«Bul payǵambarlıqtıń sózlerin oqıǵan hám esitkenler, hám onda jazılǵan nárselerdi saqlaǵanlar baxtlı; sebebi waqıt jaqın.» —Ashıw 1:3 NKJV
Ashıw kitabı húkimler haqqında da jeti baxttı esletedi 1 – óz aldına bir izertlew, men sizge usınıs etemen. Bul jeti baxttıń birinshisi Muqaddes Jazıwlardı oqıw menen baylanıslı.
Injil dáwirlerinde jeke oqıw da ádette dawıslı túrde islenetuǵın edi, Candace patshasınıń joqarı lawazımlı xızmetkeri bolǵan eunuch sıyaqlı, ol Ierusalimnen Efiopiyaǵa qaytıp baratırǵanda Yesaya kitabın oqıǵan (Húkimler 8:26-35). «Oqıw» (grek: anaginosko) sózi ádette dawıslı oqıwdı ańlatadı (30-ayat) – basqalar esitiwi ushın jámiyetlik orında oqıw, ásirese oqıy almaytuǵın adamlar yamasa teksttiń basqa nusqaları joq bolǵanı ushın. Rabbimiz Isa kóbinese sinagogalarda yamasa basqa jaǵdaylarda jámiyetlik orında oqıǵan. anaginosko) ádette dawıslı oqıwdı ańlatadı (30-ayat) – basqalar esitiwi ushın jámiyetlik orında oqıw, ásirese oqıy almaytuǵın adamlar yamasa teksttiń basqa nusqaları joq bolǵanı ushın. Rabbimiz Isa kóbinese sinagogalarda yamasa basqa jaǵdaylarda jámiyetlik orında oqıǵan.
Quday Sózin oqıw oqıwshınıń baxtlı bolıwına sebep boladı. Dawıslı yamasa únsiz oqıwına qaramastan, Qudaydıń kózinde ol baxtlı (Ashıw 1:3). Bul Muqaddes Jazıwlardı oqıwdıń birinshi qádir-qımbatı yamasa paydası. Álbette, Rabbimiz bizden dıqqat penen hám itibar menen oqıwdı, boysınıwǵa tayın bolıwdı qáleydi. Usı pikir menen oqıwshı – hám tıńlawshılar da, eger olarda sonday múnásibet bolsa – Qudaydıń oyların túsine aladı. baxtlı. Dawıslı yamasa únsiz oqıwına qaramastan, Qudaydıń kózinde ol baxtlı (Ashıw 1:3). Bul Muqaddes Jazıwlardı oqıwdıń birinshi qádir-qımbatı yamasa paydası. Álbette, Rabbimiz bizden dıqqat penen hám itibar menen oqıwdı, boysınıwǵa tayın bolıwdı qáleydi. Usı pikir menen oqıwshı – hám tıńlawshılar da, eger olarda sonday múnásibet bolsa – Qudaydıń oyların túsine aladı.
Kerisinshe, kóp evrey basshılarınıń kózleri jumıq, qulaqları bitelgen hám júrekleri qattı yamasa jabılǵan edi, olar Muqaddes Jazıwlardı oqıǵanda yamasa esitkende (Húkimler 28:26). Olar oqıǵanda yamasa esitkende, Qudaydıń qattılastırıw húkimi sebepli durıs túsiniw joq edi (Yesaya 6:9), bul búgingi kúnde de kúshinde (2 Korinfliler 3:14). Bul nege jaqsı oqıtılǵan ravvin Nikodim Isanıń ne aytıp atırǵanın túsine almaǵanın túsindiredi (Yuhanna 3:10). Sol Tarsuslı joqarı bilimli Saulǵa da tiyisli edi, Rabbimiz oǵan aspannan kórindi. Kózleri kór bolǵan Saulǵa Quday Ananiastı jiberdi, ol Sauldiń kózlerine tiydi, keyin kózinen qabıqlar tústi. Qudaydıń shıpaker qolı, Ananiastıń qolın paydalanıp, Saulǵa – fizikalıq, moralıq hám ruwxıy jaqtan – tásir etti, bul oǵan kóriwge múmkinshilik berdi (Húkimler 9:1-20). Qudaydıń Sózin oqıǵan yamasa esitken kóp adamlar onı shın mániste «esitpeydi», eger olar táwbe etip Rabbimizge qaytpasalar (2 Korinfliler 3:16) hám ózgeriw procesin baslamasalar.
Ashıw 1:3 te tabılǵan baxttıń ekinshi bólimi Qudaydıń Sózin esitiw – oqılǵan Sózdi ámelge asırıw niyetinde esitiw. Bul másele ayattıń úshinshi bólimi menen tıǵız baylanıslı: «onda jazılǵan nárselerdi saqlaw.» Usı sebepli Rabbimiz shákirtlerine, olardıń ayaqların juwǵannan keyin, «Eger bul nárselerdi bilseńiz, olardı isleseńiz baxtlısız» (Yuhanna 13:17) dedi. Keyinirek elshi Yakup, Rabbimiz Isanıń ógey inisi, «Sózdıń orınlawshıları bolıń, tek ǵana tıńlawshılar emes, ózińizdi aldamayın» (Yakup 1:22) dep jazdı.
Qudaydıń Sózin orınlaw ushın esitiw shoshıwshı másele, «sebebi waqıt jaqın» (Ashıw 1:3). Rabbimiz qálegen waqıtta keliwi múmkin (1 Salonikalılar 4:14-18), Qudaydıń húkimi de sonday, sonlıqtan Onıń Sózin esitiw hám orınlaw eń joqarı áhmiyetke iye bolıwı kerek. Bunnan tısqarı, eger kimdir esitip boysınbasa, bul Qudaydıń moralıq basqarıwı astında aqıbetlerge alıp keledi, sebebi Ol sol adam menen tártip boyınsha islesedi (Galatiyalılar 6:7). Usı sebepli Pawıl Salonikadaǵı jas isenimlılerge «Men sizlerdi Rabbimiz atınan tapsıraman, bul xat barlıq áwliye aǵayınlarǵa oqılsın» (1 Salonikalılar 5:27) dep jazdı. Elshi Pawıl Rabbimiz Isanıń atına jıynalǵanlarǵa Qudaydıń Sózin jámiyetlik orında oqıwdıń áhmiyetin túsindi, hám olardı Quday Ruwxı ilham etken xatın oqıwǵa saltanatlı ant astına qoydı. Biz ushın qanday sabaq: Qudaydıń Sózine jeńil qaramayın.
Aldınǵa barıwdan aldın, men Yuhanna 20:31 ge silteme beremen, onda «Bul nárseler Isa Masihtiń Qudaydıń Balası ekenine iseniwińiz ushın jazılǵan, hám isenip Onıń atında ómirge iye bolıwıńız ushın» delingen. Qansha oqısańız yamasa esitseńiz de, Quday hár bir adamnıń aldına qoyǵan birinshi talap – Onıń kim ekenine iseniw, Oǵan iseniw hám boysınıw, hám Onıń menen jeke, úzliksiz qatnasıqtı rawajlandırıw.
Eski Ahd Jazıwların Oqıw Mısalları
«Keyin ol Ahd kitabın alıp, xalıqtıń aldında oqıdı. Hám olar: «Rabbimiz aytqan barlıq nárselerdi orınlaymız hám boysınamız» dedi.» —Shıǵıw 24:7
Musa Rabbimizden kórsetpeler alǵan hám olardı, sonıń ishinde On ómirdi de jazıp alǵan edi. Keyin Quday Musaǵa bul tekstti xalıqqa oqıwdı buyırdı, sonnan keyin olar boysınıwǵa tayın ekenliklerin tastıyıqladı. Olar áli kóp keyinirek jasaǵan elshi Pawıldıń ne bilgenin úyrenbegen edi, ol: «Men ózimde (yaǵnıy, denemde) jaqsı hesh nárse joq ekenin bilemen» (Rimlikler 7:18) dedi. «Nızam áwliye, hám buyrıq áwliye, ádalatlı hám jaqsı» (12-ayat).
Qudaydıń huqıqların húrmetlew hárdayım birinshi keledi! Biraq keyin biz Onıń oyların ámelge asırıw ushın Onıń járdemine mútáj ekenimizdi anıqlaymız. Máshiylikler Musa nızamı astında emes, Izrail sıyaqlı, olar ózleriniń eń jaqsı háreketleri menen de onı saqlay almadı. Artqa qarap, tek Rabbimiz Isa ǵana Qudaydıń erkini kemalında orınlay alǵan, hátte olardıń hám bizdiń ornımızǵa Qurban bolıw ushın ólgen (Galatiyalılar 3:13; 2 Korinfliler 5:21).
Máshiylikler Masihtiń hám Onıń isiniń isenimlisiz, olar jańa bir jámáátke tiyisli, Quday olardı evreyler hám basqa milletler arasınan alıp, Masihtiń nızamı astına qoyǵan (Galatiyalılar 6:2). Isenimlılerdiń ishinde jasaytuǵın Muqaddes Ruwx olardıń Járdemshisi (Yuhanna 14:16). Quday Máshixke de jerde isenimlıler ushın kemal úlgi bolıp jasaǵan, olardıń Járdemshisi retinde bergen (Evreyler 13:6, 2:18). Sonday etip, Ol házirgi dańqta olardıń ishinde islep atır. Bul bizge Onıń oyların ámelge asırıwǵa múmkinshilik beredi, Qudaydıń ádalatlı talapları Rabbimizdi súygen hám Onıń menen birge júrgenler tárepinen orınlanıwı yamasa ámelge asırılıwı ushın (Rimlikler 8:3-4).
«Hám ol menen birge boladı, hám ol ómiriniń barlıq kúnleri onı oqıydı, Rabbimiz Qudayınan qorqıwdı úyrensin hám bul nızamnıń barlıq sózlerin hám bul nızamlardı saqlawǵa dıqqat etsin.» —Ekinshi Nızam 17:19
Qudaydıń júreginde óz xalqına patsha beriw bar edi, sonlıqtan Ol Musaǵa patshanıń ne islew kerek ekenin jazıp alıwdı buyırdı. Bul kórsetpelerden biri patshanıń Nızamnıń nusqasın jazıwı kerek edi. Muqaddes Jazıwlardı oqıw Izrail patshaları ushın eń joqarı áhmiyetke iye bolıwı kerek edi, biraq bul áfsuski itibarǵa alınbadı. Qudaydıń oyları boyınsha Patsha kelgende, Matta kitabında kórsetilgenindey, Shaytan Onı úsh ret sınadı, biraq Rabbimiz Isa oǵan (Matta 4:4,7,10) hár bir patsha ózi ushın kóshiriwi kerek bolǵan Kitaptan (Ekinshi Nızam 17:18, 8:3, 6:16,13; sonday-aq Shıǵıw 25:21) sitata keltirip juwap berdi.
«Barlıq Izrail Rabbimiz Qudayıńızdıń aldına, Ol tańlaǵan jerge kelgende, siz bul nızamdı barlıq Izrail aldında olardıń esitiwinde oqıysız.» —Ekinshi Nızam 31:11
Nızam xalıqqa jámiyetlik orında da oqıldı.
«Bul Nızam kitabı awzıńızdan ketpesin, biraq siz onı kúndiz-túni oylań, onda jazılǵan barlıq nárselerge boysınıw ushın. Sebebi sol waqıtta siz óz jolıńızdı gúllendiresiz, hám sol waqıtta siz jaqsı tabısqa erisesiz.» —Yesaya 1:8
«...Keyin ol nızamnıń barlıq sózlerin, baxtlardı hám qárǵıslardı, Nızam kitabında jazılǵan barlıq nárselerge muwapıq oqıdı. Musa buyırǵan barlıq nárselerden bir de sóz joq edi, Yosua onı Izrail jıynalısınıń barlıǵınıń aldında, hayallar, kishkene balalar hám olardıń arasında jasaǵan bólishekler menen birge oqımadı.» —Yosua 8:34
Yosua ózi ushın Muqaddes Jazıwlardı oqıw hám oylawǵa kórsetpe berildi, keyin ol onı Izraildıń barlıq xalqı menen bólisti.
Biz, miyrim dáwirindegi isenimlıler, Musa nızamı astına rásmiy túrde qoyılmasa da, biz bul mısallardan Qudaydıń Sózin úzliksiz oqıwdıń qanshelli áhmiyetli ekenin úyrenemiz, jeke, shańaraq penen yamasa Qudaydıń xalqı menen ushırasqanda. Húkimler kitabındaǵı birneshe bólimlerden biz nızamnıń sinagogalarda xalıq jıynalǵanda oqılǵanın úyrenemiz. Bul túrdegi oqıw Musa «Kitaptı ... xalıqtıń esitiwinde» oqıǵan waqıttan baslap islenip kelgen (Shıǵıw 24:7). Sol Muqaddes Jazıwlar sinagogalardaǵılarǵa túsindirilgende hám bólimler Isa Máshixke tiyisli ekeni kórsetilgende, kóp adamlar Qudaydıń xabarın hám Onıń xabarshıların biykar etti. Sonıń menen birge, derlik hár bir jerde shın isenimlılerdiń qaldıǵı bar edi, búgingi kúndey.
Muqaddes Jazıwlardı Oqıwǵa Qalay Juwap Beremiz – Qabıl Etemiz be Yamasa Biykar Etemiz be?
Injil Qudaydıń Sózi Onıń xalqı arasında páseńlew dáwirlerinde qalay qayta engizilgeni haqqında birneshe esabatlar beredi. Bir mısal, bas ruhaniy Hilkiya ibadatxananı jańalaw waqtında Kitaptı 3 tapqanda. Bul patshanıń jazıwshısı Shaphanǵa, oǵan oramdı bergen edi; patsha Yosiyaga, ol keyin shın janlanıwdı engizdi; hám sol dáwirlerde jasaǵan Yeremiyaga tásir etti (2 Patshalar 22; Yeremiya 15:16). Patsha «Rabbimizdiń úyinde tabılǵan Ahd kitabınıń barlıq sózlerin» oqıdı (2 Patshalar 23:2), bul úlken janlanıwǵa hám Qudayǵa qaytıwǵa alıp keldi.
Biraq, birneshe jıl ótkennen keyin, sadıq Yosiya ólgennen soń, onıń balalarınıń biri, Yehoiakim, Qudaydı hám Onıń payǵambarı Yeremiyanı jek kórgeni ushın Qudaydıń Sózine húrmet kórsetpedi. Quday tárepinen berilgen, Yeremiya tárepinen aytılǵan hám Barux tárepinen jazılǵan oram patshaǵa oqılǵanda, ol onı bólim-bólim kesip, bóleklerin otqa tasladı (Yeremiya 36). Qanshelli qorqınıshlı! Qudaydıń jazba Sózin jámiyetlik orında oqıwǵa bul juwaplar ózgeshe: birewler qabıl etken, basqalar biykar etken. Bul nárseler bizdi eskertiw hám ruwxlandırıw ushın jazılǵan (1 Korinfliler 10:6,11-13).
Quday Óz Sózin Oqıwdı Qalay Paydalanadı
Ester kitabı Qudaydıń waqıyalardı basqarıwın kórsetedi, ásirese Onıń xalqı ushın qıyın dáwirlerde. Zalım Haman ózin ósh alıwdı hám Mordexaydı óltiriwdi joybarlaǵanǵa deyin, Rabbimiz patsha Ahasuerustı uyqısız etti. Oǵan sol Mordexaydıń patshanıń ómirin qalay saqlap qalǵanı haqqında esabat oqıldı (Ester 6:1-3). Eger Quday adamnıń jazıwların Óz xalqına járdem beriw ushın paydalana alsa, Óz jazba Sózin Óziniń adamların basqarıw hám qollap-quwatlaw ushın qanshelli kóp paydalanadı!
Biz bunıń mısalların Ezra hám Nehemiya kitaplarında da tabamız. Eki kitap ta Ester menen bir waqıtta bolǵan waqıyalardı jazadı. Vavilon tutqınlıǵınan Ierusalimge keminde úsh túrli basqıshta qaytıp kelgen qaldıq kóp qıyınshılıqlarǵa ushıradı. Ezra, bas ruhaniyler áwladınan bolǵan sadıq ruhaniy, nızam kitabın barlıq xalıqtıń aldında oqıdı. Quday Óz Sózin tıńlaǵanlardı táwbege, kemsitiwge hám qayta tikleniwge alıp barıw ushın paydalandı (Nehemiya 8-9). Birneshe jıl ótkennen keyin, diywaldı hám qaqpalardı qayta qurǵan Nehemiya, wáde etkenindey Parsı patshasına qaytıp keldi.
Keyinirek, Ierusalimge qaytıp kelgennen soń, Nehemiya kemshiliklerdi yamasa bolıwı kerek bolǵan nárselerdi taptı. Ol Qudaydıń Sózin qayta engizdi (Nehemiya 13:1), hám Sóz túrli qıyın jaǵdaylarǵa durıs qollanıldı. Keyin olar Qudaydıń qollap-quwatlawın sezindi. Taǵı da, bul biz ózimizdi Musa nızamı astına qoyıwımız kerek degen mánisti ańlatpaydı, olarǵa kerek bolǵanday. Biraq bul mısallar bizge hár bir jaǵdayda Qudaydıń Sózin izlewimiz hám onı boysınıw menen hám Onıń járdemi menen qollanıwımız kerek ekenin kórsetedi.
Rabbimiz Isa Óziniń jámiyetlik xızmetin baslaǵanda, Ol óz tuwılǵan qalasın qaytıp keldi hám Nazarettegi sinagogada Yesaya kitabınan oqıdı (Luka 4:16-21). Yesaya sol kúni sinagoga basshısı tárepinen berilgen bólim bolıwı múmkin, biraq bul waqıya Qudaydıń hámme nárseni basqarıwında ekenin hám Ol Óz oylarına sáykes kelmese de, hámme nárseni basqarıwın kórsetedi. Rabbimiz Isanıń oqıǵan Muqaddes Jazıw bólimi Onıń basqarıwın kórsetedi, sebebi Ol ayattıń ortasında toqtadı (Yesaya 61:2). Keyin Ol bul arnawlı Muqaddes Jazıwdıń sol kúni, oqıwdı toqtatqan jerine shekem orınlanǵanın túsindirdi. Rabbimiz Isa ayattıń ekinshi bólimin, qáhar kúni haqqında, oqımadı, bul dáwirden yamasa miyrim kúninen keyin keletuǵın keleshek kúnge tiyisli. Sóz qanshelli anıq!
Búgin adamlar qutqarıla alatuǵın miyrim kúni (2 Korinfliler 6:2). Siz qutqarılǵansız ba, húrmetli oqıwshı?
Sinagogadaǵı adamlar dáslep esitkenlerin jaqsı kórdi (Luka 4:22). Biraq olar Rabbimizdiń basqa milletlerge jetken Qudaydıń miyrimi haqqında bergen mısalların túsingenlerinde, olar qattı ashıwlandı – Rabbimizdi dárhal óltiriwdi qálegen dárejede. Eger adamlar ózleri ushın Qudaydıń miyrimin biykar etse, olar onıń basqalarǵa jetkenin qálemedi (qarań 1 Salonikalılar 2:15-16).
Juwmaq
Isenimlıler Qudaydıń Sózin oqımaw yamasa onı ámelge asırmaw ushın jeńil bahana tabıwı múmkin. Olar: «Onı túsiniw qıyın,» «Onı ámelge asırıw qıyın,» yamasa «Bul tek ǵana belgili bir bilimli klass ushın» dewi múmkin. Berilgen sebeplerdi kóbeytiw múmkin. Biraq biz Zábúr 1:1-3 te Quday menen júriw, Onıń Sózin oqıw hám qádirlew haqqında súwretlengen nárselerdi isleyik: «Zalımlardıń keńesine júrmegen, gúnákarlar jolında turmaǵan, hám masqaralawshılardıń orınında otırmaǵan adam baxtlı; biraq onıń quwanıshı Rabbimizdiń nızamında, hám ol Onıń nızamın kúndiz-túni oylaydı. Ol suw dáryaları boyına egilgen terek sıyaqlı boladı, óz máwsiminde miywe beredi, onıń japıraǵı da solmaydı; hám ol ne islese de gúllenedi.»
Oylaw búgingi kúnde adamlar úyretkenindey, aqılıńızdı bosatıw degen mánisti ańlatpaydı. Kerisinshe, bul Sóz hám Onıń Avtorı menen bánt bolıw, Muqaddes Ruwx kúshinde hám Sózge boysınıwda Onıń menen tirishilik qatnasıǵınan zawaq alıw. Keyin biz «Rabbimiz hám Qutqarımız Isa Máshixniń miyrimi hám bilimi menen ósemiz» (2 Piter 3:18).
ESKERTPELER
- Ashıw 1:3, 14:13, 16:15, 19:9, 20:6, 22:7,14.
- «Saqlaw» (grek: tereo) sózi Jańa Ahdta 70 ret ushırasadı. Sol túsinik Eski Ahdta kóp ret tabıladı, kóbinese Qudaydıń Sózin ámelge asırıw menen baylanıslı. tereo) Jańa Ahdta 70 ret ushırasadı. Sol túsinik Eski Ahdta kóp ret tabıladı, kóbinese Qudaydıń Sózin ámelge asırıw menen baylanıslı.
- Bul patshanıń kóshiriwi kerek bolǵan kitap bolıwı múmkin, Musa tárepinen aytılǵan (Ekinshi Nızam 17:18), yamasa barlıq xalıqqa oqılǵan (Yosua 8:34).
