«Араңызда ким дана ҳәм ақыллы болса, ол өзиниң жақсы минез-қулқы менен даналықтың жумсақлығында өз ислерин көрсетсин… Бирақ жоқарыдан келген даналық, бириншиден, таза, соң тынышлықты сүйиўши, жумсақ, ийилиўшең, мейирим ҳәм жақсы мийўелерге толы, сораўсыз, еки жүзли емес» (Яқуб 3:13, 17). «Аспан – биздиң үйимиз», – деп жырлаймыз биз жырларымыздың биринде. Егер солай болса, бул биздиң турмысымызда көриниўи керек. Сонлықтан Яқуб өз оқыўшыларына жоқарыдан келген даналықты усынады. Биз бул әжайып хатта бул еки дүньяның, жоқарыдан келген ҳәм төменнен келген дүньяның, бири-бирине қарама-қарсы қойылғанын үйренемиз. Қыйыншылық мынада: биз күнделикли турмысымызда қайсы дүньяны алға сүремиз? Келиң, бул үзилиске байланыслы жети пунктти бирге үйренейик.
Қудайдың мектеби
Мениң биринши пикирим мынада: исениўшилер сыпатында биз Қудайдың мектебиндемиз. Биз Қудайдың мектебинде болыўды жақтырамыз ба? Биз Яқуб 1:2 де оқыймыз:
«Бир туўысқанларым, ҳәр түрли сынақларға дуўшар болғаныңызда, буны толық қуўаныш деп санаңлар»
Қыйыншылықлар, сынақлар ҳәм азап-ақырлар биздиң жолымызға келгенде, биз бахытлы болыўымыз керек пе? Ҳаўа, олар да Қудайдың мектебинен өткенде биздиң билим алыўымыз ушын қураллар. Сонлықтан, айырымлардың: «Мен Қудайдың мектебинде болыўды жақтырмайман, себеби бул сынақларды өз ишине алады», – дегени таң қалдырмайды. Әлбетте, бул биздиң оған қалай қарайтынымызға байланыслы. Қудайдың мектебинде тәрбияланып атырғанда, биз Қудайдың бизди үйретиў ушын ҳәр түрли усылларды қолланатуғынын түсиниўимиз керек, олардың бири сынақлар болыўы мүмкин. Бул пикирди қоллап-қуўатлайтуғын бир әжайып аят бар:
«Бирақ биз билемиз, Қудайды сүйетуғынлар ушын барлық нәрсе жақсылыққа хызмет етеди», ямаса еркин түрде айтқанда, «Биз билемиз, Қудай Өзин сүйетуғынлардың жақсылығы ушын барлық нәрсени бирге ислетеди» (Римлилерге 8:28).
Қудайдың мектебин қарастырғанымызда, мақсет бар екенлигин аңлатады, ҳәм мектеп сол мақсетке ерисиў ушын қурал болып табылады. Бул өз ишине алады:
- оқытыў ямаса үйретиў, студенттиң раўажланыўына жәрдем бериў ушын,
- тәртип, студентти муўапықлыққа тартыў ушын ҳәм
- жақсы орынланған жумыс ушын сыйлықлар.
Булардың бәри биргеликте жақсы теңлестирилген, жетилген ҳәм руўхый жақтан ақыллы студентти (шәкиртти) таярлаў ушын қолданылады, ол Қудайдың мектебиниң барлық принциптерин үйренген ҳәм хабарланған нәрсени әмелге асырыўға таяр.
Яқуб айтқанындай: Қудайдың мектеби Қудайды сүйетуғынлар ушын. Бул ғәрезли еситилиўи мүмкин, әсиресе егер биз өз жолымыз бенен жүргимиз келсе де, биз еле де Қудайдың мектебиндемиз ҳәм Қудай биз бенен соған муўапық ис көреди. Забур 32-де аўызлық ҳәм жүген ҳаққында оқығанымызды еслеңизши? Ол тәртиптиң Қудай мектебиниң бир бөлеги екенлиги ҳаққында айтады. Мен сизге даналық забурларын үйрениўди усыныс етемен, олардың бириншиси Забур 32. Қудайдың мектебинде биз биринши класстан баслап алға қарай раўажланамыз. Биз бәримиз бул принцип пенен таныспыз. Биз алтыншы класстан басламаймыз. Сол сыяқлы, Забур 32 гүналарымыздың кеширилиўи сыяқлы тийкарғы мәселелерди баян етеди. Биз Қудайдың мектебине қутқарылған ўақытта киремиз деп көринеди.
Мен бул темаға байланыслы тағы бир пикирди бөлисиўди қәлеймен. Ишая 55:8-9 да оқыймыз:
«Себеби Мениң ойларым сизлердиң ойларыңыз емес, Мениң жолларым да сизлердиң жолларыңыз емес, дейди Жаҳуа. Себеби аспан жерден қаншалық бийик болса, Мениң жолларым да сизлердиң жолларыңыздан соншалық бийик, ҳәм Мениң ойларым да сизлердиң ойларыңыздан соншалық бийик».
Қудайдың мектеби ҳаққында сөз еткенимизде, биз тек ғана айырым нәрселерди үйрениўимиз керек емес, бәлки басқа нәрселерди де «умытыўымыз» керек, себеби биз бул мектепке өз жолларымызға бағдарланған ақыл менен кирдик. Сонлықтан, Қудай Өзиниң ойларының биздиң ойларымыздан бийик екенлигин ҳәм Өзиниң жолларының биздиң жолларымыздан басқаша екенлигин айтады. Биз Қудайдың мектебинде соны билемиз.
Қудайдың мектеби тәртипти де аңлатады, ҳәтте Қудайды сүйетуғынлар ушын да. Бәлким биз бул сөзди онша жақтырмаспыз, себеби биздиң ойымызда оның терис мағыналары бар. Бирақ шын мәнисинде, тәртип оң мағыналы. Ол бизди өзине тартады. Голланд ҳәм немис сыяқлы айырым тиллерде бизде тәртип ушын сөз бар, ҳәм оның тамыры бул тийкарғы пикирге тийисли: тартыў. Тәртип шын мәнисинде тартылыў: нурлардың Атасына тартылыў, даңқ Ийесине тартылыў, жоқарыдан келген даналыққа тартылыў, басқарыўшы Мухаддес Руўх арқалы тартылыў (Яқуб 4). Бул Қудайдың тәртип принципи. Егер биз өз жолларымыз бенен жүрсек, Қудай гейде биз бенен қатты ис көриўи керек, тосқынлықларды ҳәм кедергилерди алып таслаў ушын. Ол бизди тоқтатыўы керек, гейде мәжбүрлеўи керек, гейде Ол буны қәлемесе де. Қудай тартылыў принципине муўапық ис көреди, бирақ гейде Ол бизди Өзиниң ҳүкиметлик ис-ҳәрекетлеринде дүзетиўи ямаса жазалаўы керек (Ғалатиялыларға 6).
Қудайдың мектебинде тек ғана бир адам бар еди (Ишая 50 Оны шәкирт сыпатында айтады), ол ҳеш қашан дүзетиўге мүтәж болмаған. Ол Қудайдың мектебинде ҳақыйқый Ул еди. Ол ҳақыйқый студент, ҳақыйқый шәкирт еди, бирақ Ол ҳеш қашан тәртипке салыныўға мүтәж болмаған, сиз ҳәм мен сыяқлы дүзетиўге мүтәж болғанлардан айырмашылығы, ҳәм мен бул тәртип сөзин кең мағынада қолланбақтаман. Бир жағынан бул биздиң шәкирт екенлигимизди, биздиң Ийе Ийсаның изинен ериўшилер екенлигимизди, биздиң Илаҳий Шахсқа тартылғанымызды аңлатады. Екинши жағынан, ол керек болғанда дүзетиў пикирин аңлатады. Ибранийлерге 12-де биз Оның сүйгенлерин жазалайтуғынын ямаса тәртипке салатуғынын көремиз. Тәртип бизди сүйетуғын адамның қолынан әмелге асырылады. Бул да Қудайдың мектебиниң бир бөлеги.
Қудайдың мектебинде даналық ҳәм шәкиртлик
Екинши пункт «даналық». Әюб 28-де Әюб Қудайдың үйрениўге болатуғын даналығы ҳаққында айтады. Ол жуўмақлайды:
«Мине, Ийеден қорқыў – бул даналық; ҳәм жаманлықтан аўлақ болыў – ақыл».
Яқубта биз даналық ҳаққында көбирек оқыймыз, бириншиден 1-бапта 5-аятта. Биз бәримиз даналыққа мүтәжбиз, ҳәм биз еркин беретуғын Оған ҳеш қандай икилениўсиз бара аламыз. Егер биз Қудайдан сорасақ, Ол бизге айыпламастан береди. Даналық Қудайдың шексиз ресурслары ҳаққында айтпай ма?
Даналық не? Нақыллар китабында тапқанымыздай, ол билимди дурыс жол менен ҳәм дурыс ўақытта қолланбақты аңлатады. Бизде Қудайдың принциплери ҳаққында белгили бир түсиник болыўы мүмкин, бул жақсы, бирақ биз бул принциплерди қалай қолланбақшымыз? Қудайдың ойларын әмелге асырыў дәйимги дуўа турмысында көрсетилген ҳақыйқый исенимди талап етеди. Сонлықтан биз Ийеге барып, белгили жағдайларда, белгили шараятларда ҳәм дурыс ўақытта не ислеў керектигин билиў ушын даналық сораўымыз керек. Бул даналық. Биз «Таўдағы Уағызды» Яқубтың хаты менен бирге қойыўымыз мүмкин. Матта 5-7-де Ийе шәкиртлер ушын көп тәлим береди. Бул теориялық емес. Бул бапларды оқың ҳәм Ийениң тәлимлери қаншалық әмелий екенлигин көриң. Соңынан Нақыллар ҳәм Забур китапларын да оқың. Бул даналық китапларында сиз өте әмелий нәрселерди үйренесиз. Ҳәм Яқуб биз бенен бөлисиўди қәлейтуғын нәрсе де сол: аспан даналығы. Әлбетте, оның қосымша өлшеми бар, себеби Яқуб Ийе Ийсаның турмысында көргенимизге силтеме жасайды.
Биз буны шәкиртликке болған мүтәжлик пенен байланыстырыўымыз мүмкин. Бул Қудайдың даналығына әмелий түрде жуўап беретуғын турмыс жолы. Қудайдың мектебинде шәкиртлер, үйрениўшилер ҳәм оқыўшылар бар, олар бул тәлимлерди Ийе Ийсаның изинен ерип әмелге асырады. Шәкирт ҳәр дайым үйрениўши. Бул бизди үшинши пунктке алып келеди, ол:
Қудайдың мектебиндеги муғаллим
Муғаллим ким? Ол биздиң мубарек Ийемиз! Биз бурын Оның жердеги турмысына байланыслы, Оның қалай үйрениўши болғанын байқамадық па? Ол ҳәр дайым Қудайдың аяқларында еди. Мариямды ойлағанымызда, биз оны бир неше рет Ийе Ийсаның аяқларында көремиз. Бирақ Ийениң Өзи Қудайдың аяқларында табылғанын түсинемиз бе? Оның Атасы Оны ҳәр таңда үйрететуғын еди. Енди бул әҳмийетли пунктти тексерип көрейик: уллы Муғаллим бириншиден уллы Үйрениўши болған. Биз көп ўақыт белгиленген тәрбиядан кейин жетерли үйрендик деп ойламаймыз ба? Соңынан биз үйрениўди тоқтатып, Қудайдың даўысын тыңлаў орнына өзимиздиң үстимизге сүйенемиз. Биз басқаларға не ислеў керектигин айта аламыз деп те ойлаймыз. Әлбетте, бул үлкен қәте. Қудайдың мектебинде биз ҳәр дайым үйрениўшилермиз. Сонлықтан, биз үйрениўди даўам етемиз, ҳәтте сексен бес ямаса тоқсан жасқа кирсек те. Биз Қудайдың мектебинде жаңа сабақларды үйренемиз. Жерде болғанымызша, биз тамамламаймыз. Алып кетилгенге шекем биз үйренген нәрсемизди әмелге асырыў ушын үйрениўши болып қаламыз. Үйрениў ҳәм ислеў арасындағы бул гармония басқаларға үйретиўге есик ашады. Сабақларымызды үйренген дәрежеде, биз үйренген нәрсемизди басқаларға жеткизе аламыз. Солай етип Муғаллим бизди қолланбақшы.
Тағы бир аят есиме түседи, онда Ийе айтады:
«Маған келиң»
Бәлким сиз буны тек ғана хош хабардың хабары деп ойлайсыз. Бирақ бул биз исениўшилер ушын да, Ол «Маған келиң» дегенде, қандай жағдайда болсақ та, жуўап бериўимиз керек. Ҳәтте мениң жети пунктимди умытып қалсаңыз да, бул пикирди есиңизде тутыўыңыз керек: Ийе Ийса «Маған келиң, сонда сиз керек нәрсеңизди аласыз» деген. Барлық жүклериңиз бенен Оған барың. Ҳәтте кишкене балалар ҳәм жаслар да гейде қорқынышлы жүклерге ийе болады. Сораў мынада: сиз кимге барасыз?
«Маған келиң»
шын мәнисинде шақырық.
Бирақ, Муғаллим оған бир нәрсе қосады:
«Мениң жүгенимди мойныңызға алың»
Биз Оның жүгенин мойнымызға алыўға таярмыз ба? Бул өзимизди бул дүньяда қабыл етилмеген Устаз бенен теңлестириўди аңлатады! Бир секундқа да умытпаң, биз өзимизди қабыл етилмеген Ийе, қабыл етилмеген Мәсих, қабыл етилмеген Ийса менен байланыстырдық (Матта 11 ҳәм 12-ниң контекстин қараң). Бирақ Оның жүгенин ала алғанымызда қаншалық мубарек.
Оның жүгенин алыў нени аңлатады? Бул биздиң Қудайдың еркине Ол Қудайдың еркине бағынғандай бағыныўымызды аңлатады. Бул тек ғана ерлерине бағыныўы керек болған апа-қарындаслар ушын деп ойламайық. Барлық исениўшилер Қудайдың еркине бағыныўы керек. Биз буны Қудайдың мектебинде үйренемиз. Онда бизде уллы имтиязлар ҳәм жуўапкершиликлер бар. Онда биз әжайып Жолдас пенен ушырасамыз, ҳәтте «Мениң жүгенимди мойныңызға алың» дейтуғын Ол. Бул Оның сол жүгенди көтерип жүргенин аңлатады. Бул ҳақыйқый жолдаслық. Мен Қудайдың еркине бағынғанымда Ол айтады: сен Мениң ағам ҳәм қарындасым ҳәм анамсың (Матта 12:48, 50). Қудайдың еркин орынлайтуғын ҳәм бул жүгенди мойнына алатуғын адамға Муғаллим айтады: Сен Мениң достымсың. Сонда бизде барлық дослардың ең уллысы жолдас болады. Қудайдың мектебинде өлшем ҳәм стандарт не? Шәкирттиң муғаллим сыяқлы болыўы жетерли. Қулдың өз Ийеси, муғаллим сыяқлы болыўы жетерли. Жуда бийик пе? Муғаллим ҳәм Ийе шәкиртлер ушын соны ойлап атыр (Матта 10:24–25).
Соңынан Ол қосады:
«Меннен үйрениң; себеби Мен жумсақ ҳәм жүрегимде кишипейилмен».
Бул жалғыз дурыс мүнәсибет: бағыныўшылық, жумсақлық. Биз аңсатлық пенен ренжимеймиз бе? Бир аға ямаса қарындас бәлким толық дурыс болмаған нәрсени айтады, ҳәм биз ренжиймиз, ямаса биз бир нәрсе ислеўимиз мүмкин ҳәм басқа биреў ренжийди. Бул жумсақлық емес. Жумсақлық ренжимейди ҳәм ренжимейди. Биз Қудайдың мектебинде, бул әжайып муғаллим ҳәм жолдастың қуршаўында соны үйренемиз. Себеби:
Муғаллим биздиң үлгимиз ҳәм моделимиз
Ийе Ийса бизге тек ғана не ислеўимиз керектигин айтпайды; Ол биз не болыўымыз ҳәм ислеўимиз керек болса, сол. Ол айтқан нәрсеси. Юханна 8:25-те Ол айтады:
«Мен сизге айтқан нәрсениң бәри»
ҳәм солай етип Ол Өзиниң тәлимлериниң тири көриниси. Бул жерде биз қысқа болып қаламыз. Яқуб 1-де айтылған:
«Сөздиң орынлаўшылары болың, тек ғана тыңлаўшылар емес»
Бул биздиң машқаламыз. Биз тыңлаўды жақтырамыз, үйрениўди жақтырамыз, бирақ биздиң әмелиятымыз ҳаққында не айтасыз? Ийе Ийса үйреткен нәрселерин әмелге асырды. Сонлықтан, Ол кәмил үлги. Ол бизди қатты өзине тартады. Ол тек ғана буны исле, оны исле ҳәм оны ислеме демейди. Ол биз Оның изинен ериўди сүйетуғындай етип үйретеди. Демек, Ол биздиң моделимиз.
Биз буны Яқуб 3-тиң басы менен байланыстырыўымыз мүмкин, онда биз тилдиң белгили бир бағдарға алып баратуғынын көремиз, дәл руль кемени басқарғандай ямаса ҳайўан аўызлық ҳәм жүген арқалы басқарылғандай. Солай етип биз Ийе Ийсада өзимиз ушын үлги көремиз. Ол бизди дурыс бағдарға алып барады. Мен буны Яқуб 3:11 менен байланыстырыўды жақтыраман, онда ол суў булағын айтады. Биз Ийе Ийсаның қуршаўында болғанымызда, биз мубарек болыўымыз керек. Оның үлгисинен үйренип, биз руўхланыўымыз, сергиўимиз керек, ҳәм бул булақлар сыяқлы ишиў ушын татлы суў шығарыўымыз керек. Яқуб мийўе беретуғын теректиң үлгисин де қолланбады. Биз Оның қуршаўында болғанымызда, биз дурыс мийўе беремиз. Забур 1 ҳәм Еремия 17 ҳәм басқа көп аятлар Оның үлгисинен қалай үйрене алатынымызды көрсетеди. Садықлық мийўеси (Яқуб 3:18) ҳәм Руўхтың мийўеси (Ғалатиялыларға 5:22–23) өзимиз бурын көрген мухаддеслик мийўеси менен байланысады (Ибранийлерге 12).
Раўажланыў ҳәм жетилисиў
Бул пункт биз бурын көрген нәрсе менен тиккелей байланыслы. Яқубтың жумысы өз аға-инилерине руўхый жетилисиўге өсиўге жәрдем бериў еди. Көп машқалаларымыз руўхый жақтан жетилмегенлигимиз себепли пайда болады ҳәм раўажланады. Бәлким биз «бас» билими сыпатында көп нәрсе үйренгенбиз, бирақ оны әмелге асырмаймыз. Бул жетилмегенликтиң бир формасы. Урыслар, келиспеўшиликлер ҳәм бири-бирине қарсы сөйлеў – булардың бәри руўхый жетилмегенликтиң ҳәр түрли формалары. Биздиң Ийемиз, илаҳий Муғаллим, бизди Өзиниң мектебинде басқа класстан өткергиси келеди. Ол бизди Өзиниң қасына алып, соңынан бизге үйретеди, сонда биз жетилисиўге қарай өсиўимиз мүмкин.
Яқуб еки дүньяны бири-бирине қарама-қарсы қояды. Бул еки дүньяның қайсы бирине тийислимиз? Я Қудайдың дүньясына, нурлардың Атасына, даңқ Ийесине, жоқарыдан келген даналыққа тийислимиз, ямаса Шайтанның дүньясының субъектлеримиз. 3-бапта ол еки еркти бири-бириниң қасына қояды ҳәм көрсетеди:
- бириншиден, келип шығыўдағы айырмашылық,
- екиншиден, қолланған усыллардағы айырмашылық ҳәм
- үшиншиден, оң жағынан, руўхый өсиў ҳәм жетилисиўдеги нәтийжелер.
Өсиў аўыртпалықлы болыўы мүмкин. Ҳәтте тәбийий дүньяда да, балалар өсип, жыныслық жетилисиўге жеткенде, бул өсиў дәўири аўыртпалықлы процесс болыўы мүмкин. Жасы үлкенлер бул аўыртпалықлы тәжирийбелерди еслейди. Бул Яқуб 3-те тапқан тағы бир аспект, онда өсиў Қудайдың мектебинде тазалаў процессин өз ишине алады. Басқа айырым аятлар буның не ушын солай екенлигин түсиниўге жәрдем бериўи мүмкин. Лука 9-да, Өзгериў таўында, биз Ийениң жүзиниң Өзиниң шәкиртлери алдында қалай өзгергенин оқыймыз. Бул шәкирттиң Қудайдың мектебинде қалай өзгеретуғынының иллюстрациясы. Малахия 3-те биз Ийени алтын ямаса гүмис устасы сыпатында отырғанын көремиз. Ол қымбат баҳалы металларды тазалап, напак элементлерди алып таслайды, Ол Өзиниң жүзин алтын ҳәм гүмисте шағылысқанша. Қудайдың мектебинде солай болады. Ийе биз бенен ис көриў ушын сол жерде. Ол бизге өсиўге жәрдем бергиси келеди, бирақ Ол тосқынлықларды алып таслаўы керек. Ол алтын ҳәм гүмис пенен араласқан жақсы болмаған элементлерди алып таслаўы керек. Бул сынақ ҳәм тазалаў процесси Қудайдың мектебиниң бир бөлеги.
Яқуб 1-деги сынақ жақсы материалдың бар екенлигин көрсетиў ушын, бирақ, соны менен бирге, бул аўыртпалықлы процесс, себеби жақсы болмаған элементлерди алып таслаў керек. Мысалы, өз ерки дүзетилиўи керек ҳәм тәкаббарлық пенен ис көрилиўи керек. Ҳақыйқый тәўбе етиў мүнәсибети болыўы керек. Ийе бул терис элементлерди ақырынлап алып таслайды, ҳәм Ол буны илаҳий даналық ҳәм ғамхорлық пенен ислейди, ҳеш қашан Өзиниң көз алдындағы мақсетин умытпайды: биздиң «өсиўимиз». Бул тазалаў ҳәм тазалаў процесси өсиўдиң бир бөлеги. Ол сынақлар ҳәм азап-ақырларды қолланбады. Бул жағымлы болмаса да, нәтийже өте оң. Ол бул даңқлы нәтийжеге ерисилгенше қанаатланбайды. Солай етип Ол бизди жетилисиўге алып барады.
Мәсих Өзиниң адамларында қайта жаратылған
Биз алтыншы пунктке жеттик: бул қәлиплесиў ҳәм тазалаў процесиниң ақырғы нәтийжеси. Мақсет тек ғана руўхый өсиў емес, бул өте әҳмийетли, бәлки 17-аятта оқығанымыз:
«жоқарыдан келген даналық таза, тынышлықты сүйиўши, жумсақ»
Бул Мәсихтиң Өзи, бирақ сиз ҳәм менде қайта жаратылған. «Аспан биздиң үйимиз» болса да, аспан дәл усы жерде, сиз ҳәм менде көринеди. Мәсих Өзин сиз ҳәм менде көрсеткиси келеди. Ийе бул дүньяда қабыл етилмеген, бирақ енди Ол исениўшилерди қолланғысы келеди, сонда олар Оны көрсетиўи мүмкин. Бул жол менен биз Оның гүўалары, Оның шәкиртлери болыўымыз мүмкин, Оны бул аспан даналығын оның жети әжайып өзгешелигинде көрсетип. Аспан даналығына байланыслы бул жети пункт шайтанлық даналықтың жети пунктине қарсы қойылған. Оларды салыстырып, сиз еки түрли келип шығыўды, еки түрли хабарды ҳәм еки түрли нәтийжени көре аласыз. Оң жағынан ақырғы нәтийже Оның минезиниң сиз ҳәм менде қайта жаратылыўы. Нурлардың Атасы Қудай соны алыўды қәлейди. Сиз өзиңизди мәсихши деп атайсыз ба? Сонда Қудай айтады:
Мен сизде Мәсихти көргим келеди, басқа ҳеш нәрсе емес.
Ҳәм Мухаддес Руўх соны жаратады (Ғалатиялыларға 5:23; Филиппилилерге 4:8). Ол бул мийўелерди жаратады: Мәсих сиз ҳәм менде. Қудайға қарай нәтийжелер, адамларға қарай нәтийжелер ҳәм өзимиз ҳаққында да өзгерис. Оның өзгешеликлери қайта жаратылады.
Ким дана?
Бул не ушын соншалық әҳмийетли? Себеби биз бул дәўирдиң ақырғы күнлеринде жасап атырмыз, ҳәм Қудай ең ақырында да дана адамларды излеп атыр. Даниел ҳәм оның достларын ойлаң, олар үлкен өзгерис ҳәм сынақ күнлеринде дана болған. Яҳудийлер арасындағы келешектеги қалдықты ойлаң, олар Қудайдың мектебинде арнаўлы даналыққа ийе болады. Бирақ енди биз Қудайдың мектебинде даналықты үйрениўимиз керек. Бул сораўға байланыслы төрт элемент бар, оларды биз төрт түрли Жазыўда табамыз.
- Забур 107:43: Даналық қутқарылыўға тийкарланған ҳәм Қудайдың жолларына бағыныў арқалы алынады (бүтин Забурды қараң).
- Еремия 9:12: Даналық Қудайдың Өзиниң халқы менен ҳүкимде ис көриўин түсинеди. Пайғамбар Еремия тек ғана жақсы үйретилген емес, бәлки ол өзин Қудайдың ойларына да бағындырған.
- Ҳошея 14:9: Даналық Қудайдың принциплерин ҳәм Оның Өзиниң халқы менен ис көриўиндеги дурыслығын түсинеди. Ким дана? Ким бул нәрселерди жүрегине алады?
- Бул Яқуб 3:14–17-ге туўра келеди, онда биз яҳудий «экономикасының» ақырындамыз (ибадатхананың жоқ етилиўинен алдын), бул ҳәзирги дәўирдиң ақырының иллюстрациясы. Үлкен азап-ақырдан өтетуғынлар ушын Аян 13:18-ди де салыстырың:
«Мине, даналық»
Биз ҳәзирги дәўирдиң ақырында болғанымыз ушын, Қудайдың жоллары ҳаққында көбирек үйрениўдиң арнаўлы имтиязына ийемиз. Яқуб өз оқыўшыларын Қудайдың даналығы менен танысыўға шақырады, себеби бул аралас жағдайда жасап атырғанлар ушын өте керек. Мәселелер бара-бара қыйынласып бармақта, соншалық дәрежеде, биз көп ўақыт не ислеўди билмеймиз. Демек, арамызда ким дана? Келиң, Қудайдың мектебинде үйренейик. Биз өте қараңғы күнлерде жасап атырмыз, бирақ Қудайдың мектебинде қаншалық көп үйренсек, соншалық көп мубарек Ийемизге уқсас болыўымыз ҳәм Ол ушын жақсырақ жарқырап турыўымыз керек.
Биз нурлардың Атасы ҳаққында оқыймыз. Ол бизди нурлар сыяқлы жарқырап турыўымызды қәлейди. Әсиресе биздиң күнлеримизде Ийеге итибарымызды қаратыў өте әҳмийетли, Ол садықлық Қуяшы ҳәм биз, исениўшилер, Оның әтирапында айланып жүрген планеталар сыяқлымыз. Ол дәл орай, Ийе Ийса, Қудайдың Улы. Ол Қуяш ҳәм биз Оның даңқына тартыламыз, сонда биз Оның нурын жасап атырған қараңғы дүньяда ҳәр түрли жоллар менен шағылыстыра аламыз. Ийе бизге жәрдем берсин.
