Isaıya 53-te Máshihtiń Azapları hám Dańqları
Máshih bul nárselerdi azap etip, Óz dańqına kiriwi kerek emes pe edi? Ol Musa hám barlıq payǵambarlardan baslap, barlıq Jazıwlarda Ózi haqqındaǵı nárselerdi olarǵa túsindirdi. —Luka 24:26-27 JND
Isaıya 53-tiń Jobası
Isaıya kitabı, Quday Sóziniń hár bir bólegi sıyaqlı, onıń qalay shólkemlestirilgenliginde hám ne aytqanında kámilsizligin kórsetedi. Isaıyanıń ekinshi bólegi hár biri toǵız bap bolǵan úsh bólimnen ibarat: 40–48, 49–57 hám 58–66-baplar. Dáslepki eki bólim hár biri «Jamanlar ushın tınıshlıq joq» dep juwmaqlanadı. 53-bap bul ekinshi bólimde jaylasqan hám shınında da bul bólimniń hám Isaıyanıń pútkil ekinshi bóleginiń ortalıq babı bolıp tabıladı. Shınında da, Máshih Qudaydıń barlıq oyları hám joybarlarınıń orayı bolıp tabıladı.
Isaıya 53, sonıń menen birge, Yehovanıń Óz súyikli Qulı haqqında aytatuǵın Isaıyanıń Qul Qosıqlarınıń biri bolıp tabıladı. Endi biz bunıń Rabbımız Isa Máshih ekenligin bilemiz. 42, 49, 50 hám 53-baplar Rabbımızdı bizdiń aldımızǵa usı ózgeshe túrde alıp keledi.
Bizdiń bólegimizdi bunnan keyin analiz etip, onıń hár biri úsh ayattan ibarat bes strofadan turǵanlıǵın anıqlaymız, Isaıya 52:13-ten baslap 53-bap aqırına shekem dawam etedi.
«Meniń Qulıma názer salıń» – Isaıya 52:13-15
Rabbımız ádette ayıplaw kerek bolǵan nárselerdi ayıplamastan aldın, maqtawǵa arjıytuǵın nárselerdi maqtaydı. «Men seniń islerińdi bilemen» (Ashıw 2:2). Ol tolıq esapqa aladı. Olardıń miyneti – turaqlı qıyın jumısı – sabırlı shıdamlılıq penen birge tolıq moyınlandı, bul biz barlıǵımız tereń qálewimiz múmkin bolǵan xarakteristika. Bunnan da basqa, olarda jaman adamlar menen birge bolıwdı biykar etiw ushın aqıl hám isenim kúshi bar edi. Ózlerin hawariy dep jalǵan aytqanlar sınaqtan ótkizildi – Jazıw haqıyqatı menen tekserildi – hám jalǵanshı ekenligi dálillendi. Korinftegi jıynalıs bul máselede bunday aqıllı emes edi (2 Korinflilerge 11:13-20).
Efes tek ǵana jamanlıqtı biykar etiwde bekkem emes edi, bálki olar shıdamlı sabırlılıqtı da kórsetti. Bul, hesh shúbhesiz, Quday ushın gúwalıqqa tiyisli kóp ázzilikler, tınıshsızlandırıwlar hám kewil qalıwlarǵa tiyisli edi. Burın, Pawıl Efesliklerge bunday kishipeyillik, jumsaqlıq, uzaq sabırlılıq hám shıdamlılıq Ruwxtıń birligin tınıshlıq baylanısında saqlaw ushın zárúr ekenligin aytqan edi (Efesliklerge 4:2-3). Bul nárselerde olar jaqsı teń salmaqlılıqtı saqlap qalǵan edi. Olar tek ǵana ádetten yamasa ar-namıs basımı astında islemegen, bálki Rabbımızdıń atı ushın miynet etkenligi qosıldı. Olar ózlerin ruwxı túsiwge jol qoymaǵan edi.
Biraq, Rabbımız olardıń «dáslepki súyispenshiligin» (Ashıw 2:4) taslap ketkenligi haqqındaǵı jiddiy máselelerdi kóteriwge májbúr boldı, bul tek ǵana waqıt boyınsha «dáslepki» emes, bálki áhmiyet boyınsha da. Bul kishkene nárse emes edi: olardıń Rabbımız Isaǵa bolǵan jańa qızǵın súyispenshiligi páseygen edi. Bul barlıq sheginiwdiń baslanıwı. Solay etip, Oǵan bolǵan súyispenshiligimizdiń eń kishkene ázzilewi de qáwipli. Biz ózimizde bunıń aldın alıw ushın hám biz tayǵana baslaǵanımızda oǵan qarap turıw ushın júdá sergek bolıwımız kerek.
Ápiwayı halallıq bizdi bir waqıtları iye bolǵan hám túsip qalǵan jaǵdayımızdı eske túsiriwge hám Onıń «táwbe etiń hám dáslepki islerdi qılıń» (Ashıw 2:5) degen eskertpesine juwap beriwge túrtki boladı. Bizdiń qáteligimizdi moyınlaw bul jerde eń áhmiyetli. Dáslepki isler Rabbımız Isaǵa bolǵan jańa súyispenshiliktiń qızǵınlıǵı menen óz-ózinen payda bolǵan isler. Ol, eger táwbe bolmasa, shamdanlıqtı tez arada óz ornınan alıp taslaytuǵınlıǵı haqqındaǵı salmaqlı eskertiwdi qostı! Ol sol jıynalıstıń gúwalıǵın alıp taslaydı; ol endi Onıń ushın nur tasıwshı bolmaydı. Shirkew tariyxı boyınsha, bir waqıtları úlken, belsendi hám taqıwalı jıynalıslar ózleriniń dáslepki súyispenshiligin taslap ketkenligi sebepli joq bolıp ketken. Bul jergilikli jıynalısta birge bolıwdı bildiretuǵın hár bir adam ushın salmaqlı pikir.
Biraq, Ol Efesliklerdiń Nikolaylılardıń islerin – adamların emes – jek kóriwde Onıń oyları menen sáykes kelgenligi ushın maqtadı (Ashıw 2:6). Bul sóz «layıqlılardıń jeńimpazları» yamasa ápiwayı xalıqtıń jeńimpazları degen mánisti ańlatadı. Geybir adamlar, Diotref sıyaqlı, «birinshilikke iye bolıwdı» jaqsı kóretuǵın edi (3 Yuhanna 9). Efeslikler bunday islerdi jek kóretuǵın edi.
Sonlıqtan, ruhaniylerdiń táliymatı – geybir adamlar ruwxıy hám pozitsiyalıq jaqtan layıqlılardan joqarı orın alıwı – olar arasında orın tapmadı, sebebi olar bunday barlıq ayırmashılıqlardıń Yahudiyliktiń aqırı menen joq bolǵanın bilgen edi.
53-bap Onıń birinshi ret dúnyaǵa keliwi menen baslanadı. Hawarıy Yuhanna Óz injilinde bizge aytqanday, «Ol Óz adamlarına keldi, hám Óz adamları Onı qabıl etpedi» (Yuhanna 1:11). «Kim bizdiń xabarımızǵa isendi? Hám kimge Yehovanıń qolı ashıldı?» (Isaıya 53:1) Yuhanna 12:38-de keltirilgen hám Onıń birinshi márte kelgen miyrimine qollanılǵan.
Biz, sonıń menen birge, bizdiń babımızda «Yehovanıń Qolı» Rabbımız Isa ushın basqa at ekenligin bilemiz. Ol Isaıyada bir neshe ret ushırasadı hám izertlewge arjıydı. «Qol» sıpatında Ol Qudaydıń kúshi bolıp tabıladı (1 Korinflilerge 1:24). Onıń birinshi keliwi «bárin Ózine boysındırıw» (Filipililerge 3:21) kúshinde emes, bálki bizdiń qutqarıwımız ushın Qudaydıń barlıq erkin orınlaw ushın edi. Qanday Qutqarushı!
Isaıya 53:2-niń basında bizde Rabbımız Isa haqqında ózgeshe sóz súwreti bar, Ol «názik náwshe» yamasa basqa awdarmalarda tabılǵan «názik ósimlik» sıyaqlı, bul jerde Óz Ákesiniń aldında ósti. Ol, sonıń menen birge, qurǵaq jerden shıqqan tamır edi. Ulıwma aytqanda, Onıń átirapında «Onıń denesiniń kúnlerinde» (Evreylerge 5:7) Quday ushın hesh nárse joq edi. Jer qurǵaq edi. Ol bul kórinisten hesh nárse almadı, bálki kúndelikli – hár bir sániyada – Ol Óz Ákesi menen baylanısta edi. Ol «hár tańda» oyanıp, úyreniwshi yamasa shákirt sıyaqlı esitip, Óz Ákesinen sóz aldı (Isaıya 50:4). Biz hár kúni Quday Sózinde hám duwada qansha waqıt ótkiziwimiz kerek, resurslarımızdı aspanlardan alıw ushın!
Biraq, Ol «adamlar tárepinen jek kórilgen hám jalǵız qaldırılǵan [yamasa biykar etilgen]» edi (53:3). Shúkirler bolsın, geybirleri Onı qabıl etti, biraq millettiń kópshiligi tek ǵana «Bul Adamdı alıp taslań ... Onı krestke kerileń» (Luka 23:18,21) dep qıshqıratuǵın edi. Mısal sózlerinde olar: «Biz bul Adamdıń bizge húkimranlıq etiwini qálemeymiz» (19:14) dedi.
Ol «qayǵılar Adamı, hám qayǵı menen tanısqan» edi (53:3). Onıń kim ekenligin oylaǵanımızda qanday tańqalarlıq: barlıqtıń Jaratıwshısı «qayǵılar Adamı» bolıw ushın Adam boldı! Ol qayǵınıń ne ekenligin biledi, hám Ol qayǵı menen júdá jaqsı tanısqan. Qayǵırǵan hám azap shekken áwliye, joqarıǵa qara! Bizdiń berekeli Rabbımız Isa Óz tájiriybesinen sizdiń ne basıńızdan ótkerip atırǵanıńızdı biledi. Ol qayǵını bilgen hám qayǵını basınan ótkergen; Ol basqa hár kimnen góre jaqsıraq empatiya bere aladı.
Onıń Óz Xalqı Usıń Orınbasarı Sıpatındaǵı Jumısı – Isaıya 53:4-6
4-ayat Onıń kúnálar ushın azapların aytpaydı. Geybirleri bunı qátelesip úyretken, biraq Matta 8:17-den biz Rabbımızdıń Ózi jeńilletken barlıq azaplardıń júreginde sezimlerin sezgenligin kóremiz. Ol shınında da Ózi emlegen hám tazalaǵanlardıń barlıq azaplarına kirdi. Lazar qábirinde, Onıń onı ólilerden tiriltetuǵının bilse de, Ol Óz ruwxında «qayǵırdı» hám «qayǵırdı» (Yuhanna 11:33, 38-ayat KJV-di qarań). Qımbatlı Qutqarushı!
Isaıya 53:5 bul Qul Qosıǵınıń oraylıq strofasıń ortalıq ayatı bolıp tabıladı. Shınında da, bul Onıń jumısınıń eń áhmiyetli bólegi, tek ǵana keleshektegi evreylerdiń táwbe etken qalǵan bólegi ushın emes, bálki búgingi kúni Onı Rabbımız hám Qutqarushımız sıpatında bilgen hár birimiz ushın. «Ol bizdiń qılmıslarımız ushın jaralandı, Ol bizdiń nahaqlıqlarımız ushın maydalandı; bizdiń tınıshlıǵımızdıń jazası Onıń ústinde edi; hám Onıń qamshıları menen biz emlendik» (5-ayat). Qılmıslar hám nahaqlıqlar bizdińki edi. Jaralar, maydalaw, jaza hám qamshılar barlıǵı Onıńki edi, Ol bizler ushın – Óz xalqı ushın – tınıshlıqqa iye bolıwımız hám emleniwińiz ushın azap shekti. Shınında da, gimn jazıwshısı Tomas Kelli (1769–1855) aytqanday, «Biz Oǵan qansha qarızdar ekenligimizdi kim ayta aladı?»
Biz Isaıya 53:5-tiń biz túsine alatuǵın tildi qollanıp, bizge túsiniwimizden tıs nárselerdi jetkeretuǵının qosamız. Biz adamlar Onı jaralaǵanın, maydalaǵanın hám jazaǵanın, hám Oǵan qamshılar bergenin bilemiz. Biraq, adamlar Rabbımızǵa islegen nárseler biz ushın tınıshlıq yamasa ruwxıy emleniwdi támiyinley almadı. Bul sózler shınında da Onıń Quday qolınan basınan ótkergen nárselerdi bizdiń aldımızǵa alıp keledi.
6-ayatta biz Yehovanıń jumısı bizdiń aldımızda ekenliginiń tastıyıqlanıwın kóremiz. Biz hár birimiz adasıp ketken edik, «biz hár birimiz óz jolımızǵa burıldıq.» Oqıwshı gúnáda bir baǵıtqa ketken bolıwı múmkin, al jazıwshı basqa baǵıtqa, biraq hár bir isenimshi Yehovanıń bizdiń nahaqlıqlarımızdı bizdiń Qutqarushımızǵa júklegenin ayta aladı. Lewiler kitabı 4-tegi gúná qurbanlıǵınıń súwreti paydalı bolıwı múmkin. Gúná ushın qurbanlıq alıp kelgen adam óz qolın haywan basına qoyıwı kerek edi, óz gúnáların sol haywanǵa kóshirip, keyin ol adamnıń ornına óltirilip, órtenetuǵın edi. Biz «buqalar hám eshkilerdiń qanı gúnálardı alıp taslawǵa qábiletsiz» (Evreylerge 10:4 JND) ekenligin hám Izraildegi hár bir haywan qurbanlıǵı tek ǵana Máshihtiń jumısına qaraǵanın bilemiz. Sonıń menen birge, bul Eski Ahd súwretleri Máshihtiń jumısın jaqsıraq túsiniwde paydalı. Bul jerde Isaıya 53-te bizde qurbanlıqlardaǵı súwretler yamasa tipler menen birge keletuǵın táliymat bar.
Adamnan Kelgen Azaplar – Isaıya 53:7-9
Bul úsh ayatta bizde Rabbımız Isa biz ushın Óz ómirin bergen kúni orınlanǵan bir qatar payǵambarlıqlar bar. Isaıyanıń bul detallardı Máshih ólgenge shekem 700 jıl burın ashıp berilgeni qanday tańqalarlıq! Bul Quday Sózine iseniw ushın basqa bir sebep.
«Ol ... qoy sıyaqlı óz júńin qırqıwshılar aldında únsiz edi» (7-ayat). Kópshilik adamlar nahaq jazaǵa tartılsa, qattı narazılıq bildiredi. Injiller Onıń únsizligin atap ótedi, Matta 27:11-14, Mark 15:3-4, Luka 23:9 hám Yuhanna 19:9-da kórilgenindey. Ol ant astına qoyılǵanda juwap berdi – «Men Seni ant etemen» (Matta 26:63). Rabbımız Isa Pilattıń ar-namısına jetiwge umtıldı (Yuhanna 18:37-38), biraq Ózin qorǵaw ushın hesh sóz aytpadı.
«Ol qurbanlıqqa aparılatuǵın qozı sıyaqlı alıp ketildi» (Isaıya 53:7). Rabbımız Isa Qudaydıń Qozısı yamasa Quday tárepinen berilgen Qozı sıpatındaǵı bul oy Jańa Ahdta bunnan keyin de aytıladı. Iltimas, Yuhanna 1:29,36 hám 1 Petrus 1:19-dı oqıń.
«Ol zulımnan hám húkimnen alındı» (Isaıya 53:8) yamasa, «Onıń húkimi alıp taslandı» (Hawarelerdiń isleri 8:33). Adam tárepinen qaralǵanda, Rabbımız Isanıń sudı ádilliktiń qorqınıshlı buzılıwı edi. Quday adamlarǵa bunıń ushın juwapkerlik júkleydi, bul shirkewdiń aspanǵa kóteriliwinen keyin, tez arada pútkil jer júzine keletuǵın úlken azap dáwiriniń bir sebebin beredi.
«Onıń áwladın kim bayan etedi? Sebebi Ol tiriler jerinen kesip taslandı» (Isaıya 53:8). Adamgershilik yamasa tábiyiy jaqtan aytqanda, Onıń ólimde jerden kesip taslanǵanlıǵı sebepli, Onıń áwladı yamasa urıǵı bolıwı múmkin emes edi. Biraq biz Qudaydıń kúshi Onı ólilerden tiriltiw ushın aralasıp, tiriliwde Ol «kóp miywe» – Onnan xarakter alatuǵın áwliyelerdi payda etkenin bilemiz (Yuhanna 12:24; Rimliklerge 8:29-dı qarań).
Keyin bizge Onıń jumısı Óz xalqı ushın Orınbasar sıpatında ekenligi esletiledi. Bul Izraildiń keleshektegi qalǵan bólegin óz ishine aladı, biraq qımbatlı oqıwshı, bul barlıq dáwirlerden baslap bunı isengen barlıq adamlarǵa – hátte búgingi kúni bizge de tiyisli. Siz Máshihke hám Onıń siz ushın tamamlanǵan jumısına isendińiz be?
Isaıya 53:9-da biz adamlar belgilegen nárse menen Quday belgilegen nárse arasındaǵı qarama-qarsılıqtı tabamız. Isenbeytuǵınlar Onıń muqaddes denesin eki urlıqshı menen birge ulıwma qábirge taslaǵan bolıwı múmkin edi. Biraq, Quday Onıń óliminde baylar menen birge bolıwın belgiledi (Matta 27:57-60; Mark 15:43-46; Luka 23:50-53; Yuhanna 19:38-42-di qarań). Arimateyalı Yusuf, bay adam, Rabbımızdıń denesin óziniń jańa qábirine qoydı, solay etip bul Jazıwdı orınladı. Bizdiń Qudayımız Óz sózine isenimli!
Isaıya 53:9-dıń aqırı 1 Petrusta keltirilgen: «Máshih ... gúná islemegen, hám Onıń awzında aldaw tabılmaǵan» (2:21-22). Biz kóbinese gúnálarımız sebepli Ákemizden jaza, jazalaw yamasa eskertiw alıwımız múmkin. Rabbımız Isa Óz gúnáları ushın azap shekpedi, sebebi Onıń gúnáları joq edi, biraq Ol biz ushın azap shekti!
Qudaydan Kelgen Azaplar hám Dańq – Isaıya 53:10-12
Bul Qul Qosıǵınıń sońǵı strofasıńda biz Onıń Qudaydan kelgen azapların hám bul ájayıp Qutqarushı ushın keletuǵın dańqtı kóremiz. Kópler: «Yehovanıń Onı maydalawı, basqasha aytqanda, Onı azaplatıwı qalay unadı?» dep oylaǵan. Bul Onıń dańqlı jumısınıń nátiyjeleri sebepli. Bizde 10-ayatta (KJV) Onıń azaplarınıń úsh nátiyjesi bar.
1. «Ol Óz urıǵın kóredi.»
Onıń áwladı boladı! Biz Yuhanna 12:24 hám Jaratıw 1:12-ni bul oy menen baylanıstıra alıwımız múmkin. Ol jalǵız qalmaytuǵın, bálki jerge (ólimge) kirgen qımbatlı biyday dáni edi. Endi nátiyjede kóp miywe bar; hám tábiyatta ekilgen urıq ósimlik hám baslanǵısh jerge kirgen sıyaqlı basqa urıq bergenindey, Onıń da Ózine uqsas kóp áwliyeleri bar (Rimliklerge 8:29)!
2. «Ol Óz kúnlerin uzartadı.»
Ol házir «sheksiz ómirdiń kúshi» menen jasaydı (Evreylerge 7:16), ólilerden tirilgen sıpatında. Onıń kúnleri aqırǵa jetpeydi (Zabur 72:17, 102:27)!
3. «Rabbımızdıń qálewi Onıń qolında rawajlanadı.»
Kópler óz ómirlerinde Qudaydıń erkin geybirin orınlaǵan, biraq Ol barlıq erkti orınlaǵan hám Oǵan berilgen jumıstı tamamlaǵan. Ákeniń ele keletuǵın barlıq oyları Onıń qolında rawajlanadı. Ol húkimranlıq etetuǵın hám barlıq nárse Qudaydıń qálewi ushın aqırında bul dúnyada islenetuǵın waqıt qanday ájayıp!
Rabbımız Isa ne ushın siz ushın sonshalıq kóp azap shekti dep oylaǵan waqıtlarıńız boldı ma? Men oylaǵanman. Ol «Óz janınıń miynetiniń» nátiyjelerine qaraydı hám Ol «qanaatlanǵan» (Isaıya 53:11). Men bul sózdi hárdayım ruwxlandırıwshı dep bilemen. Bizdiń berekeli Rabbımız biz ushın basından ótkergen nárseleri ushın ókinbeydi. Biz Oǵan maqtaw hám tabınıwımız múmkin!
Ayattıń qalǵan bóleginde (JND) biz Onıń jumısınıń eki tárepin tabamız: Ol «kóplerdi ádillikte úyretedi; hám Ol olardıń nahaqlıqların kóteredi.» Titus 2:11-14 bizge bul eki nárse de bizdiń berekeli Qutqarushımızǵa tiyisli barlıq adamlar ushın durıs ekenligin kórsetedi. Miyrim úyretedi: «Biz házirgi jaǵdayda aqıllı, ádil hám taqıwalı jasawımız kerek» (12-ayat). 14-ayat Ol «bizdi barlıq nızamsızlıqtan qutqardı» deydi.
Isaıyadaǵı babımızdıń sońǵı ayatta bizdiń berekeli Rabbımızdıń úlesi hám oljası – sıylıǵı bolatuǵının tabamız. Rabbımızdıń sózleri menen aytqanda: «Máshih bul nárselerdi azap etip, Óz dańqına kiriwi kerek emes pe edi?» (Luka 24:26). Azaplar birinshi keldi, keyin dańq. Ol házir aspanlarda dańqlanǵan, biraq Ol tez arada bul jerde jer júzinde «Óz dańq taxtına» otırǵanda dańqlanadı (Matta 25:31)!
Isaıya 53:12-ni juwmaqlay otırıp, biz Onıń azapların qısqasha qaytalaymız: «Ol Óz janın ólimge tókti.» Bul bul babda aytılǵan Onıń janına sońǵı silteme. Bul Onıń Ózin, Óz ómirin erikli túrde bergenin kórsetedi. Keyingi sóz, Ol «qılmıskerler menen birge esaplandı,» Rabbımız eki urlıqshı arasında krestke kerilgen waqıtta orınlandı (Mark 15:26-27). Aqırında, bizge «Ol kóplerdiń gúnásın kóterdi» (Isaıya 53:12) esletiledi. Biz barlıq oqıwshılarımızdıń bul «kóplerge» kiretuǵının ayta alatuǵınına úmit etemiz. Qudaydıń jan ushın qabıl ete alatuǵın basqa hesh qurbanlıǵı joq. Siz Oǵan isenim hám táwbe menen burıldıńız ba? Bizler ushın, ya dep ayta alatuǵınlar ushın, Oǵan burılǵanlar ushın, Ol házir dańqta bizdiń Shańaraqshımız (Evreylerge 7:25).
