı shıńǵırıw shınında járdem sorap duwa edi, hám Ol taǵı Hagarǵa ózin kórsetti. Ol oǵan dárhal kerek bolǵan suw qudıǵın kórsetti; keyin Ol onıń hám onıń ulı menen keyingi barlıq jıllar dawamında qaldı. Ismayıldan kelip shıqqan adamlar keyinirek Ibrahimnıń áwladları ushın úlken kelispewshiliklerdi keltirip shıǵarǵan bolsa da, adamgershilik kerekli jaǵdaydan Quday ádilsizliktiń jeńiwine jol qoymadı.
Búgin de paydalanılatuǵın hám qorlanatuǵın, kúshliler tárepinen tek ǵana óz maqsetlerine erisiw ushın obekt sıyaqlı qaraǵanlar bar. Hagar Rabbıǵa súyeniwdiń úlgisi emes edi, hám bálkim búgingi kúnde azap shegip atırǵan kóplegen adamlar da Onıń bar ekenligin óz azaplarında ádewir esley almas. Biraq Quday bar. Ol tek ǵana isenimli adamlar ushın emes, al barlıq adamzat ushın Ómir Qorǵawshısı (1 Timotiy 4:10).
Hanna
Shańaraq máseleleri Hanna qıyınshılıǵınıń konteksti edi. Onıń kúyewi Elqana, ádewir taqıwalı adam edi, sebebi bizge onıń haqqında berilgen birinshi maǵlıwmat onıń jıllıq bayramlarda Rabbıǵa tabınıwdaǵı sadıqlıǵı (1 Samuel 1:3). Ol Hannanı jaqsı kórgen hám oǵan miyrim kórsetken (5-ayat). Biraq Elqananıń basqa hayalı Peninna bar edi, hám ol keminde tórt perzent tuwǵan edi, al Hannanıń perzenti joq edi. Peninna bul faktı Hannaga qarsı qural retinde paydalandı, hám Injil onı Hannanıń dushpanı, yamasa «básekilesi» dep ataydı (6-ayat).
Jániniń ashshılıǵına túsken Hanna qızǵın duwa etti. Onıń kúyewi de, ruhaniy Eli de onı qáte túsinip qaldı (8,14-ayatlar), biraq ol óz jánin Rabbıǵa tógip: «Qulıńnıń azabına qara hám meni esle» (11-ayat) dedi. Ol ul sorap duwa etti, onı Rabbıǵa Onıń xızmetine qaytarıwǵa wáde berdi. Eli Hannanıń duwa etip atırǵanın túsinip bolǵannan keyin, onı ruwxlandırdı. Duwa hám ruwxlandırıwdan keyin Hannanıń jániniń jańalanǵanın kóriw júdá jaqsı.
Hannanıń mısalları bul kórinisten keyingi jılǵa deyin sozıladı, sol waqıtta Rabbı Hannaga ul berdi. Ol maqtaw qosıǵı menen juwap berdi, Rabbıdıń qıya hám bilim Qudayı ekenligine quwanıp. Ol óziniń maqtanıshlı dushpanların olardıń tákabbur sózleri ushın ayıpladı, hám ol tómenlerdi joqarı kóteriw kúshin súwretledi. Hannanıń qosıǵı hátte Qudaydıń kelesi Messiyasına bolǵan payǵambarlıq kózqaras penen juwmaqlandı. Onıń oyları óz qıyınshılıqlarınan Rabbıdıń óz dushpanları bóleklenetuǵın kúnge deyin bardı – sol waqıtta Ol «Óz patshasına kúsh beredi, hám Óz maylanǵanınıń múyizini kóteredi» (2:10). Esleń, Hanna bunı Izrail hátte patshaǵa iye bolmasınan aldın járiyaladı – bul fakt onıń anıq kózli isenimin bunnan da jaqtı etedi.
Hannanıń qosıǵınıń bir ózgeshe sózi Rabbıdıń kámbaǵallardı topıraqtan kóterip, olardı shahzadalar arasında ornatatuǵının járiyalaydı. Bul pikir Zábúr 113-tiń bir bólegi retinde dál sol sózler menen keltirilgen, keyin ol tásirli túrde juwmaqlandı: «Ol tuwmas hayalǵa úy beredi, balalı quwanıshlı ana sıyaqlı» (9-ayat). Bul zaburshınıń Rabbı Hannanıń azabın quwanıshqa aylandırǵanın, dál biz ushın da solay ete alatuǵının ájayıp moyınlawı. Bunnan tısqarı, bul zabur «Hallel» zaburları dep atalatuǵın bólimdi (Zábúr 113-118) baslaydı. Bular hár jılı Pasxa hám basqa bir neshe jaǵdaylarda oqılatuǵın boldı. Gúmansız, olar Rabbı Isa Masihtiń ózi tárepinen shákirtleri menen Pasxanı bayramlaǵanda oqılǵan.
Hannanıń iseniminiń tásirin oylań! Ashshılıq waqtında ol duwa etti; quwanısh waqtında ol maqtaw ayttı. On jıllar ótkennen keyin, onıń quwanısh qosıǵı bálkim zaburshını ruwxlandırdı. Aqır-aqıbet, sol zaburdan keyingi ásirler dawamında, sadıq er adamlar hám hayallar tárepinen maqtawlar shıqtı, olar ózleriniń maqtawǵa ılayıq Qudayın Onıń kúshli isleri hám jaqsılıǵı ushın húrmetledi.1 Eger Hagar mısalları bizge Qudaydı izlemegenimizde de sadıq ekenligin esletse, onda Hannanıń mısalları bizdiń Qudayǵa bolǵan isenimimiz kelesi áwladlar ushın basqalardı ruwxlandıra alatuǵının esletedi.
Hagar óz dáwirinde Qudaydıń bar ekenligin ádewir bilgen bolsa, Hanna spektrdiń basqa shetinde edi, Rabbıǵa kúshli súyeniw sezimin kórsetip. Onıń isenimine qaramastan, Hannanıń da tereń qıyınshılıqlardı basdan keshirgenin túsinmek áhmiyetli. Rabbıǵa jaqın bolıw qayǵılar bolmaydı degen mánisti ańlatpaydı; bul tek ǵana Onıń sadıq ekenligin bunnan da kóbirek qádirleymiz degen mánisti ańlatadı.
Ester
Sol fon menen, aqılıńızda Ester dáwirine, bálkim altı ásir keyinirek ótiń. Ester, evrey hayalı, álbette óz qıyınshılıǵında Rabbıǵa jılawǵa barlıq sebepke iye edi. Onıń xalqı Babilon imperiyasında tutqın bolǵan edi, hám endi Parsılar húkimranlıǵı dáwirinde, Ester jetim bolıp ósken edi, óziniń ámekisi Mordekay tárepinen tárbiyalanǵan (Ester 2:7). Parsı imperatorı jańa patshayımdı tabıwǵa bel baylaǵanda, ol sulıw jas hayallardı shańaraqlarınan múmkin bolǵan kandidatlar retinde alıp ketti. Bul qız hayallar arasında Ester de bar edi. Ol imperator menen bir tún ótkiziwi kerek edi, eger ol onı quwantırsa. Húkimdardıń kewil kóteriw ushın tek ǵana bir oyınshıq sıyaqlı qaralǵanın oylań! Biraq Ester bunı qabıl etti, bul qanday uyatqa alıp kelgen bolsa da, hám onıń minezi patshanı onıń sulıwlıǵınan da kóbirek quwantırdı.
Biraq, bunıń hesh biri Esterdiń qıyınshılıǵınıń tiykarǵı negizin quramaydı. Onıń azap waqtı keyinirek, pútkil evrey xalqı imperiya boyınsha joq etiliw qáwipi astında qalǵanda keldi. Ester imperatorǵa múráját etiwdi niyet etken edi, biraq onıń aldına shaqırılmasdan kiriw ólimdi ańlatıwı múmkin edi. Ol óz múrájátına úsh kún oraza tutıw menen tayarlandı. Ester kitabında Quday yamasa duwa hesh qashan atalmaydı, biraq Ester tek ǵana oraza tutıp qoymay, al duwa da etip atırǵanı anıq aytılǵan. Ol Mordekay hám basqalardan da ózi menen birge oraza tutıwdı soradı, bul duwa dáwirinde birlesiw ushın.
Bul úzindi ózgerissiz minezdiń qádirin ashıp beredi. Esterdiń duwaları óz jaǵdayınıń ádilsizligi haqqında emes, al óz xalqınıń párawanlıǵı haqqında edi. Biz álbette óz kereklerimizdi hám qıyınshılıqlarımızdı Qudayǵa duwada alıp keliwimiz kerek bolsa da, Qudaydıń barlıq xalqın qabıl etiwge jetkilikli keń júrekke iye bolıw júdá sulıw. Qudaydıń xalqı ushın ulıwma duwa etiw, hátte jeke bilmegenlerimiz ushın da, olardıń tek ǵana Onıń ekenligi ushın qádirlewdi ańlatadı.
Búgingi kún ushın haqıyqat
Bul gúrrińler arasında ulıwma tema, bul qıyınshılıqlar jeke qátelikler sebepli emes edi. Bul qıyınshılıqlar olardıń basına birden keldi. Bunnan tısqarı, qıyınshılıqlar tábiyiy apatlardan yamasa keselliklerden emes, al olardıń ómirindegi tásirli adamlar tárepinen qasarlıq penen jaman múnásibette bolıwdan kelip shıqtı. Normal qatnasıqlar buzılǵanda, Hagar quwǵınǵa ushıradı, Hanna óz sheklewleri ushın masqaralandı, hám Ester dáslep oyınshıq sıyaqlı, keyin joq etiliwi kerek bolǵan zıyanlı nárse sıyaqlı qaraldı.
Biz barlıǵımız óz kimligimiz haqqında bahalar beremiz, hám kóbinese hayaldıń kimligi onıń qatnasıqlarına tiykarlanǵan boladı. Sol qatnasıqlar qıyın, názik yamasa qıyınshılıqlı bolǵanda, bul hayaldıń ózine bolǵan kózqarasın qalay ózgertedi? Bir xristian bul haqqında zamanagóy dúnyadaǵı tájiriybesin súwretledi: «Men óz kimligimdi adamlarǵa salıp atırǵan tiykarǵı nárse edi. Men adamlar meniń haqqımda ne dese de, jaqsı yamasa jaman bolsın, isenetuǵın edim.»2 Gúmansız, bul maqaladaǵı hayallar da solay sezgen bolıwı múmkin. Biraq Qudaydıń bizge bolǵan kózqarası bizdiń qatnasıqlarımızdan kelip shıqqan ózimizdiń anıqlamasınan úlkenirek.
Sońǵı tiykarǵı nárse, bul hayallardıń barlıǵı qıyınshılıqları arqalı Qudaydıń sadıqlıǵı haqqında qıyınshılıqlar baslanǵanınan aldın bilgenlerinen kóbirek bilgenin bayqaw. Quday bizdiń qayǵılarımızdan quwanısh tappasa da, Ol sol qayǵılar arqalı kim ekenligin bizge kórsetiwden quwanadı. Úmitsizliktiń hár bir sánesi Qudaydıń bizdi umıtpaǵanın anıqlaw ushın imkaniyat. Hátte biz isenimsiz bolsaq ta, Ol sadıq bolıp qaladı, sebebi Ol ózin biykar ete almaydı (2 Timotiy 2:13).
ESLETPE
- Hannanıń qosıǵı Luqa 1 degi Maryamnıń maqtaw qosıǵı menen de baylanıslı, ásirese 46-53-ayatlar.
- Kapri Gendi, «Ótirikler, kimlik hám Isanı quwıw.»
