Sabaqlar
Ayıptıń Kitabı
Ayıptıń kitabı Ayıp atlı bir isenimlisiniń tájiriybesine tiykarlanǵan. Ol áyyemgi waqıtlarda jasaǵan, hám onıń basınan ótkergenleri búgingi kúnde de biz ushın áhmiyetli.
Geybirleri Ayıptıń Ibrahim menen bir waqıtta jasaǵanın aytadı. Bul kitapta aytılǵan hám aytılmaǵan zatlarǵa tiykarlanǵan. Onıń ómiri keminde 140 jıl bolǵan (Ayıp 42:16 NKJV), hám bálkim onnan da kóp, sebebi bul ayatta “bunnan keyin” dep aytılǵan. Onıń jas dawamlılıǵı Ibrahimniń waqtına sáykes keledi, ol 175 jıl jasaǵan (Jaratılıs 25:7). Ayıptıń shańaraq baslıǵı retindegi patriarxal roli de Jaratılıs kitabında, Ibrahimnen baslap, kórinedi. Ayıp Adam haqqında (Ayıp 31:33) hám Nuh dáwirindegi suw tasqını haqqında bilgen (12:15), biraq sol waqıtta Musa nızamı haqqında hesh qanday aytılmaǵan, bul Ayıptıń Musaǵa shekem, Ibrahim sıyaqlı, jasaǵanın kórsetedi.
Ayıptıń azaplarına kóp itibar beriledi, bul jaqsı adamlarǵa da jaman zatlar bolıwı múmkinligin kórsetedi. Biraq, bul kitaptıń jalǵız sabaǵı emes, hám kitaptıń maqseti de bizge bunday waqıyalardı túsiniwge járdem beriw emes. Haqıyqatında da, Ayıp ne ushın sonsha azap shekkenligi haqqında hesh qanday juwap almaǵan.
Ayıptıń oqıwshılarına Ayıptıń basına túsken waqıyalardıń sebepleri haqqında ilahiy túsinik beriledi. Ayıp sahnanıń artında bolıp atırǵan zatlardan xabardar emes edi, hám hesh qashan xabardar bolmadı – ol, onıń hayalı hám dosları fizikalıq jaqtan kóre almaytuǵın zatlar. Xuday menen shaytan arasındaǵı sáwbettan, ol aǵa-inilerdi ayıplawshı (Ashıw 12:10), biz tereń mániske iye ruwxıy dinamika bar ekenligin bilemiz. Bul Ayıptıń ne ushın basına túsken sınaqtan ótkenin túsindiredi. Bunı aytqan halda, bul kitaptaǵı kóp sabaqlardan birneshewin birge kórip shıǵayıq.
Ruwxıy Urıs
Jazbanıń basında bizge Ayıptıń ózgeshe adam bolǵanı aytıladı. Ol “minnetli hám tuwrı, Xudaydan qorqatuǵın hám jamanlıqtan qashatuǵın” edi (Ayıp 1:1). Ayıp “Shıǵıstıń barlıq xalqınıń eń ullısı” dep esaplanǵan (3-ayat). Onıń on balası bar edi – jeti ulı hám úsh qızı – hám úlken baylıǵı: 7,000 qoy, 3,000 túye, 500 juft ógiz hám 500 urǵashı eshek. Sonıń menen birge, onıń úlken sanlı xızmetkerleri bar edi – onıń úy-xojalıǵı – onıń múlkine qaraǵanı hám jerdi islegenligi ushın. Bunnan tısqarı, Ayıp Xudayǵa on kúydirilgen qurbanlıq penen tabınatuǵın edi, balalarınıń hár biri ushın bir qurbanlıq, eger olar gúna islegen bolsa, Xudaydı tınıshlandırıw ushın (5-ayat).
Xuday Ayıptan razı bolıp, shaytanǵa ol haqqında jaqsı sózledi (8-ayat). Dál sol waqıtta shaytan Ayıptıń haqıyqıy isenimi joq ekenligin ayıpladı. Shaytan eger Ayıp óz miynetlerin joǵaltqan bolsa, Ayıp endi Xudayǵa isenbeytuǵının yamasa ergespeytuǵının ayttı, ol tek Xuday onı miynetlendirgeni ushın ǵana sadıq bolǵanın ayttı. Shaytan eger Xuday miynetlerdi alıp taslasa, Ayıptıń endi Xudayǵa isenbeytuǵının ayttı. Ol Xudayǵa bolǵan isenimin taslaytuǵın edi. Qanday jaman ayıplaw!
Shaytan búgingi kúnde de isenimlilerdi ayıplawdı dawam etedi. Ol bizdi islegen islerimiz ushın ayıplaydı hám qalay gúna isleytuǵınımızdı aytadı. Ol sonıń menen birge bizdi islemegen gúnalı islerimiz ushın da ayıplaydı. Qanday jamanlıq! Haqıyqatında da
biz et hám qanǵa qarsı gúrespeymiz, bálkim baslıqlarǵa, húkimetlerge, bul dáwirdiń qarańǵılıǵınıń húkimdarlarına, aspan orınlarındaǵı jamanlıqtıń ruwxıy áskerlerine qarsı gúresemiz (Efesisliklerge 6:12). Usı sebepli biz dushpandı jaman kúnde jeńiw ushın Xudaydıń barlıq sawıtın kiyiwimiz kerek.
Bul baqlawdan alınǵan sabaq sonda, biz sınaqlardan ótkenimizde, kózlerimiz kóre almaytuǵın ruwxıy urıs bolıp atır. Shaytan hám onıń qulaǵan perishteleri biz isenimlilerdiń ómirin buzıwǵa háreket etedi, sonlıqtan biz Masihtiń nátiyjeli elshileri bolmaymız. Shaytan bizdiń qutqarıwımızdı alıp taslay almaydı, biraq eger ruqsat berilse, ol biz isenimlilerdi qıynap, sadıq bolıwımızǵa tosqınlıq etiw ushın ómirimizge kóp qayǵı keltire aladı. Biz Lordtan sınaqlarımızdan ótiwge járdem beriwdi hám shaytan bizge taslaytuǵın jamanlıqtan bizdi qorǵawdı sorayıq. Biz 1 Yoxan 4:4 te oqıymız: “Sizlerdegi Ol dúnyadaǵıdan ullıraq.” Biz óz qayǵılarımızdı Lordqa taslayıq, óytkeni biz 1 Petrus 5:7 de bunı islewge shaqırılamız, Onıń bizge qayǵırǵanın bilip. “Shaytanǵa qarsı turıń” (Yakob 4:7), ol gúrildewshi arıslan sıyaqlı kimdi jutıwın izlep júredi (1 Petrus 5:8).
Ruwxlardı Sınań
Ayıptıń dáwirinde, Xudaydıń Sózi tolıq berilgenge shekem, Xuday geyde túslar hám kórinislerde sóylegen. Baylanıstıń bul forması zárúr edi, sebebi hár bir zat jazba Sóz arqalı ashılmaǵan edi. Endi bizde Xudaydıń tolıq Sózi bar, onıń arqalı biz Xudaydıń erkin hám maqsetlerin bilemiz. Biraq, biz Ayıptıń doslarınan qımbatlı sabaqlar ala alamız.
Mısalı, Elifaz, hikayada birinshi bolıp sóylegen dos, bir kórinis alǵan (Ayıp 4:12-21). Ol bir ruwxtıń tún boyı onıń janınan ótkenin hám oǵan kóp qorqınısh keltirgenin túsindirdi. Ruwxtıń xabarı sonda, Xuday Óz jaratılısların, perishtelerdi de, adamzatı da, húkim etedi. Xudaydıń qatań húkimleri bizdiń sınaqlarımız tek ǵana bizdiń gúnálarımız sebepli ekenligin kórsetiw kerek, biz olardı moyınlap, keshirim sorawımız kerek. Elifaz Ayıpqa sol ruwxtıń túngi saparınıń húkimetimen sóyledi. Elifazdıń xabardan shıǵarǵan juwmaǵı sonda, Ayıp bunday tereń sınaqtan ótiw ushın bir zat nadurıs islegen bolıwı kerek, hám Ayıp óz gúnasın Xuday aldında moyınlawı kerek edi.
Keyinirek, Ayıp 33:14-18 de, Ayıptıń eń jas hám tórtinshi dosı Elihu, Xudaydıń túslar hám kórinislerde qalay sóyleytuǵının súwretledi. Elihudiń pikirinshe, bul xabarlar haqıyqıy bolıwı kerek, sebebi xabar qalay jiberilgen. Sonlıqtan, ol Xuday bunday baylanıslardıń avtorı bolıwı kerek dep oyladı.
Biz Xudaydan kórsetpe alıp atırǵanday sezgenimizde, bul úgit-násiyatqa itibar beriwimiz kerek:
Súyikliler, hár bir ruwxqa isenbeń, bálkim ruwxlardı sınań, olar Xudaydan ba; sebebi kóp jalǵan payǵambarlar dúnyaǵa shıqtı (1 Yoxan 4:1). Biz esitken yamasa kórgen zatlarımızdı Xudaydıń Óz Sózinde ashqan zatları menen salıstırıwımız kerek. Eger olar birdey bolmasa, onda jańa xabar jalǵan hám Xudaydan kelgen dep esaplanbawı kerek. Bizge ayırıqsha, bul sońǵı kúnde kóp dawıslar hám kóp jalǵan táliymatlar bar bolǵan waqıtta, ayırıqsha kerek. Biz Xudaydıń Sóziniń studentleri bolayıq (2 Timoteyge 2:15) hám Bereyadagılar sıyaqlı Jazbalardı izleyik (Elshilerdiń isleri 17:10-11) Xudaydan ne kelgenin hám ne kelmegenin tastıyıqlaw ushın.
Kamsıqlıq
Shańaraq, doslar, jumıs kásiplesleri hám basqalar ózleriniń kúndelik ómirlerin bizge kamsıq bolıwǵa hám kamsıq bolıp qalıwǵa járdem beriw haqqında az oylaydı yamasa hesh oylamaydı. Kóbinese biz óz kamsıqlıǵımız hám kóbirek kamsıq bolıwımız haqqında qayǵırmaymız. Biraq isenimlisiniń ómirinde kórsetiliwi kerek bolǵan bul áhmiyetli qásiyet haqqında qayǵıratuǵın Bir Bar: Xuday. Ol bizdiń kamsıq bolıwımız hám ruwxıy jetiklikke eriskenimizde bunnan da kóbirek kamsıq bolıwımız haqqında qayǵıradı.
Ayıptıń tájiriybesiniń barlıq hikayasın kórip shıǵayıq. Biz ne ushın bul azap bolǵanın oylawımız múmkin, biraq bir zatqa isenimli bolıwımız múmkin: Xuday Ayıptıń basına túsken barlıq zatlar ushın bir maqsetke iye edi. Geyde Onıń birneshe maqseti boladı. Xuday, eń áhmiyetlisi, Ayıptı kamsıq etiwdi hám onıń xarakterinde kamsıqlıqtıń joqarı dárejelerine erisiwine járdem beriwdi qálegen. Bul Xudaydı júdá qanaatlandıratuǵın edi, hám tek ǵana bunday qıyın sınaqlar arqalı bul xarakterdi qurıwǵa erisiw múmkin. Bizdegi kamsıqlıq basqalarǵa Ózin hesh kim sıyaqlı kamsıq etken miynetlengen Lord Isa Masihti ashıp beredi (Filipiliklerge 2:5-11 di kóriń).
Siz geybir dindar xristianlardıń ne ushın fizikalıq, finanslıq, quwǵın yamasa basqa jollar menen úlken azap shekkenin hesh oylaǵanmısız? Adamlar geyde azap shegiwshi Lordtıń qanaatın buzıw ushın bir zat nadurıs islegen bolıwı kerek dep aytadı. Biz Xudaydıń basımızǵa túsken zatlar ushın kóp sebepleri bar ekenligin bilemiz, hám eger biz bir zat nadurıs islegenimizdi bilsek, onı moyınlap, Lord penen durıslawımız kerek. Eger Lordtıń qanaatın buzatuǵın hesh zat bilip islenbegen bolsa, biz Lordtıń bizden kóbirek kamsıqlıq rawajlandırıwımızdı qálegenine isenimli bolıwımız múmkin.
Elshi Pawıl bunı jeke tájiriybesinen bilgen. Ol Jánnetke kirgeni hám aytıp bolmaytuǵın zatlardı esitkeni haqqında ayttı. Bul tájiriybeden keyin, Pawılǵa kamsıq bolıp qalıwı ushın “etindegi tiken” berilgen (2 Korinfliklerge 12:7 di kóriń). Ol ayttı, “…Men ólshemden artıq kóterilmewim ushın.” Qanday tereń túsinik. Pawıl Xudaydıń onıń azapları ushın maqsetiniń onı kamsıq etip qalıw ekenligin túsingen. Pawıl úsh márte tiken alıp taslanıwı ushın dua etkeninen keyin de, ol Lordtıń juwabın qabıl etti
Meniń miynetim siz ushın jetkilikli, sebebi Meniń kúshim hálsizlikte jetilistiriledi (9-ayat).
Ayıp bul haqıyqattı biraz basqasha sózler menen járiyaladı. Ol ayttı, “Ol meniń júrgen jolımdı biledi, Ol meni sınaǵanda, men altın sıyaqlı shıǵaman” (Ayıp 23:10). Xuday bizdiń muqaddesleniwimiz ushın otlı sınaqlardı qollanadı. Altın ot penen tazalanadı, hám erigeninen keyin nápaqlıqlar alıp taslanadı hám altın taza boladı. Ayıp aqır-aqıbet óziniń basına túsken sınaqtıń maqseti maqtanısh nápaqlıqların alıp taslaw hám óziniń xarakterinen góre Xudaydıń xarakterin kóbirek kórsetiw ekenligin túsindi. Ol ayttı, “Men Seniń hár bir zatqa qábiletli ekenińdi bilemen, hám Seniń hesh bir maqsetiń Senen jasırın qala almaydı” (42:2). Ayıp Xuday hám Onıń biz benen bolǵan jolları haqqında jańa túsiniklerge iye boldı. Ol óz Qutqarıwshısı menen betpe-bet keldi hám Xudaydıń ullılıǵın hám óziniń kishiligin moyınladı (5-6-ayatlar).
Bizdiń Sınaqlarımız Basqalarǵa Tásir Etedi
Isenimlisiniń ómirinde bir waqıya yamasa sınaq bolǵanda, Xuday tek ǵana sol bir adam ushın emes, bálkim kóbirek adamlar ushın sabaqlardı názerde tutıwı múmkin. Erli-zayıplar, ata-analar, balalar, aǵa-iniler, doslar, kásiplesler, mektep dosları hám basqalar da bizdiń basımızdan ótkergen zatlarımızdan tásirleniwi múmkin.
Ayıptıń jaǵdayında, balaların, úy-xojalıǵın hám múlkin joǵaltqannan keyin, ol densawlıǵın da joǵalttı. Lord bunı ruqsat etti, biraq sınaqtı keltirgen shaytan edi. Ayıptıń hayalı da onıń menen birge sol sınaqtan ótti, tek ǵana densawlıǵınan basqa.
Birinshi qarawda biz onıń jaman adam bolǵanın oylawımız múmkin, sebebi onıń kúyewine aytqan sózleri: “Sen ele de óz pákliǵıńdı saqlap turıpsan ba? Xudaydı qárǵa hám ól!” (2:9). Ol bunday usınıstı qalay aqlay aladı? Bul aqılsızlıq edi. Biraq eger biz bir qádem artqa sheginsak, Ayıptıń hayalınıń da ne basından ótkergenin kórip shıǵıwımız múmkin. Aqır-aqıbet, ol da on balasınıń barlıǵın, úy-xojalıǵın hám múlkin joǵalttı. Keyin ol óziniń qımbatlı, dindar kúyewiniń barlıq fizikalıq azapların kóriwi kerek edi. Eger biz sol jaǵdayda bolǵanımızda, biz de ruwxıy jaqtan tómen jaǵdayǵa túsip, onıń aytqan sózlerin aytıwımız múmkin edi. Álbette, ol óz kúyewin súygen hám onıń bunday qattı azap shekkenin kóriwdi jek kórgen. Biraq, ol Xudayǵa kóbirek iseniwdi úyreniw kerek edi, hám Ayıp oǵan sabır hám úlgi arqalı bunı islewge járdem beretuǵın edi.
Ayıp oǵan – basqalarǵa emes – onıń aqılsız hayallardan biri sıyaqlı sóylegenin aytıp, onı dúzetken. Bul onıń bunday sóylegeni kemnen-kem, eger hesh qashan bolmasa, kórsetedi. Ayıp onıń shok hám qayǵı jaǵdayın túsingen sıyaqlı edi, hám ol meyrim kórsetken. Biz Ayıptıń basqa hayallarǵa nápsilik penen qaramaytuǵının oqıymız (Ayıp 31:1), sebebi ol óz hayalın barlıq basqalardan joqarı qoyǵan. Hikayanıń aqırında bizde sol hayaldıń Ayıpqa on balanı tuwmaǵanına isenbewge hesh qanday sebep joq, bul Xudaydıń meyrimi hám miynetiniń gúwalıǵı. Ol Ayıp penen birge azap shekken edi, hám Xuday olardıń ekewine de joǵaltqan zatların tolıq qaytarıp berdi! Xuday miynet beriwshi hám Óz adamlarınıń júreklerin quwantıwdı jaqsı kóredi.
Ayıptıń dosları onıń sınaǵınan tásirlengen basqa bir topar edi. Olar onı juwbatıw ushın kelgen. Dáslep olar jaqsı islegen: jeti kún dawamında olar hesh zat aytpaǵan, tek ǵana onıń janında qayǵırıp otırǵan. Ókinishke oray, jeti kúnnen keyin olar sóyley baslaǵan. Ayıp 3 te, biz birinshi Ayıptıń dawısın esitemiz, ol óziniń tuwılǵan kúnin qárǵaydı (3,16-ayatlar). Ayıp tek ǵana “Qayǵı menen!” dep turǵan.
Birinshi sóylegen dos Elifaz edi. Ol Ayıptı kamsıq bolıwǵa hám gúnasınan táwbe etiwge shaqırdı. Ekinshi dos Bildad edi, ol Ayıptı Xudayǵa qarsı shıqqanı ushın ayıpladı. Aqır-aqıbet, úshinshi dos Sofar Ayıptı Xuday menen durıslawǵa úgitledi. Ayıp olardıń barlıǵı onıń haqqında nadurıs aytqanın hám olar “qayǵılı juwbatıwshılar” ekenligin ayttı (16:2). Ayıptıń doslarınıń bul úgit-násiyatı hám Ayıptıń biykarlaǵanı hám aqlawı eki márte qaytalandı.
Aqır-aqıbet, tórtinshi hám eń jas dos, Elihu, sóyledi. Ol aqırına shekem kútti. Elihu tiykarınan basqa doslar aytqan zatlardı qaytaladı, hám ol ashıwlı edi. Elihudiń ashıwı Ayıpta tórt márte aytılǵan (32:2-5), biraq Xudaydıń ashıwı kitapta tek bir márte aytılǵan (42:7). Biz kóriwimiz múmkin bolǵan kemshiliklerge qaramastan, Elihudiń pikirleri basqa úsh dostıń pikirlerinen ózgeshe edi, sebebi Elihu Xuday haqqında durıs sóyledi.
Ayıp 38 de Lord Ayıp penen tikkeley sóyley basladı. Keyinirek, Xuday Ózi haqqında nadurıs sóylegen Ayıptıń úsh dosınıń máselesine toqtaldı. Xuday olardan Ayıptıń shapaatı arqalı Ózine qaytarılıwın talap etti. Bul olardı kamsıq bolıwǵa hám ózlerin doslarınan jaqsıraq dep oylamawǵa úyretetuǵın edi. Olarǵa qurbanlıqlar keltiriw hám Ayıptan olardıń atınan usınıwın soraw buyırıldı (42:7-9 di kóriń). Olar ushın qanday kamsıqlıq! Bul jerde biz Ayıptıń sınaǵı hám azapları Xuday tárepinen basqalarǵa Xudaydıń meyrimi hám miyneti haqqında sabaqlar beriw ushın, hám sonıń menen birge basqalardı Óz qulı Ayıp sıyaqlı kóbirek kamsıq bolıwǵa járdem beriw ushın qollanılǵanın kóremiz.
Sınaqlar Miynetlerdi Payda Etedi
Xudaydıń Ayıp hám basqalardı aqırında miynetlendiriw niyetin aytpaw qátelik bolar edi. Ayıp hám onıń hayalı sınaq baslanǵandaǵıdan kóbirek zatqa iye boldı. Olarǵa on balası boldı – jeti ulı hám úsh qızı, basındaǵı san menen birdey. Bul qızlar barlıq jer júzindegi eń sulıw dep súwretlengen. Bunnan tısqarı, bizge qızlardıń atları berilgen, olardıń ózgeshe mánisleri bar:
- Jemima – “sulıw” degen mánisti ańlatadı.
- Kezia – “xoshboy is” degen mánisti ańlatadı.
- Keren-Happux – “reńli múyiz” yamasa “reńli nur” degen mánisti ańlatadı. Olardıń atları da sulıw edi! Ayıp hár bir qızına aǵa-inileri arasında miyras berdi.
Lord sonıń menen birge Ayıp hám onıń hayalın basındaǵıdan eki ese kóp múlk penen miynetlendirdi. Ol 14,000 qoy, 6,000 túye, 1,000 juft ógiz hám 1,000 urǵashı eshek aldı. Bizdiń Lordımızdıń jolları qanday miyrimli, meyrimli hám ájayıp! Bul hikayaǵa qarap, biz ne bolmasın Lordqa iseniwge shaqırılıwımız kerek, Onıń barlıq zatlar arqalı bizdi miynetlendiriw niyetinde ekenligin bilip. Bul hárdayım Xudaydıń qálewi.
Rimliklerge 8:28 de bizge aytıladı: “Biz bilemiz, Xudaydı súygenlerge, Onıń maqsetine muwapıq shaqırılǵanlarǵa barlıq zatlar jaqsılıq ushın birge isleytuǵınlıǵın.” Xudaydıń miynetler hám sınaqlar menen niyet etkeni, hár birimizdi Óz Ulına kóbirek uqsas etiw. Onıń Ulınyń súwretine sáykes keliwimiz eń sońǵı maqset (29-ayat). Ol bul miynetti Ózine isengen barlıq adamlarǵa wáde etken. Bunnan tısqarı, Evreylerge 12:11 ge muwapıq, Lordtıń tártibi – sınaqlar hám sınawlar – isenimlisinde “tınıshlıq beriwshi ádillik jemisin” payda etiwge járdem beredi.
Ayıptıń kitabınan biz kórip shıqpaǵan kóp basqa sabaqlar bar. Biraq, Lord biz qamıtqan bul birneshe sabaqlardı miynetlendirsin.
Men Saǵan qarayman, Tiriliw Lordı, hám ózimnen jiyrenemen! Hám Seniń barlıq bolǵan zatlarıń menińki me? Seniń sulıwlıǵıń hám Seniń dańqıń – Seniń muqaddes shaxsıńnıń xoshboy isi, barlıǵı menińki me? Bul barlıǵı Sen tárepinen qutqarılǵan hár bir gúnákardıń úlesi me? Ya, bul ózgeriw! Ólimdegi barlıq bolǵan zatlarımdı qoyıp jiberiw, hám endi máńgi gúllewde, tazalıqta, shirinlikte, Seniń ádil sulıwlıǵıńda, meniń tirilgen Lordım! —Charles Stanley, “Ayıptıń Ózgeriwi” (beyimlestirilgen)
