Isa Neden Keldi?
Besinshi bólim: Ol óliwge keldi
«Endi Menim janım qıynalıp tur. Ne deyin? «Áke, Meni bul saattan qutqar!» deyin be? Biraq Men bul saat ushın keldim ǵoy.» —Yuhanna 12:27 ESV
Zhuazhou – bul Qıtay dástúri – Bibliyalıq emes – eramızǵa shekemgi 960-jıldan baslap bar. Bul dástúrde shańaraq balasınıń birinshi tuwılǵan kúninde onıń aldına túrli zatlardı qoyadı; keyin shańaraq aǵzaları onıń neni tańlaǵanın kórgenge shekem sabırsızlıq penen kútedi. Bul zatlar balanıń bolajaq qızıǵıwshılıqların, onıń beyimligin hám bolajaq kásibin ańlatadı. Eger bala markalardı tańlasa, ol húkimet xızmetkeri bolıp óser dep esaplanadı; eger ol esaplagıshtı tańlasa, ol finanslıq ekspert boladı; eger ol tort yamasa oyınshıqtı tańlasa, bul onıń turmıs lázzetlerin tatıwda ekspert bolatuǵının bildiredi. Eger bala qız bolsa, ol qasıq yamasa tigiw buyımların tańlawı múmkin, bul onıń jaqsı úy xojayını bolatuǵının bildiredi.
Negizinde, Zhuazhou dástúri shańaraqtıń balaǵa jaqtı keleshek tileklerin bildiriw usılı. Bul dástúrde balanıń qamaqqa alınatuǵının, keselleniw yamasa jas ólimin kórsetetuǵın hesh qanday zat joq. Bul hesh bir ata-ananıń balaları ushın tilekler diziminde bolmaydı.
Tuwılǵannan baslap missiya
Isa tuwılǵanda, onıń ata-anasına balasınıń ózgeshe ekenligin bildiretuǵın kóp belgiler bar edi. Onıń atı Rabbiniń perishtesi tárepinen «Isa» dep ashıqlandı, «sebebi Ol Óz xalqın kúnálarınan qutqaradı» (Matta 1:21); Ol Qutqarıwshı boladı. Ol danıshpan adamlardan patshalıq sawǵaların aldı, bul Onıń ullı patsha bolatuǵının bildirdi. Bul Balanıń ózgesheligi haqqında basqa belgiler bar bolsa da, Onıń Óz xalqın Óz ómirin beriw arqalı qutqaratınına az ǵana isharat bar edi.
Isa nızam dástúrine muwapıq tazalaw rásimi ushın ibadatxanaga alıp kelingende, Onı ádil adam Simeon kútip aldı. Simeonge Rabbiniń Maylanǵanın, Messiyanı kórmeyinshe ólmesligi ashıqlanǵan edi. Simeon Balanı qolına alıp, Qudaydı maqtaǵan payǵambarlıq sózlerin ayttı (Luqa 2:22-35). Maryam Óz Tuńǵıshı haqqındaǵı ullı payǵambarlıqtı esitkende tolqınlanǵan bolıwı kerek. Biraq, Simeon Maryamǵa: «...Seniń janıńnan da qılısh ótedi» (35-ayat) degeninde, Maryam tańqalǵan bolıwı kerek. Bul qanday qılısh boladı? Eger Balanıń ullı bolıwı kútilse, nege Onıń menen baylanıslı awırıw yamasa azap boladı?
Qollap-quwatlawshı komandası joq missiya
Isa waǵız etiwdi baslaǵanda, Ol 12 adamdı Óz shákirtleri bolıwǵa shaqırdı (Matta 10:1-4; Mark 3:14-19; Luqa 6:13-16). Bul adamlar Onıń jaqın dosları boldı, hám Isa olarmen Óz waqtınıń hám táliminiń kóp bólegin bólisti. Olardıń qatnası úsh jıldan artıq dawam etti. Bul waqıt arqasında bul 12 adam Onıń minezin, oyların hám qálewlerin túsine aladı dep kútilgen edi.
Rabbiniń eń awır oylarınıń biri Onıń krestke barıp óliw missiyası bolıwı kerek edi. Ol bul áhmiyetli waqıya haqqında oylaǵan hám onı Óz súyikli dosları menen bólisiwdi qálegen bolıwı kerek. Mark boyınsha Injilde biz úsh ret Isanıń krestte óliw haqqındaǵı jańalıqtı bóliskenin oqıymız. Shákirtlerdiń bunday úlken hám tańqalarlıq jańalıqqa reakciyası qanday boldı? Olar Onıń missiyasında jaqsı qollap-quwatlaw boldı ma? Olar sorawlar berdi me? Olar ruwxlandırıwshı sózler ayttı ma?
Shákirtlerdiń reakciyası
«Hám Ol olarǵa Insan Balasınıń kóp nárseni basnan ótkeriwi, aǵalar, bas ruhaniyler hám nızam ustaları tárepinen biykar etiliwi, óltiriliwi hám úsh kúnnen keyin qayta tiriliwi kerek ekenligin úyretiwdi basladı. Hám Ol bunı anıq ayttı. Hám Petrus Onı bir shetke alıp, Onı ayıplay basladı. Biraq Ol burılıp, Óz shákirtlerin kórip, Petrusqa: «Artıma tús, Shaytan! Sebebi sen Qudaydıń isleri haqqında emes, adamnıń isleri haqqında oylap atırsań» dedi» (Mark 8:31-33).
Isanıń óziniń jaqın ólimi haqqındaǵı jańalıqtı birinshi ret bóliskeni, Petrus Isanıń Máshix, kóp kútilgen Messiya ekenligi haqqında aspanlıq moyınlawdı aytqan waqıyadan keyin boldı (29-ayat). Yahudiy sıpatında, Petrus kóp kútilgen Messiyanıń patsha sıpatında húkim súriwin (Matta 2:6), barlıq kúsh hám dańq penen bolıwın kútken edi. Yahudiyler ózlerin dushpanlarınan azat etetuǵın siyasiy Messiyanı kútken edi (Elshiler 1:6), olardı kúnálarınan qutqaratın Messiyanı emes (Matta 1:21). Bul olardı Onı kúsh penen patsha etiwge háreket etiwge de májbúr etti (Yuhanna 6:15, 12:12-19).
Petrus azap shegetuǵın Messiya ideyasın ayıpladı, sebebi bul onıń dańqlı Messiya haqqındaǵı kútkenlerine qarama-qarsı edi. Bayan etiwshi Mark óte qızıqlı eskertiwdi qostı: «Biraq Ol burılıp, Óz shákirtlerin kórip...». Rabbiy nege shákirtlerin kórgeninde Petrusqa ayıpladı? Petrus: «Rabbiy Ózi ushın dańqtı qálemes pe edi?» dep oylaǵan bolıwı múmkin. Rabbiy óz dańqın durıs waqıtta aladı, biraq Onıń krestte óliw missiyasın ótkizip jiberiwge hesh qanday múmkinshilik joq edi. Basqa sebepler menen birge, bul Onıń dosları ushın zárúr edi. Isa Petrusnıń pikiriniń shaytanlıq ideya ekenligin de bildi, hám bul Onı Petrusqa bunday qorqınıshlı oy ushın ayıplawǵa májbúr etti. Qanday tańqalarlıq burılıs! Rabbiy tárepinen ullı aspanlıq jarıyalaw ushın maqtalgannan keyin, Petrus Shaytannıń ideyaların qollap-quwatlaǵanı ushın ayıplandı. Bunday qıyın missiyada Óz ustazın qollap-quwatlaw ornına, Petrus Isanı pútkil dúnyanı ózgertetuǵın bul áhmiyetli missiyada ilgerilewden toqtatıwǵa háreket etip atır edi.
«Olar ol jerden ketip, Jalileya arqalı ótti. Hám Ol hesh kimniń biliwin qálemedi, sebebi Ol Óz shákirtlerine: «Insan Balası adamlar qolına tapsırıladı, hám olar Onı óltiredi. Hám Ol óltirilgennen keyin, úsh kúnnen keyin tiriledi» dep úyretip atır edi. Biraq olar bul sózdi túsinbedi, hám Oǵan sorawǵa qorıqtı» (Mark 9:30-32).
Bul ekinshi waqıyada shákirtlerdiń reakciyası tańqalarlıq boldı. Olar Rabbiniń bolajaq azabı haqqında aytqanlarına hesh qanday empatiya kórsetpedi yamasa Petrus birinshi ret etkenindey Onı sınǵa almadı. Shákirtler ápiwayı túsinbedi; sonlıqtan, olar hesh qanday reakciya kórsetpedi. Rabbiniń eń jaqın dosları Onıń aytqanların túsinbegeninde, Onıń sezimlerin kóz aldınıza keltire alasız ba? Siz azap shekkenińizde, sizge eń jaqın adamlar sizdiń azabıńızǵa hesh qanday qızıǵıwshılıq bildirmegen waqıtları boldı ma?
Eń qıyın bólim – keyingi waqıya. Rabbiy Óziniń tereń sezimlerin bildirip, Óziniń aldında turǵan áhmiyetli missiyanı bóliskeninen keyin, shákirtler ózleri arasında kim eń ullı ekenligi menen bánt boldı (34-ayat). Rabbiy olardıń óz qádiriniń ózlerinde emes, bálki Onıń tárepinen jiberilgenliginde ekenligine baǵıtladi: «Kim Meniń atımnan bunday bir balanı qabıl etse, Meni qabıl etedi, hám kim Meni qabıl etse, Meni emes, bálki Meni jibergenni qabıl etedi» (37-ayat). Ol olardı shın liderliktiń gilti menen de támiyinledi: Basqalarǵa xızmetshi bolıń. Bul sabaqtı Ol úshinshi waqıyada tolıq túsindiriwi kerek edi, bunı keyin kóremiz.
«Hám on eki shákirtti qaytadan alıp, Ol olarǵa Ózine ne bolatuǵının aytıwdı basladı: «Mine, biz Ierusalimge barıp atırmız, hám Insan Balası bas ruhaniyler hám nızam ustalarına tapsırıladı, hám olar Onı ólimge húkim etedi hám Onı basqa milletlerge tapsıradı. Hám olar Onı masqaralaydı hám oǵan túkiredi, hám Onı qamshılaydı hám óltiredi. Hám úsh kúnnen keyin Ol tiriledi.» >«Hám Zebedeydiń ulı bolǵan Yakup hám Yuhanna Oǵan kelip: «Ustaz, biz Sizden biz soraytuǵın hár qanday nárseni etiwdi qáleymiz» dedi. Hám Ol olarǵa: «Sizler Meniń sizler ushın ne etiwimdi qáleysizler?» dedi. Hám olar Oǵan: «Bizge Sizdiń dańqıńızda, birińiz Sizdiń oń qolıńızda, birińiz Sizdiń shep qolıńızda otırıwǵa ruqsat beriń» dedi. Isa olarǵa: «Sizler ne sorap atırǵanıńızdı bilmeysizler. Men ishetuǵın keseni ishe alasızlar ma, yamasa Men shomıldıratuǵın shomılıw menen shomıla alasızlar ma?» dedi. Hám olar Oǵan: «Biz qábiletlimiz» dedi. Hám Isa olarǵa: «Men ishetuǵın keseni sizler ishesizler, hám Men shomıldıratuǵın shomılıw menen sizler shomılasızlar, biraq Meniń oń qolımda yamasa shep qolımda otırıw Meniń beretuǵınım emes, bálki bul kimler ushın tayarlanǵan bolsa, solar ushın» dedi. Hám on shákirt bunı esitkende, olar Yakup hám Yuhannaǵa ashıwlanıwdı basladı. Hám Isa olardı Ózine shaqırıp, olarǵa: «Sizler bilersizler, basqa milletlerdiń húkimdarları dep esaplanǵanlar olardıń ústinen húkim súredi, hám olardıń ullıları olardıń ústinen húkimet júrgizedi. Biraq sizler arasında bunday bolmaydı. Biraq kim sizler arasında ullı bolǵısı kelse, ol sizlerdiń xızmetshińiz bolıwı kerek, hám kim sizler arasında birinshi bolǵısı kelse, ol barlıǵınıń qulı bolıwı kerek. Sebebi Insan Balası da xızmet etiw ushın emes, bálki xızmet etiw hám kóp adamlar ushın Óz ómirin tólem sıpatında beriw ushın keldi» (Mark 10:35-45).
Bul úshinshi waqıyada biz Isanıń Óz shákirtleri menen bas ruhaniylerge tapsırıwı hám masqaralıq, azap hám ólim shegiwi haqqında qaytadan sóyleskenin kóremiz. Shákirtlerdiń reakciyası qanday boldı? Olar Onı qorǵawǵa wáde berdi me? Olar bul qıyın missiyadan ótkende Onı qollap-quwatlaymız dedi me? Áfsus, aldınǵı ayatlar olardıń hesh qanday qızıǵıwshılıq kórsetpegenin bildiredi. Kerisinshe, biz Yuhanna hám Yakup Messiyanıń patshalıǵında dańqlı orın sorap atırǵanın kóremiz, Onıń azabı hám ólimi haqqında aytılǵan barlıq nárseni esapqa almay.
Isa olarǵa basqa múmkinshilik berdi, Ol olarǵa Óziniń basnan ótkeriwi kerek bolǵan azaptı esletip, bul ashshı keseden úles alıwǵa tayın ekenliklerin soradı. Olardıń bul sınawdı qabıl etiwge bolǵan unamlı juwabı, olardıń birinshi náwbette sorawdı túsinbegenligin tastıyıqlaydı, hám Rabbiy basında: «Sizler ne sorap atırǵanıńızdı bilmeysizler» degeninde, bunı baqladı. Bálkim olar Rabbiniń azabın óte ápiwayı nárseniń ózi dep oylaǵan shıǵar, hám olar Onıń patshalıǵında dańqlı orınǵa iye bolıw ushın tólem sıpatında qabıl eter edi. Haqıyqatında, olardıń juwabı Rabbiniń azabın kemsitkenligin bildiredi. Bul Rabbiyge awır tiygen bolıwı kerek.
Ol Yuhanna hám Yakupnıń bul ózgerisli hám maqtanıshlı minezine qanday reakciya bildirdi? Ol olardıń Óz sezimlerin jaraqalaǵanı hám Óziniń bolajaq azaplarınıń úlkenligin túsinbegenligi ushın ayıpladı ma? Áste-áste. Ol kámil shoban bolǵanı ushın, maqtanıshlı minez-qulıqtı dúzetiwge kiristi, tek ǵana Yuhanna hám Yakup ushın emes, bálki barlıq shákirtler ushın. Olar barlıǵı Rabbiniń bolajaq patshalıǵında joqarı orınlardı izlep atır edi; olar basshılıq etiwdi hám húkim súriwdi qáleydi. Rabbiniń olarǵa bergen baǵdarı húkim súriw ornına xızmet etiw, hám soraw ornına beriw edi. Ol kóp adamlar ushın Óz ómirin tólem sıpatında berip, xızmet etiw hám beriw arqalı kámil úlgi boldı.
Isa óltirildi me?
Isanıń ómiri dawamında Onı óltiriwge kóp háreketler boldı. Bul Shaytan tárepinen shólkemlestirilgen hám adamlar tárepinen ámelge asırılǵan óltiriw háreketleri edi. Bul háreketler Isanıń tuwılıwınan aldın baslanǵan dep aytıwǵa boladı. Abeldiń óltiriliwi hayaldıń jaqsı áwladınan qashıwǵa háreket edi (Jar. 3:15). Hamannıń yahudiylerdi joq etiw rejesi (Ester 3) wáde etilgen Messiyanıń keliwin toqtatıwǵa basqa bir háreket edi, biraq Isanıń ómiri dawamındaǵı óltiriw háreketlerine qaraylıq.
Birinshi háreket Ol eki jasında bolǵanda boldı. Ol patsha Herod tárepinen ámelge asırıldı, hám onıń buyrıqları Betlehemdegi hám onıń átirapındaǵı barlıq erkek balalardı óltiriw edi, jańa tuwılǵan Patshanıń ólimin támiyinlew ushın (Matta 2:16-18). Rabbiy bul hárekettiń aldın aldı, sebebi Rabbiniń perishtesi Yusufqa túste kórinip, Balanı alıp Mısırǵa qashıwdı ayttı, olar Herodtıń ólimine shekem sol jerde qaldı (13-15-ayatlar).
Rabbiniń xızmeti dawamında, Onıń tálimi yahudiylerdi barǵan sayın kóbirek ashıwlandırdı, sonlıqtan olar «Onı óltiriwge barǵan sayın kóbirek umtıldı» (Yuhanna 5:18). Tek ǵana yahudiyler emes, bálki olardıń patshası da Isanı óltiriwdi qáleydi: «Ayırım fariseyler kelip Oǵan: «Bul jerden ket, sebebi Herod Seni óltiriwdi qáleydi» dedi» (Luqa 13:31). Bir waqıyada Isa Nazaret sinagogasında waǵız etip atır edi, hám yahudiyler Onıń xabarınan keyin ashıwǵa toldı. Olar Isanı qala sırtına shıǵarıp, Onı tóbeden tómengi ólimge taslap jiberiw ushın háreket etti. Biraq, Isa ǵana xalıq arqalı keremet túrde ótti (Luqa 4:28-30).
Isa nege bul óltiriw háreketlerinen qashıp qutıldı? Sebebi Ol Óz erkine qaray óliwge keldi. Quday Isanıń ólimi ushın anıq bir reje hám waqıtqa iye edi, hám Isa bul nárseni bilip, Quday menen birlesip, boysındı.
Endi, Pásxa bayramı dawamında bolǵan hám Golgota krestine alıp kelgen sońǵı óltiriw háreketine qaraylıq. Sol háptede bas ruhaniyler Isanı qamaqqa alıp, óltiriw ushın bir reje dúzdi. Biraq, olar: «Bayram waqtında emes, áytpese xalıq arasında gúldir boladı» dedi (Matta 26:5). Olardıń rejesi Isanı múmkin bolǵanınsha tezirek qamaqqa alıw, biraq Onı bayramnan keyin óltiriw edi. Qudaydıń basqa rejesi bar edi, hám Isa Óz missiyasın Ákeniń buyrıqlarına muwapıq orınlawı kerek edi. Ol yahudiyler hám rimliklerdiń ashıwın Isanı krestke tapsırıw ushın qollandı, Qudaydıń rejesin orınlaw ushın. Haqıyqatında biz: «Adamnıń ashıwı Seni maqtar» (Zabur 76:10) dep kóremiz.
Isa krestte jeńildi me? Ol óltirildi me? Áste-áste! Isanıń awzınan shıqqan sońǵı sóz, Luqa tárepinen jazılǵan, «Áke, Óz ruwhımdı Seniń qollarıńa tapsıraman! Hám bunı aytıp, Ol sońǵı dem aldı» (23:46). Bul óte áhmiyetli eskertiw, sebebi bul Isanıń Óz ómirin Ózi bergenin, Óz adamlıq ruwhın Ákege tapsırıw arqalı kórsetedi. Ol qálemey ólmedi (Yuhanna 10:17-18).
Isa menen birge krestke kerilgen eki jınayatshı Onnan uzaǵıraq jasap, olardıń ólimin tezletiw ushın ayaqları sındırıldı. Isa nege Óz ruwhın sol waqıtta tapsırdı? Nege erterek yamasa keyinirek emes? Onıń anıq waqıtı bar missiyası bar edi. Rabbiy keshki qurbanlıq waqtında, ibadatxanada usınılıp atırǵan waqıtta sońǵı dem aldı (Shıǵıw 29:38-42; Sanlar 28:3,6; 2 Shejire 2:4). Ruhaniyler keshki kúydirilgen qurbanlıqtı usınıw menen bánt bolǵanda, Áwliyelerdiń Áwliyesi shırmawı joqarıdan tómengi jaǵına jırtıldı, bul Qudaydıń kámil qurbanlıqtı, Isanı qabıl etkenin hám endi hár kimniń Qudayǵa jetisiw ushın jol ashıq ekenligin bildirdi. Isa Qudaydıń kámil Qozısı edi hám Onıń missiyası óliw edi – Quday tárepinen rejelestirilgen waqıttan aldın óltirilmew – Pásxadaǵı qozı sıyaqlı (1 Korinfliler 5:7). Missiya orınlandı!
