Adamlarǵa húkimranlıq etetuǵın birew
Biz Abigayl haqqında tolıq túsinik ala almaymız, eger Dawıttı hám Quday óz xalqına húkimranlıq etiwdi qálegen adamdı esapqa almasaq. Sonlıqtan, Abigaylǵa ótiwden aldın, Dawıt hám onıń áwladları, sonday-aq onıń ullı Balası haqqındaǵı geypara tariyxıy esaplardı bir neshe minut esapqa alayıq.
Dawıt Qudaydıń óz xalqı ushın júregine jaqın patsha sıpatında tańlaǵan adamı edi, Sauldıń boysınbawı hám Qudaydıń Sauldan patsha sıpatında bas tartıwınan keyin (1 Samuel 13:14). Rabbımız jaslıǵınan baslap Dawıttı baqlap turǵan hám Onı óz mektebinde uzaq sınaw hám tárbiyadan ótkergen. Durıs waqıt kelgende, Dawıt ashıq túrde Qudaydıń tańlaǵan patshası sıpatında tán alındı.
Bunnan da ádewir burınǵıǵa názer taslasaq, Dawıttıń úlken ájesine aylanatuǵın Rut Moablıq edi (Rut 4:10). Mahlon menen, Elimelek hám Naomiydiń balası menen turmıs qurıwı arqalı ol Izrail Qudayı haqqında bir nárse bildi. Bul qalay boldı?
Naomiydiń kúyewi Elimelek, atı “meniń Qudayım Patsha” degen mánisti ańlatadı, Yahuda qáwiminen edi. Rabbımız olardıń mámleketinde ruxsat bergen awır ashlıq sebepli, Elimelek hám onıń hayalı Naomi, atı “meniń súyikli” degen mánisti ańlatadı, sol waqıtta turmıs qurmaǵan eki balası menen Quday bergen jerlerin taslap, Moab jerinde jasawǵa qarar etti (1:1). Ashlıq olardıń aqılında danalıq hám boysınıw haqqında qáweter qońırawın qaǵıwı kerek edi (Nasiyatlar 1:20-27; Yekinshi nızam 28; 1 Patshalar 17-ni qarastırıń), biraq olar ózleriniń jobası jaqsı dep oyladı, sebebi olar jaǵdaylar jaqsılanǵannan keyin Izrail jerine qaytıwdı niyet etken edi. Moabta bolǵan waqıtta Elimelek qaytıs boldı (Rut 1:3). Mahlon hám Kiliyon, Elimelch hám Naomiydiń eki balası, Moablıq hayallarǵa úylendi, biraq keyin eki bala da qaytıs boldı (4-5-ayátlar). Birden úsh tul hayal birge boldı – biri Yahuda qáwiminen hám ekewi Moab jerinen, Izrail menen jaqın tuwısqan, biraq anıq jaqsı dos bolmaǵan xalıq. Shınında da, Musa nızamına kóre, Izrailden birew menen Moabtan birew arasındaǵı neke múmkinshilik te emes edi (Yekinshi nızam 23:3-6).
Naomi Rabbımız óz xalqına qayta nan berip, olardıń qasına kelgenin esitkende, Yahuda jerine qaytıwdı qáledi (Rut 1:6-7). Onıń kelini Rut, qatań túrde
“seniń xalqıń meniń xalqım boladı, hám seniń Qudayıń meniń Qudayım boladı” (16-ayát ESV) dep, Naomiydiń qasına erip bardı. Qızıǵı, Naomi kelgen hám qaytıp kelgen qala Betlehem edi, bul “nan úyi” degen mánisti ańlatadı.
Betlehem ne ushın áhmiyetli? Bul jerde Dawıt keyinirek tuwıladı (4:13-22; 1 Samuel 16:1-4, 17:12-ni qarań) hám, ádewir keyinirek, Dawıttıń ullı Balası, Isa Máshix (Matta 1–2; Luka 2). Payǵambarlıqlarǵa kóre, Máshix Betlehemde tuwılıwı kerek edi Yahudiylerdiń Patshası sıpatında (Matta 2:1-6; Mika 5:2-ni qarań). Ádette, patsha shańaraǵına bala tuwılǵanda, ol shahzada bolıp tuwıladı hám bir kúni patsha bolıwı múmkin. Biraq, Rabbımız Isa tuwılǵanda, Ol birden Quday tańlaǵan Patsha edi (Yeremiya 23:5), hatto Balalıǵında da.
Shıǵıstan kelgen danalı adamlar Quday tárepinen Izrailge baslanǵan edi, sebebi olar “Yahudiylerdiń Patshası”nıń “julduzın” kórgen edi (Matta 2:2). Olardıń iseniminiń bekkemligi olardı Ierusalimge uzaq jol basıp alıp keldi (1-ayát), hám julduz keyin olardıń aldınan júrip, Balanıń turǵan jeri ústinde turǵanǵa shekem, bul arnawlı Quday bergen jaqtılıq qubılısı turdı (9-ayát).
Keyingi oqıǵanımızǵa itibar beriń,
“olar úlken quwanısh penen júdá quwanıshlı boldı. Hám úyge kirip, Balanı anası Maryam menen kórdi, hám olar tize búgip Oǵan tabındı. Keyin, óz qazınaların ashıp, Oǵan sawǵalar usındı, altın hám xoshboy zat hám mirra” (10-11-ayátlar). Bul qısqasha bayanlamadaǵı hár bir sóz mánige bay hám hár biri haqqında kóp nárse aytıwǵa boladı: ashıp, olardıń, qazınalar, olar, usındı, Oǵan, sawǵalar, altın, hám, xoshboy zat, hám, mirra.
Bul adamlar kim edi? Olardıń jańa tuwılǵan Patshanı óz sawǵaları menen húrmetlew maqsetinde júdá uzaq joldan kelgenligi aytılǵan. Bul adamlar keleshek tınıshlıq mıń jıllıǵında uzaq mámleketlerdiń Ierusalimde tabınıw ushın delegatsiyalar jiberetuǵınlıǵınıń aldın ala kórinisi yamasa túri edi, Izrail qáwipsizlikte jasaytuǵın waqıtta (Zaxariya 14:11,16). Bul tabınıw Shayırlar yamasa Shıǵıs bayramı waqtında boladı (16-ayát). Hámme Áskerler Rabbına boysınadı, Oǵan tabınıw menen juwap beredi hám Onıń xızmeti ushın muqaddeslenedi (20-21-ayátlar). Bul qanday kún boladı!
Quday xalqınıń húkimdarı menen birge bolatuǵın birew
Endi Abigaylǵa qaytayıq. Onıń atı “meniń ákem kúshli” yamasa “meniń ákem quwanıshlı” degen mánisti ańlatadı. Biz onıń ómiri haqqında kóp bilmeymiz, sebebi bizde tek 1 Samuel 25-tegi esabat bar, Abigayl Dawıt penen onıń ushın birqansha qıyın waqıtta ushırasqanda.
Dawıt Goliattı jeńgennen keyin (1 Samuel 17), biz Sauldiń balası Yonatan – Sauldiń ornına kelisi kerek bolǵan taxt miyrasxorı – Dawıt penen arnawlı kelisim dúzgenin oqıymız. Dawıt Goliattı óltiriw arqalı Yonatannıń ómirin saqlap qalǵan edi. Wádege kóre, Dawıt Sauldiń úlken qızına úyleniwi kerek edi, biraq ol basqa birewge berildi. Aqır-aqıbetinde, Dawıt onıń kishi qız qarınasına úylendi, biraq ákesi Dawıttı quwǵın etiwdi baslaǵanda, ol onnan alıp qoyıldı. Bir neshe jıl dawamındaǵı kóterilisler hám tómendewler dawamında, Saul óz kúyew balası hám eń jaqsı áskeriy ofitseri Dawıttı bir neshe ret qutqarǵanına qaramastan, onı óltiriwge bir neshe ret urındı.
Aqır-aqıbetinde Dawıt hám onıń adamları Paran shóline qashtı (1 Samuel 25:1). Ol jerde olar Kalebten kelgen bay dıyqan Nabaldiń xızmetkerlerin qorǵadı. Olar sonday-aq Nabaldiń úlken qoy úyirin de baqtı. Birqansha waqıttan keyin Dawıt óz xızmetkerleriniń bir neshesin Naballdan birqansha járdem soraw ushın jiberdi. Dawıt Nabaldiń qoyların qırqıp atırǵanın esitken edi, bul ádette jaqsılıq soraw ushın jaqsı waqıt edi. Biraq, Nabal Dawıttıń adamların kemsitti hám olardı bos qol qaytardı, al Nabaldiń ózi patsha sıyaqlı toy etti. Biraq, Dawıt ósh alıwdı qáledi!
Dawıt hám onıń 400 adamı, qılıshları tayın turǵan halda, Nabalǵa barıp atırǵanda, Nabaldiń hayalı Abigayl olardı ushırastı. Ol jaǵday haqqında Nabaldiń Dawıt tárepinen qorǵalǵan jas jigitlerinen biri arqalı xabardar etilgen edi. Abigayl tez arada Dawıtqa, onı kóp ret “meniń húkimdarıń” dep atap, kúyewinen alıwı kerek bolǵan nárselerdi alıp keldi. Bul waqtında boldı, sebebi áytpese Nabal menen baylanıslı hámme óltirilgen bolar edi, hám Dawıt gúnásız qan tógiwde ayıplı bolar edi. Abigayldiń danalı túsinigi hám tez háreketi bunıń aldın aldı. Óziniń jaqsı aqılı menen Abigayl Dawıttıń jaǵdayın tolıq túsinip, onı húrmetledi, al onıń kúyewi onı kemsitken edi. Rabbımız Nabaldi on kúnnen keyin jazaladı, onıń ómirin aldı.
Birqansha waqıttan keyin Dawıt “sulıw” (25:3) jas tul hayaldan ózine úyleniwdi soradı. Biz onıń “asıqqanın” (25:42) oqıymız. Onıń Dawıtqa bolǵan sadıqlıǵı hám súyispenshiligi úlgili edi. Ol Patsha Saul húkimranlıq etip turǵan waqıtta durıs aqılǵa iye edi hám Qudaydıń óz xalqına húkimranlıq etiw ushın basqa birewdi názerde tutqanın túsinip turdı. Ol Qudaydıń Dawıttı tańlaǵanın bildi hám birinshi kúyewi onı kemsitkenine qaramastan, bunı moyınlawdan qorıqpadı.
Óz isenimi menen hám Dawıtqa bolǵan sadıqlıǵında, Abigayl onıń quwǵın etilip atırǵan qıyın kúnlerin onıń menen birge bólistiriwge tayın edi. Biz Abigayldiń úlgisine erip, Rabbımız Isaǵa sonday sadıq bolayıq … Ol kelgenge shekem!2
Biz Dawıttıń basqa hayalı, Jezreelden Ahinoam haqqında kóp bilmeymiz, biraq ol da Saul onı quwǵın etken waqıtta oǵan sadıq boldı. Ahinoam hám Abigayl da biz ushın Rabbımızǵa sadıqlıq hám súyispenshilik úlgileri. Biz de Rabbımız Isaǵa Onıń jerdegi xalqı – yahudiyler – hám de kóp ǵana ózin xristian dep esaplaǵanlar tárepinen biykar etilip atırǵan waqıtta bekkem turayıq.
Saul Dawıttı quwǵın etiwdi dawam ettirdi, biraq Rabbımız onı qayta-qayta qutqardı. Biraq bir kúni Dawıt Saul onı tutıp aladı dep oyladı (1 Samuel 27:1), sonlıqtan Dawıt Filistimliklerge ótip, panalawǵa qarar etti, ol jerde Saul oǵan zıyan jetkize almaytuǵının bilip (2-ayát).
Sol kúnleri, Dawıt hám onıń adamları basqa millet adamlarına hújim etip atırǵanda, Amaleklikler Dawıt panalaǵan Ziklag qalasın basıp aldı. Olar barlıq hayallar menen balalardı (30:1-5), sonday-aq Ahinoam menen Abigayldı da alıp ketti. Qıyınshılıqta Dawıt Rabbımızdan baǵdar hám járdem soradı hám aldı. Izlew waqtında Amalekliktiń bir xızmetkeri tabıldı. Ol awırıp qalǵan hám óz xojayını tárepinen taslap ketilgen edi. Dawıt xızmetkerge jaqsılıq kórsetti hám, úlken keremet arqalı hám Qudaydıń Dawıttıń qamqorlıǵı arqalı qayta tiklegen bul jas jigittiń járdemi menen, Dawıt barlıq tutqınlardı qutqara aldı. Rabbımız olardı baqlap turǵan edi. Ájayıp miyrim!
Sauldiń jaǵdayı tómenlewdi dawam ettirdi. Biraq Quday Dawıtqa, Abigayldiń jańa kúyewine, túrli jollar menen járdem berdi, Dawıt Onıń járdemin soradı. Patsha Saul, Filistimlikler menen urısqa betpe-bet kelip, bir médium menen másláhátlesti, keyin ol urısta ózin óltirdi. Eki adam arasında qanday ayırmashılıq! Dawıt sıyaqlı, biz de Rabbımızǵa isenimimizdi qoyayıq. Qıyınshılıqta Oǵan, tek Oǵan ǵana jalbarayıq.
ESLETPE
- Bul arnawlı “júdá” sózi – sphódra grek transliteratsiya etilgen tekstte – Matta kitabında jeti ret ushırasadı (2:10, 17:6,23, 18:31, 19:25, 26:22, 27:54)
- Men barlıq oqıwshılardı 1 Samuel 25-bólimin tolıq oqıwǵa shaqıraman.
