Onıń ótinishi
Sulaymannıń patshalıǵınıń birinshi esabı, ákesiniń patshalıǵınan qalǵan «kerek emes» adamlarǵa tazalaǵannan keyin, Qudaydan danalıq ushın ózgeshe ótinishi boldı. Birinshi Patshalar 3:3 bul waqıyanı «Sulayman Rabbıdı súydi, ákesi Dawıttıń nızamlarında júrdi» degen sóz benen baslaydı. Qanday bekkem baslama! Mine, jas húkimdar durıs baǵıtta, júregi Rabbıǵa qaray durıs edi.
Onıń danalıq ushın duwası (1 Patshalar 3:6-9) shúkirshilik penen baslandı, Qudaydıń húkimdarlıǵın hám óziniń jetispewshiliklerin moyınladı, hám Qudaydıń xalqın jaqsı basqarıw ushın «túsinikli júrek» ushın ótinish penen juwmaqlandı. Bul Quday juwap bergen kishipeyil járdem ótinishi edi. Ol Sulaymanǵa danalıq soradıǵı ushın – uzaq ómir, baylıq yamasa dushpanları ústinen húkimdarlıq emes – Onıń bunı álbette beretuǵının ayttı. Hám Ol oǵan baylıq, húrmet hám uzaq ómir de beredi (1 Patshalar 3:11-14).
Onıń húkimdarlıǵı
Sulayman óz húkimdarlıǵın iláhıy danalıqtı kórsetiw menen basladı (1 Patshalar 3:16-28). Eki ana oǵan kelip, hár biri tirishe balanıń óziniki ekenin, al óli balanıń basqasıniki ekenin talap etti. Sulayman olardıń analıq instinktine múráját etti, hám tirishe balanı eki bólekke kesip, hár bir hayalǵa yarımın beriwdi buyırdı. Haqıyqıy ana balanı qutqarıwdı qálegeni ushın ańsat anıqlandı – hátte basqa hayalǵa beriwge razı boldı.
Muqaddes Jazıw bizge «Quday Sulaymanǵa danalıq berdi ... teńiz jaǵasındaǵı qum sıyaqlı. Hám Sulaymannıń danalıǵı Shıǵıstıń barlıq uldarı hám Mısır danalıǵınan asıp tústi» (1 Patshalar 4:29-34) dep aytadı. Ol basqalardan ádewir danalıraq edi, hám pútkil dúnya bunı bildi. Adamlar hár jerden onı tıńlaw ushın keldi. Hátte bay Sheba patshası da onıń danalıǵın tıńlaw ushın kóp sawǵalar menen keldi (1 Patshalar 10:1-9, 23).
Qanday qudaylıq ótinish, hám Qudaydan qanday juwap! Ol Rabbıdı súygeni ushın, onıń ótinishi Rabbıdıń erki menen sáykes keldi. Bul búgin de durıs. Eger biz Rabbıdı shın júrekten súysek, bizdiń qálewlerimiz Onıń erki menen sáykes keledi.
Mine, biz Onıń aldındaǵı isenimimiz: eger biz Onıń erkine sáykes bir nárse sorasaq, Ol bizdi tıńlaydı. Hám eger biz Onıń biz soraytuǵın hár qanday nársege tıńlaytuǵının bilsek, biz Onnan soradıǵımız ótinishlerge iye ekenimizdi bilemiz (1 Yuhanna 5:14-15).
Dawıt jazdı, «Ózińizdi Rabbıdan quwanıń; hám Ol sizge júregińizdiń qálewlerin beredi» (Zabur 37:4). Biz Rabbıdıń erkine sáykes ekenin bilgen bir nárse sorasaq, Ol bunı beretuǵının bilemiz.
Quday tárepinen, eger biz soraytuǵın nárse Onıń erkinde hám Onıń dańqı ushın bolsa, bizge beriwde qáwip az. Sulayman jaqsı basladı; onıń qálewi Qudaydıń xalqın Qudaydıń wákili sıpatında basqarıw edi.
Danalıqtan tısqarı, Sulayman dáwirinde Izrail patshalıǵı baylıǵınıń shıńına shıqtı. Sulayman hár jılı 666 talant altın (25-33 tonna) jıynadı. Onnan 500 qalqan jasadı hám taxtın altın menen qapladı, basqa nárseler menen birge. Gúmis hátte qımbatlı esaplanbadı, al taslar sıyaqlı keń tarqalǵan edi (1 Patshalar 10:18-27)! «Sulayman jer júzindegi barlıq patshalardan baylıq hám danalıqta ullı boldı» (1 Patshalar 10:23).
Bunday patsha menen Izrail gúllep-jasnaydı dep kútiledi. Onıń basshılıǵı astında, olar shın mániste Quday ushın jer júzinde gúwalıq hám tásirge iye bolıwı múmkin edi. Ol Sulaymanǵa soradıǵınan kóbirek bergen edi, hám Sulaymanǵa tek Rabbıǵa bolǵan súyispenshiligin dawam ettirip, Onıń xalqın durıs basqarıw kerek edi. Ol bunı isledi! Jer júzindegi hár kim bunnan basqa ne qálewi múmkin? Adamlardıń búgingi qálewleri de sol nárseler ushın: baylıq, danalıq hám dańq.
Onıń sheklewleri
Barlıq baylıq hám húrmettiń ortasında, Sulayman Izrailniń bolashaq patshaları haqqında Rabbı tárepinen berilgen geybir ápiwayı qaǵıydalardı umıtıp qaldı yamasa bayqawǵa bánt boldı. Musa, óziniń xalqqa Kanaanga kirgenge shekemgi juwmaqlawshı sózlerinde, Izrailge húkimdar bolatuǵın patsha haqqında úsh anıq eskertiw berdi: «Ol ózine atlardı kóbeytpesin, hám xalıqtı atlardı kóbeytiw ushın Mısırǵa qaytarıwǵa májbúr etpesin ... Ol ózine hayallardı kóbeytpesin ... hám ózine gúmis hám altındı kóbeytpesin» (Yekinshi nızam 17:16-17).
Quday onı bay hám dańqlı etpedi me? Onda máselen ne? Quday sheklewler bergende, olardıń sebebi bar. Eger kim adamnıń júregin bilse, ol Quday. Ol Izrail patshalarınıń Mısırdan atlar alıwın qálemedi, sebebi Ol óz xalqın Mısırdan qutqarǵannan keyin oǵan qaytıwın qálemedi. Ol patshalardıń hayallardı jıynawın qálemedi, sebebi Ol olardıń hátte sadıq júreklerdi de «burıp jiberiwi» múmkinligin bildi (Yekinshi nızam 17:17). Ol patshanıń da júdá bay bolıwın qálemedi, sebebi baylıq adamnıń Qudayǵa bolǵan ǵárezliligin azaytadı (Nasiyatlar 30:8-9).
Onıń itibarsızlıǵı
Biz Sulayman dáwirindegi Izrail baylıǵı haqqında oqıǵan edik – hár jerde gúmis hám altın, derlik ólshemsiz. Hátte Ibadatxana qurılǵannan keyin de, altın kóp edi, hám hár jılı kóbirek kelip turdı. Hám «... pútkil jer júziniń patshaları» Sulaymanǵa húrmet sawǵaların berip turdı (1 Patshalar 10:23-25).
Onıń baylıǵı Rabbı tárepinen, Onıń wádesine sáykes ruqsat etilgenin túsinip, bálkim biz Sulaymanǵa bul jerde bir az jeńillik bere alarız. Baylıq óz-ózinen jaman emes, eger durıs paydalanılsa. Biraq Sulayman Quday tárepinen maqullanbaǵan basqa eki tarawda bir az hálsizlik kórsetti. «Sulaymannıń atları Mısırdan alıp kelindi» (1 Patshalar 10:28-29). Ol tek ǵana kóp atlarǵa iye bolıp qalmastan, al Mısırdan basqa mámleketlerge atlar hám arbalar sawdageri boldı.
Hátte bul da onı buzbaǵan bolıwı múmkin. Biraq bul álbette buzǵan: «Patsha Sulayman kóp shet el hayalların súydi ... Onıń 700 hayalı, patsha qızları hám 300 kúńi bar edi» (1 Patshalar 11:1-3). Er adamlar tábiyiy túrde hayallardı súyedi, biraq júdá kóp degen nárse bar! Yekinshi nızam 17-de berilgen úsh sheklew de Sulayman tárepinen buzıldı. Ol patsha sıpatındaǵı imtiyazların teris paydalandı. Biraq onıń gúnahı bul nárselerge iye bolıwda emes edi. Ol ne edi?
Onıń qulawı
Sulayman tek ǵana eń danalı adam bolıp qalmastan, al sol waqıtta dúnyadaǵı eń bay adam edi (1 Patshalar 10:23). Biz bulardıń ekewi de Qudaydan sawǵa edi dep ayta alar edik.
Bir hayaldan kóbirek hayalǵa iye bolıw Quday tárepinen ele anıq qadaǵan etilmegen bolsa da, bul jerde eki nársege itibar beriw kerek: Birinshiden, Quday Adam ushın bir hayal jarattı. Ol bir neshe hayal jarata alar edi, ásirese «kóbeyiń hám jerdi toltırıń» (Jaratılıs 1:28) degen buyrıǵın esapqa alǵanda. Biraq Quday neke qatnasınıń jer júzindegi barlıq qatnaslardan eń kúshli hám eń jaqın bolıwın qálegeni ushın, Ol onıń birge-bir bolıwın qáleedi. Ekinshiden, Qudaydıń neke ushın tiykarǵı maqseti Máshih hám Onıń Shirkewi ortasındaǵı qatnastı súwretlew (Efesisliklerge 5:22-27). Bul maqset kóp sherikler qatnasqanda júdá buzıladı.
Ne qátelik boldı? Kórinetuǵın Sulayman óziniń baylıǵı hám húrmetinen sonsha lázzet alıwǵa basladı, ol óz kózqarasın joǵalttı. Onı danalı hám bay etken Quday, lázzet izlewinde umıtıldı. Ruwxıy, idealist jas jigit sensual, materialist qart adamǵa aylandı. Nasiyatlar kitabın oqıń, Qudayǵa hám Onıń principlerine bolǵan súyispenshilikti kóriw ushın. Waqıyalar kitabın oqıń, ózin-ózi qanaatlandırıw ómirinen payda bolatuǵın úmitsiz, jeńiliske ushıraǵan kózqarasın kóriw ushın. Qudaydıń Sulaymanǵa bergen sawǵaları qátelik pe edi? Álbette emes; Ol bizge beretuǵın hesh nárse hesh qashan qátelik emes. Biz olardı ne isleytuǵınımızda máselen jatır. Eger biz olardı Rabbıdıń húrmeti hám dańqı ushın paydalansaq, Ol ushın kóp nárse islenedi. Eger biz olardı ózimiz ushın paydalansaq, olar tek ǵana qayǵı, boslıq hám Rabbı ushın buzılǵan gúwalıq alıp keledi.
Óziniń danalıǵı haqqında, Sulayman jazadı – danalıqtı ulǵaytırıp hám kóbeytip, aqılsızlıq hám nadanlıqtı bilgennen keyin – barlıǵı boslıq, «samalǵa umtılıw ... Sebebi kóp danalıqta kóp qayǵı bar, hám bilimniń kóbeyiwi qayǵınıń kóbeyiwi menen nátiyje beredi» (Waqıyalar 1:14-18). Eń danalı adamnan qanday ashshı kózqaras! Aqıl Qudaydan alıslatqanda, isenim aqılǵa jol bergende mine usınday boladı.
Onıń baylıǵı haqqında ne? Biz Yekinshi nızam 17-niń principleriniń buzılıwın kórdik. Bul qátelik pe edi? Baylıq qanday zıyan keltiriwi múmkin? Sulayman tiykarınan adamǵa belgili bolǵan hár bir qızıqlı nárseni basdan keshirgenin ayttı: «Kózlerim qálegen hár bir nárseni men olarǵa biykar etpedim. Men júregimdi hesh qanday lázzetten tıymadım» (Waqıyalar 2:10). Oylanǵannan keyin, ol bunıń da boslıq ekenin sheshti – onda hesh qanday payda joq edi. Onıń pulı biz hesh qashan iye bolmaytuǵın sán-sánatqa iye etken – ol qálegen hár bir nárse! Ol puldıń qanaatlandırmaytuǵının juwmaqladı: «Bul da boslıq» (Waqıyalar 5:10). Ol bunnan tısqarı, bay adam jumısshı adamnan jaqsı uyqlamaytuǵının (Waqıyalar 5:12), hám «tolıq» adam Qudaydı esapqa almaytuǵının ayttı (Nasiyatlar 30:9).
Hayallar haqqında, 1 Patshalar 11 bizge anıq aytadı: «onıń hayalları onıń júregin basqa qudaylarǵa burıp jiberdi; hám onıń júregi Rabbı Qudayına pútkilley baǵıshlanbaǵan edi ... Sulayman Rabbıdıń kóz aldında jamanlıq isledi, hám Rabbıǵa pútkilley ámel etpedi» (1 Patshalar 11:4-7). Onıń putparastlıǵı Ammonlıq Molexti, putparast xalıqlar tárepinen nárestelerdi qurban etetuǵın qudaydı óz ishine aldı. Ol tek putparast putlarǵa tabınıp qalmastan, al olar ushın ibadatxanalar da qurǵan (1 Patshalar 11:7).
Bizdiń sabaǵımız
Biz Qudaydıń sawǵalarına isene alamız ba? Qáwip hesh qashan Quday bizge beretuǵın nárselerde emes; ol bizdiń onı teris paydalanıwımızda yamasa buzıwımızda. Quday bizge beretuǵın hár bir nárse aqır-aqıbetinde Onıń lázzeti ushın, hám Onıń jer júzindegi gúwalıǵın kúsheytiw ushın. Sawǵalar tiykarǵı orınǵa shıqqanda, hám Beriwshi emes, biz olardı ózimizge israf etemiz, hám apatshılıq artınan keledi. Biz barımızdı Onıń ushın paydalanǵanda, Ol húrmetlenedi, hám Ol bizge «Máshihde aspanlardaǵı ruwxıy bereketler» (Efesisliklerge 1:3) beredi – dúnya hesh qashan, qanday bahada bolmasın, bere almaytuǵın nárseler!
