YESHUA –
Kanaandı basıp alıwshı kapitan
«Men Musa menen bolǵanımday, sen menen de bolaman. Men seni taslap ketpeymen yamasa tastaǵanım joq.» — Yeshua 1:5 ESV
Quday Musanı jerledi hám onıń orınbasarı Yeshuanı Yahwe áskeriniń jańa ekinshi komandiri etip tayınladı. Yeshua Eriha urısı aldınan Rabbı áskeriniń Ilahiy Komandiri menen ushırasıwǵa shıqtı (Yeshua 5:13-15). Ol bul qıyın xalıqtı Ózlerine wáde etilgen jerdi sheshiwshi túrde basıp alıwǵa alıp barıwı kerek edi – bul úlken wazıypa edi!
Ashıwlanǵan waqıtta Musa Qudaydıń xalqın Wáde etilgen jerge alıp kiriw huqıqın joǵalttı, biraq onıń Izrail tariyxındaǵı roli ele de úlken ámel edi. Yeshua basqa Musa emes edi. Basqa Musa hesh qashan bolmaydı. Onıń ilhamlanǵan epitafiyasın oqıń: «...Musa sıyaqlı payǵambar Izrailde payda bolǵan joq, Rabbı onı júzbe-júz bilgen, Rabbı onı Mısırda, Faraonǵa hám onıń barlıq qullarına ... hám Musanıń islegen barlıq qudiretli kúshi hám barlıq úlken qorqınıshlı isleri ushın islewge jibergen barlıq belgiler hám moǵjızalar sıyaqlı hesh kim bolǵan joq» (Yekinshi nızam 34:10-12).
Jańa basshıǵa eriw
Biraq Yeshua Izrail tariyxındaǵı bul keyingi bólime Qudaydıń adamı edi. Ol Musa menen salıstırılmadı, bálkim óziniń boysınıwı hám missiyasına sadıqlıǵı menen bahalandı. Biz onıń tabıslarınan, sátsizliklerinen hám Qudaydıń jollarınan sabaq ala alamız.
Óziniń «ertengi» pensiyaǵa shıǵıwın bilgennen keyin (Sanlar 20:10-13; 27:12-23), Musa Rabbıdan múnásip orınbasar tayınlawdı ótinish etti. Álbette, Quday bul adamdı aldınnan saylaǵan edi hám Musa onı 40 jıllıq shól sayaxatında shınıqtırǵan edi.
Endi Rabbı Yeshuanı tapsırdı hám mınanı wáde etti: «Ómirińniń barlıq kúnlerinde hesh kim seniń aldında tura almaydı ... sen bul xalıqtı ákelerine beriwge ant etken jerdi miyras etip alıwǵa májbúr etesiń.» Bul tapsırma úsh ret «kúshli hám batır bol» degen buyrıq penen bekkemlendi, sebebi Rabbı hárdayım onıń menen boladı; tórt ret Qudaydıń barlıq Sózin dıqqat penen saqlawdıń shoshıwlı eskertpeleri menen; hám úsh ret gúlleniw yamasa tabıs wádesi menen (Yeshua 1:5-9). Bular kúshli shártli kepillikler edi.
Quday sonday-aq xalıqqa miyrimlilik penen boysınıwshı ruwx berdi. Yeshua olardı jerge kiriwden aldın úyretkende, olar juwap berdi: «Siz bizge buyırǵan barlıq nárselerdi isleybiz, hám siz bizdi qay jerge jiberseńiz, sol jerge baramız. Biz Musanı barlıq nárselerde boysınǵanımızday, sizge de boysınamız. Tek ǵana Rabbı Qudayıńız Musa menen bolǵanı sıyaqlı, siz benen de bolsın» (Yeshua 1:16-17). Musa bul «qattı moyınlı» xalıq penen óz waqıtların ótkergen edi (Shıǵıw 32:9; 33:3,5; 34:9), biraq Quday olarǵa bul jańa baslama ushın birge islesiwshi ruwx berdi.
Rabbı Yeshuanı hám xalıqtı birinshi nıshan bolǵan Eriha qalasınıń ishinen alǵa ilgeri razvedka maǵlıwmatları menen tayarladı. Rahab, imanı bar hayal bolıp shıqqan bir jeńil minezli hayal, Yeshuanıń jasırtqıshların jasırıp, sırın ayttı: «Men Rabbı sizge jerdi bergenin bilemen ... sizden qorqıw bizge tústi ... jerdiń barlıq turǵınları sizdiń aldınızda erip ketedi» (Yeshua 2:9). Izrail tabısına hám óz qalasınıń joq bolıwına tolıq isengen bul putparast hayal ózin Qudaydıń rahmine tasladı. Ol onı saqlawǵa ıshqıman edi, hám hátte onı Óziniń wáde etilgen Máshi-Qutqarushısınıń áwladına qostı (Matta 1:5). Yeshua bunı bilmegen bolsa da, biz Qudaydıń barlıq tariyxtı hám barlıq táǵdirdi qalay basqarǵanına hayran qalamız. Sonlıqtan, jasırtqıshlar Yeshuaǵa júdá jaqsı esabat penen qayttı.
Iordan dáryasın kesip ótiw
Keyingi qádem Izrail xalqın suw tasqınlı Iordan dáryasınan ótkiziw edi. Bunday qıyınshılıqlar Qudaydıń jaǵdaylar ústinen Óz basqarıwın kórsetiw ushın imkaniyatlar edi. Biraq durıs tártip zárúrli edi. Yahwe qatnasıwınıń fizikalıq kórinisi bolǵan kesti alıp júrgen ruhaniyler xalıqtan aldın barıwı kerek edi, olar kesten keyin shama menen 1000 yard artta júriwi kerek edi. Sol sıyaqlı, bizge jiyi «Rabbıdı kútiń» dep esletiledi (Zabur 27:14; Yesaya 64:4). Quday basshılıq etiwi kerek hám biz tek Oǵan ergenimizde ǵana tabısqa erisemiz.
Keyin, ruhaniylerdiń ayaqları dárya jaǵasındaǵı suwǵa batqanda, «joqarıdan kelgen suwlar turıp, bir úyime bolıp kóterildi ... hám teńizge aǵıp baratırǵanlar ... tolıq kesildi» (Yeshua 3:16). Bul olarǵa 40 jıl aldın Qızıl teńizden ótiwlerin esletetuǵın qurǵaq ótiwdi berdi hám Quday Taǵala ele de olar menen birge ekenin, ele de olarǵa basshılıq etip atırǵanın isenimdi berdi.
Endi Qudaydıń moǵjızalı aralasıwın eske túsiriw ushın taǵı bir úzilis. Dárya qayta erkin aǵıp baslamastan aldın, on eki qáwimniń wákillerine ruhaniyler turǵan dárya túbinen úlken taslar alıp, olardı Eriha jaǵasında «máńgi» estelik retinde ornatıw buyırıldı, sonlıqtan «balańız keyingi waqıtta, ‘Bul taslar neni ańlatadı?’ dep sorasa,» olarǵa Iordan dáryası Rabbı hám Onıń xalqınıń ótiwi ushın qalay toqtaǵanı aytılatuǵın edi (Yeshua 4:6-18). Qudaydıń turaqlı qudiretli qutqarıwın esletetuǵın waqıyalardı belgilew hám ibadat etiw júdá zárúrli.
Hám taǵı bir qádem: Mısırdan shıqqan barlıq er adamlar súnet etilgen edi, biraq shólde tuwılǵanlar súnet etilmedi (Yeshua 5:4-5). Quday Ibrahimǵa súnetti Óziniń onıń hám onıń áwladları menen dúzgen kelisiminiń turaqlı belgisi retinde berdi (Jaratılıs 17), olardı Óziniń qátelik qılmaytuǵın wádesin hám barlıq milletler arasında Óziniń arnawlı xalqı retindegi ózliklerin turaqlı túrde esletip turıw ushın. Endi bul kelisimlik ózlik jańalanıwı kerek edi, jańa áwladqa olar Qudayǵa tiyisli ekenin esletiw ushın. Olar sıyaqlı, biz de ózimizdiń haqıyqıy ózligimizdi ańsatlıq penen umıtıp qoyamız!
Súnet etilgennen keyin Rabbı ayttı: «Búgin men Mısırdıń ayıbın sizden alıp tasladım» (Yeshua 5:9), bul jerdi Gilgal – «alınǵan» dep atadı. Mısırdan shıqqan áwlad qarsılıq kórsetip, shólde óldi, Wáde etilgen jerdi hesh qashan kórmedi. Mısırdan azat tuwılǵan bul jańa áwlad Qudayǵa hám Onıń wádesine sadıqlıqta jańadan baslawı kerek edi. Olar tek súnet etilgenlerinde ǵana Mısırdan azat boldı. Bul jerde Gilgalda, Jerde, xalıq Ózleriniń Paskax bayramın jańaladı (Yeshua 5:10-12), Qudaydıń húkimi Mısırdıń tuńǵısh ulına túsip, Izraillikler tókilgen qanı olardı qorǵaǵan Paskax qozısın jegen waqıtta, qullıqtan qutqarıwların eske túsirdi (Shıǵıw 12:21-30). Bul Izraildiń ózgeshe millet retinde tuwılıwı hám Óz Qutqarushısı tárepinen qutqarıwlarınıń saltanatlı esletpesi edi. Endi olar tayın edi. Búgin xristianlar da bizdi gúná qullıǵınan qutqarǵan Isa Masiyxtı eske túsiriwge shaqırıladı. Tek sonday ǵana biz bul dúnyada ruwxıy urıslarda jeńiwge tayarlanamız.
Yeshuanı tayarlaw ushın taǵı bir zárúrli detal: Eriha sırtında ol qılıshın suwırıp turǵan bir sırlı adamdı ushırattı. Jaqsı kapitan sıyaqlı, Yeshua soradı: «Sen biz ushınbız ba, yamasa bizdiń dushpanlarımız ushın ba?» Juwap: «Men Rabbı áskeriniń Komandirimen. Endi men keldim» (Yeshua 5:13-14). Basqasha aytqanda, Qudaydıń komandiri basshılıq etpese, jeńis bolmawı múmkin edi. Yeshua ibadatlı boysınıw menen iygildi. Ol esitken buyrıq: «Quralıńızdı alıń hám júriń,» emes, bálkim: «Ayagıńızdan sandalalarıńızdı sheshiń ... sebebi siz turǵan jer muqaddes» (Yeshua 5:15). Ol Musanıń usıǵan uqsas sózlerin eske túsirdi (Shıǵıw 3:5) hám házir kimniń aldında iygilip turǵanın tolıq túsinip jetkizdi – Yahwe perishtesiniń ózi (Isanıń insaniy kórinisten aldınǵı kórinisi). «Muqaddes» jer kartadaǵı arnawlı orın emes, bálkim Quday menen júzbe-júz ushırasıw edi! Onıń urısı Rabbıdıń urısı edi, bizdiki sıyaqlı. Tabıs tek Onıń basshılıǵı astında hám Onıń kúshinde múmkin.
Dushpanımız benen gúresimizde hesh qashan bir qádem alǵa basıwǵa imkaniyatımız joq, eger biz Muqaddes Bas Komandirimizdiń húkimetine iygilip, ózimizdi tapsırmasaq. Ol basqaradı. Biz boysınǵanımızda, biz tabısqa erisemiz!
Erihanı alıw
Eriha urısı ápsanalıq, biraq kópshilik onıń múmkin emesligi sebepli onı jiddiy tariyx dep esaplamaydı. Biraq tariyx Qudayı hám álem húkimdarı múmkinlikler menen sheklengen emes. Taktikalıq jaqtan, qala átirapında júriw nátiyjeli áskeriy strategiya sıyaqlı kórinedi. Biraq bul áskeriy taktika haqqında emes, bálkim Qudaydan buyrıq alıw hám nátiyjeni hesh qashan jeńilmeytuǵın Birine qaldırıw haqqında. Qala diywalları átirapındaǵı bir háptelik ájayıp júriw Eriha puqaralarına kúlkili kórindi. Olar hátte óz áskeriy sheberliklerine isenimlerin qayta tiklep, qáwipsizlenip qalǵan bolıwı múmkin. Jetinshi kúni únsiz júriw qalanı jeti ret aylanıp shıqtı, keyin Izrail áskeriniń qulaq tıǵatuǵın karnay dawısı hám gúldirgen urıs dawısı menen jarılıp ketti – hám Yahwe qolı sol diywallardı qıyratıp tasladı. Izrailliklerge tek ǵana qıyratılǵan jerden ótip, qalanı alıw qaldı.
Akanan sabaq alıw
Eriha basıp alıwına baylanıslı qayǵılı esletpe Akananıń azǵırıwǵa berilip, oljadan altın hám qımbatlı kiyim alǵanın jazadı. Qudaydıń qatań buyrıqları boyınsha Erihadaǵı hámme nárse hám hár kim «joq etiwge» (Yeshua 6:18-19) arnalǵan edi, tek ǵana gúmis, altın hám bronza Rabbı qaznasına barıwı kerek edi. Biz kórgenimizdey, Qudaydıń kórsetpelerine anıq ámel etiliwi kerek edi. Akananıń óz ayıbın moyınlamawda dawam etip, Yeshua onı izlep júrgen waqıtta Qudaydan jasırınǵanın kóriw qanday qayǵılı (Yeshua 7:10-26). Quday Akananıń qáwimin, urıwın, shańaraǵın hám aqırında Akananıń ózin anıqlaǵanda, nege ol turıp, moyınlap, táwbe etpedi? Bálkim rahm bolǵan bolar edi. Biraq ol jámiyet aldında áshkara bolǵansha únsiz qaldı. Endi táwbe etiwge orın joq edi, tek moyınlaw hám húkiminiń orınlanıwı qaldı. Akananıń pútkil shańaraǵı hám barlıq múlki onıń menen birge húkim etilgenin esletip ótemiz – tas penen urılıp, jandırılıp hám taslar úyimesi astına jerlendi.
Ay qalasınan sabaq alıw
Ekinshi qayǵılı esletpe Yeshua hám áskerdiń jeńiske quwanıp, Rabbıdı kútiw sabaǵın umıtıp, buyrıqsız Ay qalasın alıwǵa dárhal kiriskeni boldı. Yeshua jasırtqıshlar jiberdi (Eriha taktikasın qaytalap), olar Ay qalasın jeńiw ańsat ekenin ayttı; Izrail áskeriniń 600,000+ adamınan 3,000 adam onı ala aladı (Sanlar 26:51). Biraq olar uyatlı túrde jeńildi, 36 áskerin joǵalttı. Yeshuanıń ilahiy Bas Komandir menen másláhátleskeni haqqında hesh qanday aytılmadı! Erihadaǵı «ańsat» jeńiske súyenip, ol óz adamlarınıń artıqsha isenimine isendi hám zárúrli belgilerdi ótkizip jiberdi (Yeshua 7:2-5). Artıqsha isenim óz-ózine isenim bolıp tabıladı, hám óz-ózine isenim ólimge alıp keledi.
Aldın, Izrail jaqınlasqanda Eriha xalqı «erip ketti» (Yeshua 2:9,11,24). Endi, «(Izrail) xalqınıń júrekleri erip, suw sıyaqlı boldı» (Yeshua 7:5). Rabbıdı kútiw haqqındaǵı sabaqlar, urıstıń Ózinińki, olardıńkı emes ekenligi umıtıldı, hám anıq jeńis sıyaqlı kórinetuǵın nárse tańqalarlıq, júrek eritetuǵın jeńiliske aylandı.
Kóńili qalǵan Yeshua endi ayttı: «Áy, Rabbı Quday, nege bul xalıqtı Iordan dáryasınan ótkizdiń ... bizdi joq etiw ushın?» (Yeshua 7:7). Quday Yeshuaǵa jılawdı toqtatıwdı ayttı; «Izrail gúná etti» – Qudaydıń buyrıǵın qasıtlı túrde buzıw (Yeshua 7:10-12). Gúná – onıń menen júdá qolay bolǵanlar tárepinen ańsatlıq penen itibar berilmeytuǵın nárse – Quday itibar bermeytuǵın qáweter. Millet juqtırılǵan edi hám gúná menen islesiwi kerek edi.
Álbette Izrailde kóp gúnákarlar bar edi, sebebi hámme gúnákar edi. Biraq bul Erihanı basıp alıwǵa tikkeley baylanıslı arnawlı buyrıqtıń arnawlı buzılıwı edi, hám aspan Komandir-Baslıǵı ol jasırın hám jazalanbaǵan turǵanda olardıń áskerlerine basshılıq ete almas edi. Bul Izrail ushın hám biz ushın eń áhmiyetli sabaq. Hátte bul «rahmet kúni»nde de Qudaydıń muqaddesligi hám standartları ózgerissiz.
Gúná menen islesilgennen keyin, millet qayta tabıslı basıp alıwǵa basshılıq etiwge tayın boldı. Olar Ay qalasın Eriha sıyaqlı tolıq jeńdi. Hám Yeshua Rabbıdı húrmetlew ushın qurbanlıq orın qurıp, Oǵan kúydirilgen qurbanlıqlar hám tınıshlıq qurbanlıqların usınıp, xalıqqa Nızamdı oqıp, Izraildiń tabıslı basshısı retinde kóp jıllar dawam etti (Yeshua 8-12). Yeshua sadıq basshı edi hám onıń arqalı Quday Óz xalqın 110 jasında ólgenge shekem jerdiń úlken bólegin basıp alıwǵa alıp keldi (Yeshua 24:29).
Eki soraw
Yeshuanıń gúrrińi bizdi eki sorawdı qarap shıǵıwǵa shaqıradı: • Yeshuanıń Kanaandı basıp alıwınan ne úyrendik? • Bul bizdiń ómir súriw tártibimizdi qalay ózgertedi?
