Úlken hayallar
Dindarlıqtaǵı hayallar, olar bunı jetkizedi Siz «qart hayaldıń ertegi» degen sóz dizbegin bilesiz be? Bul turmıs haqqındaǵı dástúriy málimlemelerge tiyisli bolǵan inglis sózi bolıp, olar faktlerge tiykarlanbaǵan bolıwı múmkin. Bunday ertekler hám gúrrińlerdiń hár túrli túrleri bar, mısalı, kútilip atırǵan ananıń ul yamasa qızǵa jukli ekenligin qalay anıqlaw, yamasa belgili bir azıq-awqatlar jep yamasa qanday da bir iskerlik penen shuǵıllanıp qalay salamat bolıw. Geyde bul ideyalarda durıs bolıp shıǵatuǵın dástúriy danalıq bar – kúnde bir alma shın mániste shıpakerdi uzaq tutıwǵa járdem bere aladı! – biraq kóp jaǵdaylarda bunday ertekler is júzinde dálillengen faktlerdiń tolıq kerisi.
Bul gúrrińler «qart hayallardıń ertekleri» dep atalǵanlıqtan, bul úlken hayallardıń turmıs haqqında qızıqlı, biraq geyde gúmanlı baqlawlar menen belgili ekenligin kórsetedi. Bul sóz dizbegi inglis tilinde ásirler dawamında keń qollanılǵan. 1600-jıllardıń basında da, olardıń tanıslıǵı sonsha edi, Muqaddes Kitaptıń King Jeyms versiyasınıń awdarmashıları onı 1 Timotiy 4:7 de qollanǵan, onda Timotiyge isenimlilerdi adastıratuǵın jalǵan táliymatlardı biykar etiw aytılǵan. KJV «qart hayallardıń ertekleri» sóz dizbegin bunday táliymatlardı aqılsız, tek ǵana gúrrińlesiwshi qart hayallar ushın jaramlı dep esaplaw kerek ekenligin basım jasaw ushın qollanadı, olar haqıyqatqa qaraǵanda gúrrińlesiwge kóbirek áhmiyet beredi.
Bul áhmiyetli eskertiw bolǵan hám ele de bolıp turǵan bolsa da, bul Muqaddes Kitaptan úlken hayallar haqqında alatuǵın tolıq súwrettiń uzaǵında! Eski Ahdta biz Debora sıyaqlı hayallardı kóremiz, ol payǵambar hám «Izraildegi ana» bolıp, adamlar onıń keńesin izlep kelgenlerinde olardı sud etiwge ruwxıy jaqtan jetkilikli edi (Hákimler 4:4-5, 5:7 NKJV). Biz Sara isenimin kóremiz, ol Jańa Ahdta maqtalanadı, sebebi ol 90 jasında Isxaqtı tuwdı, «wáde etkenge isenimli dep esaplaǵan» (Evreylerge 11:11).
Usı sıyaqlı mısalardan tısqarı, Jańa Ahdtaǵı bir neshe bólimler Qudaydıń basqalardı basqarıw hám ruwxlandırıw ushın qollanǵan dindarlıqtaǵı úlken hayallardıń ájayıp ózgesheliklerin súwretleydi. Bul hayallar tek ǵana shańaraqlar arasında emes, bálki ulıwma Máselemizdiń denesinde de ayrıqsha hám áhmiyetli rol oynaydı.
Timotiyge birinshi xat
Qarastırılatuǵın birinshi bólim 1 Timotiy 5:3-10 da tabıladı. Bul ayatlar úlken tul hayaldı súwretleydi, eger ol barlıq shańaraq aǵzalarınan ayırılǵan bolsa, oǵan jergilikli isenimliler tárepinen finanslıq járdem kórsetiliwi kerek. Onıń ózgeshelikleri tómende keltirilgen:
- Ol Qudayǵa isenedi hám kóbinese duwa etedi. Orta jaslı hám úlken isenimliler ushın bir sınaq – ózleriniń danalıǵı hám tájiriybeleri olardı turmıstaǵı barlıq qıyınshılıqlarǵa tayarlaǵan dep oylaw, olar basqalarǵa keńes bergende. Biraq, bul úlken hayal, ol hár qanday jasta Rabbimizge súyeniwi kerek ekenligin biledi! Bunnan tısqarı, úlken jasta fizikalıq iskerlikler tábiyiy túrde azayadı, biraq aktiv duwa dizimin saqlaw waqıt hám energiya ushın ájayıp investitsiya. Kópshilik duwa etiwshi ájesiniń yamasa basqa bir dindarlıqtaǵı hayaldıń tásirin tastıyıqlaǵan, olar duwa waqtında olardı sadıqlıq penen esleydi.
- Ol kúyewine sadıq bolǵan. Tekstte ol «bir er adamnıń hayalı» bolǵan dep aytılǵan (9-ayat). Bul, mısalı, onıń birinshi kúyewi qayǵılı jaǵdayda qaytıs bolıp, ol qayta úylengen bolıwı múmkinligin biykar etpeydi. Mánisi sonda, ol úyleniwde sadıqlıq kórsetken. Hesh qanday qarım-qatnas úyleniw sıyaqlı talapshań emes, biraq úyleniwde minez-qulqın hám minnetlemesin kórsetken dindarlıqtaǵı úlken hayal húrmetke ılayıq.
- Onıń jaqsı isleri menen atı shıqqan. Biz Dorkastıń jasın bilmeymiz, biraq ol «jaqsı islerge tolı» edi (Hákimlerdiń isleri 9:36) hám barlıq túrdegi kiyimlerdi tikkeni menen belgili edi. Onıń óliminde hámme onıń basqalar ushın Rabbimizge etken jaqsılıqların esledi. Hárdayım eslep qalıń, adamlar bizdi bank esaplarımız ushın eslemeydi!
- Ol sadıq ana edi. Ol tek ǵana balalar tuwǵan joq; ol olardı tárbiyaladı – úlken ayırmashılıq bar. Bul termin jaslarımızdı tárbiyalaw hám rawajlandırıwdı ańlatadı. Ol niyet hám túsinik penen jaqsı qásiyetlerdi qollap-quwatladı, teris ádetlerdi dúzetti hám balaların dindarlıq hám húrmet penen tárbiyaladı.
- Ol miyman kútiwshilik kórsetken. Bánt úy de ashıq úy bolıwı múmkin, hám er adam da, hayal da bul máselede birlesken bolıwı kerek (1 Timotiy 3:2 qarań). Miyman kútiwshilik kónil ashıw ushın dábdebeli orınǵa iye bolıwdan góre, qarsı alıwshı minez-qulqqa kóbirek baylanıslı. Dindarlıqtaǵı úlken hayal bunı biledi; biraq miyman kútiwshilik barlıq máselemizdiń kútiletuǵın qásiyeti (1 Piter 4:9 qarań), hám Qudayǵa shúkir, biz hámme onı kórsetiwge erkinirek sezsek edi!
- Ol basqalardı jańalawshı kishkene nárselerge áhmiyet beredi. Tekstte aytılǵan: «Ol áwliyelerdiń ayaqların juwǵan» (1 Timotiy 5:10). Bul figurativ mániske iye bolıwı múmkin (biz kóbinese bir-birimizdiń ayaqlarımızdı Qudaydıń Sózi menen juwıw haqqında sóylesemiz), biraq bul oylı hám kishipeyillik isiniń álbette ámeliy tárepi bar. Bul ulıwma sıylasıq dep esaplanǵan, biraq hárdayım islenbegen (Luka 7:44). Bul úlken hayal basqalardıń sharshawın sezedi hám olarǵa ruwxıy yamasa ámeliy jaqtan jańalawshı nárse alıp keledi.
- Ol meyirimdi. Úlken hayal kóbinese basqalardıń tereń qıyınshılıqlardan ótip atırǵanın bayqaytuǵın ótkir baqlawshı. Geybirleri ushın turmıstıń ádettegi basımları júdá qıyın boladı, basqaları jeke túrde shın mánistegi zulımlıqqa ushıraydı. Bul dindarlıqtaǵı úlken hayal meyirimdi hám jeńillik bere aladı. Ol qıyınshılıqtaǵı adamlar oǵan kelgende basqa jaqqa qashpaydı!
- Ol turaqlı túrde jaqsı. Bul hayal hár bir jaqsı iske ıntalı túrde erisedi, bul onıń tuwrı jol menen júretuǵının hám jaqsılıq islewden bas tartpaytuǵının ańlatadı. Bul onıń ádeti hám turmıs tárizi. Ol tán alıwǵa bolǵan qálew menen emes, bálki Qudaydıń hámmege kórsetken jaqsılıǵı menen motivlenedi (Luka 6:35 qarań).
Titusqa xat
Ulıwma alǵanda, bular úlken apalar ushın ájayıp qásiyetler! Bul pikirlerdi tolıqtırıw ushın, basqa bir paydalı bólim Titus 2:1-8 de tabıladı. Krit atawındaǵı máselemiz arasında Rabbimizdiń qulı sıpatında, Titus bul temadı úlken er adamlarǵa, úlken hayallarǵa hám jas jigitlerge Rabbimizdi húrmetleytuǵın turmıs tárizi haqqında sabaq beriw arqalı arnawlı táliymat másele etip qoyıwı kerek edi. Biraq, Titusqa jas hayallarǵa bul nárseler haqqında jeke sabaq beriw soralmadı, sebebi bunday táliymat úlken hayallardan keliwi kerek.
Bunday túrdegi turaqlı táliymat áhmiyetli. Geyde isenimliler sıpatında biz Xristianlıqtıń ullı doktrinaları hám haqıyqatların talqılawǵa júdá qábiletli bolamız, biraq biz «ámeliy táliymat» dep atalǵan nárse menen azıraq qolaylı sezimge iye bolamız. Geybirleri hátte bul kúndelik qollanıwlar «doktrinalıq táliymatqa» qaraǵanda ekinshi dárejeli áhmiyetke iye dep aytqan. Muqaddes Jazıwlar bul kózqarasqa qollaw bermeydi. Bul doktrinalıq máseleler ámeliy qollanıwlarǵa qaraǵanda ekinshi dárejeli degen mánisti ańlatpaydı! Bunıń ornına, jazıwlıq kózqaras sonda, doktrinalıq ta, ámeliy de ekinshi dárejeli emes; ekewi de zárúrli túrde birge keledi. Titus 2:1 bul faktke basım jasaydı: «Durıs doktrinaǵa jaramlı nárselerdi sóyleń». Eger biz durıs doktrinanı usınsaq, biraq onıń kúndelik mánislerin basım jasamasaq, onda bizdiń táliymatımız eń jaqsı jaǵdayda tolıq emes, al eń jaman jaǵdayda ámeliy jaqtan kemshilikli.
Titus ushın kórsetilgen úlken hayallar ushın temalar biz aldın qarastırǵan nárselerdi ájayıp túrde keńeytedi. Olarǵa tómendegiler kiredi:
- Ol minez-qulqında húrmetli bolıwı kerek. Onıń háreketleri muqaddes adam ushın jaramlı. Ol barlıq isenimlilerdi belgilewi kerek bolǵan máselemizdiń ayırmashılıǵı menen belgili bolǵanı ushın ajıralıp turıwı kerek.
- Ol jaman gúrrińlerden qashadı. Ol «jalǵan sóylewshi» emes. Bul ádette shaytandı ańlatıw ushın qollanılatuǵın bir sóz ekenligin túsinip jetkenińiz tańqalarlıq! Shaytan ayıplawshı – bul sózdiń mánisi sol – hám dindarlıqtaǵı hayallar onıń isine qatnasıwdan bas tartadı. Bul qásiyet jas hayallar ushın da másele ekenligin atap ótiw kerek (1 Timotiy 5:13).
- Ol ishimlikkesh emes. Ishimlik penen máseleleri bar hesh bir er adam máselemizdiń basshısı retinde tán alınbawı kerek, hám dindarlıqtaǵı úlken apa da usı prinsipke boysınadı. Geyde biz ishimlik hám ishimlikkeshlik tek ǵana jaslar ushın sınaq dep oylaymız, biraq nápsiniń gúnaları hár qanday jas ushın qıyınshılıq. Biz bul tarawda qıyınshılıqqa ushıraǵanlarǵa járdem beriw ushın sergek bolıwımız kerek.
- Ol jaqsı nárselerdi úyretiwge qábiletli. Úlken isenimliler jaslar ushın ádalatlı minez-qulq úlgisin kórsetkende ájayıp; biraq úlkenler sol minez-qulqtı qalay rawajlandırıwdı túsindire alsa, odan da jaqsı. Úlken hayallar ushın bul jaqsı nárselerdi úyretiw arnawlı túrde jas hayallarǵa Qudaydı húrmetleytuǵın turmıs tárizi haqqında eskertiwdi óz ishine aladı. Bul aktiv, niyetli, awızeki tárbiyanı talap etedi. Bul úlken hayallar aldın tájiriybe arqalı sol sabaqlardı úyrenip alǵan degen mánisti ańlatadı. Sonlıqtan biz tómendegi qásiyetlerdi dizimimizge qosa alamız:
- Ol kúyewin hám balaların jaqsı kóredi. Bul qásiyetler 1 Timotiy 5 te de atap ótkenligi sebepli, biz shańaraqqa sadıqlıqtıń máselemizdiń hayalları hám anaları ushın dindarlıqtıń tiykarǵı tárepi ekenligin tán alamız.
- Ol pikir hám minez-qulqında teń salmaqlı. Bul termin ózi tereńirek qarastırıwǵa arjıydı! Ol jaqsı tártiplengen, ózin-ózi basqara alatuǵın hám aqıllı bolıw ideyasına iye. Úlken hayal jas hayalǵa turaqlı túrde dindarlıqqa say pikirlew hám háreket etiwdi úyretiwi kerek.
- Ol taza. Morallıq taza turmıs tárizi ajıralıp turadı; biraq uyatsız, jıltır yamasa nájis sózler hám háreketler hár qanday isenimliniń tazalıǵın buzıw qıyın emes. Dindarlıqtaǵı úlken hayal jas apalar menen sóylesiwlerinde bul máselege arnawlı túrde toqtaladı.
- Ol óz úyine itibar beredi. Bul sóz Jańa Ahdta tek ǵana bul jerde qollanıladı. Klassikalıq grek tilinde ol úy iyesin súwretlew ushın qollanılǵan – xızmetshi mánisinde «úy iyesi» emes, bálki shańaraq ushın kerekli nárselerdi támiyinlew ushın kúsh sarplaǵan sergek adam. Nasiyatlar 31:27 bul máselege jaqsı toqtaladı, onda «óz úyiniń jolların baqlaytuǵın hám jalqawlıq nanın jemeytuǵın» hayal súwretlenedi.
- Ol jaqsı. Rabbimiz Isa tek ǵana Quday jaqsı dep ayttı (Mark 10:18 qarań); biraq isenimliler sıpatında biz de jaqsı bola alamız! Barnabas «jaqsı adam» dep atalǵan (Hákimlerdiń isleri 11:24), hám bul úlken apalar da jaqsı bolıwdıń ne ekenligin biledi. Olardıń háreketleri ájayıp, húrmetli, paydalı hám meyirimdi.
- Ol boysınıwshı minez-qulqqa iye. Geybir inglis awdarmaları bul jerde «óz kúyewlerine boysınıwshı» sóz dizbegin qollanadı (Titus 2:5), biraq boysınıw ideyası bálkim durısıraq bolıwı múmkin. Úyleniw basshılıq qarım-qatnası bolıp, qul-xojayın qarım-qatnasınan ózgeshe. Kúyewlerge hesh jerde hayallarınan boysınıwdı talap etiw buyırılmaǵan! Sonıń menen birge, Ibrahimniń dindarlıqtaǵı hayalı Sara óz kúyewine boysınıwdı tańlaǵanı súwretlengenligi qızıqlı (1 Piter 3:6). Ol óz júreginde onı óz «xojayını» dep esaplaǵan (Jaratılıs 18:12 qarań). Dindarlıqtaǵı hayal óz pikirlerin bildiriwden álbette uyalmaydı, biraq úyleniw qarım-qatnasında ol kúyewin húrmetleydi hám oǵan Quday niyet etken juwapkershilik orınında islewge múmkinshilik beredi.
Bul qásiyetler jaǵımlı, biraq bul olardıń áhmiyetiniń tolıq ólshemi emes. Olar áhmiyetli, sebebi olar isenimsizlerdiń Muqaddes Kitapqa qarsı ayıplawlar etiwine tosqınlıq etedi (Titus 2:5). Máselemiz isenimlerin Muqaddes Kitap principlerine sáykes jasasa, bul Muqaddes Kitapqa iseniwge bolatuǵının kórsetedi. Hár bir áwladta dindarlıqtaǵı ómirdiń nátiyjelerin kórsetiw arqalı máselemizdiń jıynalıslarında tayanısh bolǵan isenimli hayallar ushın Qudayǵa shúkir.
