SORAW:
Malaki 3:16 da, Rabbiy O'zinen qorqatuǵınlardıń so'ylesiwlerin duwalar sıyaqlı tıńlap turǵan ba? Bul so'ylesiwler duwaǵa uqsas pa yamasa onnan basqasha ma edi? Ne ushın bul adamlar Rabbiyge tikkeley duwa qılmastan, bir-biri menen so'ylesken? Biz ma'selelerimizdi yamasa qáweterlerimizdi taqıwalı doslarımız benen bo'liskende Quday tıńlaydı ma?
«Son'ınan Rabbiyden qorqatuǵınlar bir-biri menen so'ylesken, hám Rabbiy tıńlap esitken, sonlıqtan Onıń aldında Rabbiyden qorqatuǵınlar hám Onıń atı haqqında oylanatuǵınlar ushın eslew kitabı jazılǵan.» — Malaki 3:16 NKJV
JUWAP:
Quday So'ziniń ayattarın o'z kontekstinde oqıw hám u'yreniw a'hmiyetli , olardı aldınǵı yamasa keyingi nárselerden ajıratıp almastan. Bul bizge ayatlardıń ne aytqısı kelgenin tu'siniwge ja'rdem beredi hám olardı nadurıs tu'siniwden yamasa nadurıs qollanıwdan saqlaydı. Turaqlı tu'rde soraw jaqsı:
Bul u'zindi ne aytıp atır?
- Onıń ma'nisi ne?
- Ol menin' turmısıma qalay qollanıladı?
- Malaki kitabı Eski O'siyette Qudaydıń jerlik xalqı Izrailge sońǵı so'zi. Mıń jıl burın Sinay tawında, Mısırdaǵı qullıqtan qutqarılǵannan keyin, olar Rabbiy aytatuǵın barlıq nárselerdi orınlawǵa wa'de bergen edi (Shıǵıw 19:8). Biraq olar Rabbiyge qayta-qayta jamanlıq penen boysınbaǵan, ko'binese qon'sılas xalıqlardıń putlarına burılǵan. Rabbiy olardı jazalaǵan hám aqır-aqıbet dushpanlarına olardı tutqınlıqqa alıp ketiwge ruqsat bergen. Birneshe salıstırmalı kishkene toparlar qaytıp kelip, ibadatxananı hám Ierusalim diywalların qayta qurǵan, bul Ezra hám Naxemiya kitaplarında jazılǵan. Birneshe jıl dawamında barlıǵı jaqsı ko'ringen, biraq keyin xalıq Rabbiyden qayta burılıp, o'zlerinin' putparast qon'sılasları menen aralasıp ketken, sol waqıtta Oǵan ibadat etiwdiń sırtqı ko'rinisin saqlap qalǵan. Malaki payǵambar arqalı, Rabbiy O'z xalqın gu'na'ları menen betlestirgen, biraq Ol aytqan ha'r bir so'zge olar ha'mirsiz, yamasa do'reki hám ta'kappar juwap bergen. Bul Malaki da'wiri menen Luqa 1 degi Jańa O'siyettiń baslanıwı arasındaǵı 400 jıl dawamında, ha'tte onnan da keyin dawam etken.
Bul xalıqtıń ulıwma jaǵdayı bolǵanı menen, Rabbiy menen sadıqlıq penen birge bolıwdı qáleytuǵın birneshe adam bar edi. Malaki kitabındaǵı ayatımızda olar «Rabbiyden qorqatuǵınlar» dep ataladı. Olar bir-birin bilgen hám ko'binese bir-biri menen so'ylesken. Quday Luqa 1–2 de bizge sadıq bolǵan geybir adamlar haqqında aytadı: Zaxariya, Elizabet, Maryam, Yusuf, geybir sho'panlar, Simeon hám Anna. Sońǵısı, ju'da' qartayǵan hayal, jańa tuwılǵan Qutqarıwshı haqqındaǵı jaqsı xabardı «Ierusalimde qutqarıwdı ku'tip atırǵan barlıqlarǵa» (Luqa 2:38) bo'lisken. Solay etip, biz bul adamlar bir-birin bilgenin ko'remiz.
Rabbiyden qorqatuǵın adamlar tek ǵana bir-birin bilgeni menen sheklenbey, barlıq nárselerdi bilgen Quday olardı tıńlap esitken. A'lbette Ol olardıń duwaların esitken, biraq Ol olardıń so'ylesiwlerin de tıńlaǵan. Bunı biz Luqa kitabınıń bul bablarında jaqsı jazılǵanın ko'remiz. Biz Maryam Elizabetke kelgen waqıtta Elizabettiń Maryamdı qalay sa'lemlegenin hám Maryamdıń qalay juwap bergenin oqıymız (Luqa 1:39-55). Keyinirek, biz sho'panlardıń «bul Bala haqqında olarǵa aytılǵan so'zdi ken'inen ja'riyalaǵanın» esitemiz (Luqa 2:17). Bul bablarda Qudaydıń bul sadıq az sanlı adamlar so'ylegen so'zlerin tıńlaǵanı haqqında ko'p nárse aytılǵan.
Bul so'zler hám so'ylesiwler duwalar emes edi. Zaxariyanıń jaǵdayında olar gu'man hám keyinirek iman hám maqtaw ko'rinisleri edi. Perishte Jabrayıl oǵan duwası esitilgenin ayttı (Luqa 1:13). Quday bizge olardıń duwaların bergen bolıwı mu'mkin edi, eger Ol qálese, biraq bul jerde biz Onıń Malaki 3:17 de olardı atag'anı sıyaqlı, O'zinin' «qımbat bahalı tasları» so'ylegen so'zlerin bo'liskenin ko'remiz. Ol bizdiń so'ylesiwlerimizge de qızıǵadı, a'sirese biz Onıń ma'plerine baylanıslı bolǵanımızda. Ol bizdiń turmısımızdıń ha'r bir detalına qızıǵadı.
Quday, a'lbette, bizdiń ma'selelerimizge hám qáweterlerimizge itibar beredi. Ol bizdiń olardı doslarımız hám sheriklerimiz benen bo'liskende esitedi. Ol bálkim: Ne ushın ol (yamasa ol) olardı Menen bo'lismeydi? dep oylaydı ma? Ol bizdi barlıq a'zziliklerimizdi, mu'ta'jliklerimizdi hám qáweterlerimizdi Oǵan duwada alıp keliwge shaqıradı. Miyrim taxtı bizge ha'r waqıt qoljetimli. Ol bizdi tıńlaw ushın hesh qashan ju'da' bánt emes.
Aqıllı a'ke sıyaqlı, Ol barlıq duwalarımızǵa tez «ha'wa» dep juwap beriwge kepillik bermeydi. «Joq» jaqsıraq bolıwı mu'mkin, yamasa bálkim bir az ku'tiw kerek. Ol jigirma million duwanı—ha'tte onnan da ko'p—bir waqıtta tıńlay aladı, hám olardıń ha'mmesin durıs saqlay aladı, ha'm bul barlıq so'ylesiwlerimizdi baqlap hám tıńlap, ha'tte barlıq oylarımızdı oqıp atırǵan waqıtta! Quday sonsha u'lken; hám Ol barlıǵın bilgeni menen, bizdiń qáweterlerimizdi Oǵan duwada alıp keliwimizdi esitiwden quwanadı. Kelin'ler Oǵan bul quwanıshtı bu'gin beremiz!
— Eugene P. Vedder, Jr.
