Yahuda Arıslanı
«Men óleyin dep atırman,» dedi Yaqub óziniń súyikli ulı Yusufqa. Keyin ol óz uldarın shaqırıp, «Jaqınlasıńlar, men sizlerge keleshek kúnde ne bolatuǵının aytıp bereyin» dedi (Jaratılıs 48:21; 49:1 NIV). Onıń on eki ulı ólim tóseginde jıynalǵanda, ol óziniń sońǵı párawanlıqların oqıy basladı. Jaratılıs 49:3-27 degi payǵambarlıqlar sonsha ájayıp anıqlıqqa iye, bul Muqaddes Jazıwdıń bul bólegi uzaq waqıttan beri tariyxıy kózqarastan jazılmaǵan bolıwı múmkin degen ideya boyınsha tartıslardıń orayı bolǵan, solay etip olardıń payǵambarlıq kúshin hám ilahiy ilhamın biykar etken. Biraq áyyemgi qoljazbalardıń arxeologiyalıq tabılıwı bul bólektiń payǵambarlıq tábiyatın tastıyıqladı.
Bul ayatlarda Yaqub óz ákesi Isxaq oǵan bergen párawanlıqtı – óz aǵası Esawdan urlap alǵan párawanlıqtı (Jaratılıs 27) ótkizdi. Bunnan kóp jıllar ótkennen keyin, Yaqub Betelde pútkil tún Quday menen gúresti, sol jerde oǵan jańa at, Izrail (Jaratılıs 35) berildi, bul sózbe-sóz «ol Quday menen gúresedi» degen mánisti ańlatadı. Ol házirgi Izrail mámleketiniń atı hám áyyemgi Izrail on eki qáwiminiń patriarxı, olardıń atları onıń on eki ulıwınıń atların alıp júredi, bul jerde olardıń párawanlıqların qabıl etedi.
Yahudanıń Párawanlıǵı
Yahuda Yaqubtıń birinshi hayalı Leahdan tuwılǵan tórtinshi ulı edi. Ol Isa anası Maryamǵa da, Onıń asırap alǵan ákesi Yusufqa da ata-babası boladı (Luka 3:23-33; Matta 1:2,16). Sonlıqtan, Yaqubtıń Yahuda ushın bergen párawanlıǵına jaqınnan qaraǵanımızda, biz onıń hám onıń uzaq áwladı Nazaretlik Isa arasındaǵı baylanıslardı tabıwǵa tırısamız, bul qızıqlı boladı. Jaratılıs 49:8-12 ni oqıwdan baslayıq.
«Yahuda, seniń aǵalarıń seni maqtaydı; seniń qolıń dushpanlarıńnıń moynında boladı; seniń ákeńniń uldarı saǵan bas iyedi. Sen arıslan balasısań, ey Yahuda; sen oljadan qaytasań, ulım. Ol arıslan sıyaqlı búgilip jatadı, arıslan hayal sıyaqlı – kim onı oyatıwǵa batadı? Patsha táyaǵı Yahudatan ketpeydi, hákim táyaǵı onıń ayaqları arasınan ketpeydi, oǵan tiyisli bolǵan adam kelgenge shekem hám milletlerdiń boysınıwı onıń bolǵanǵa shekem. Ol óz eshegin júzimge baylaydı, óz tayın eń jaqsı putaqqa; ol óz kiyimlerin sharapta juwıydı, óz shapanların júzim qanında. Onıń kózleri sharaptan qarańǵıraq boladı, onıń tisleri sútten aqıraq.»
Teńsiz Jawınger
«Seniń qolıń dushpanlarıńnıń moynında boladı» (49:8).
Muqaddes Jazıwda Yahudanıń yamasa keyin onıń atı menen anıqlanǵan qáwimniń jawıngerlik qábileti haqqında az nárseni ashıp beredi. Bul qáwim eń úlken qáwim aymaqlarınıń birin miyras etip alǵanlıǵı hám onı ózleriniń kúshli dushpanı, Filistiyalılarǵa qarsı tabıslı qorǵaǵanlıǵı menen olardıń júdá qábiletli bolǵanlıǵı shıǵarılıwı múmkin, Filistiyalılar aymaǵı Yahudanıń jaǵıs boyı tegisliginiń bir bólegin qamtıǵan.
Isanıń birinshi keliwi dúnyanı súyispenshilik penen jeńiw strategiyasın qamtıǵanı ras, biraq Onıń ekinshi keliwinde Ol dańq hám kúsh penen qaytadı: «Onıń awzınan milletlerdi urıp túsiriw ushın ótkir qılısh shıǵadı... Ol Quday Qudiretliń qáhári júzim basqıshın basadı» (Ashıw 19:15). Jalǵız ózi, bul Yahuda Arıslanı Oǵan qarsı jerdegi qarsılıqtıń pútkil kúshin joq etedi – haqıyqatında da teńsiz jawınger!
Aǵalarınan Joqarı
«Yahuda, seniń aǵalarıń seni maqtaydı... seniń ákeńniń uldarı saǵan bas iyedi» (49:8).
Shańaraq párawanlıǵı ádette úlken ul Rubenǵa tiyisli bolıwı kerek edi, sonlıqtan tórtinshi úlken Yahuda onı qalay aldı? Ruben ákesiniń tósegin nájislengen edi: «Izrail (Yaqub) sol aymaqta jasap atırǵanda, Ruben kirip ákesiniń kúńi Bilha menen jattı, hám Izrail bunı esitti» (Jaratılıs 35:22). Sonlıqtan, keyingi ul ádette miyrasxor bolıwı kerek edi. Biraq Simeon hám Levi (Yaqubtıń ekinshi hám úshinshi uldarı) ózleriniń qız qardası Dinanı zorlaǵan adamǵa qarsı ádalat talap etkeninen ádewir artıq ósh aldı: «Yaqubtıń eki ulı, Dinanıń aǵaları Simeon hám Levi, óz qılıshların alıp, gúmansız qalaǵa hújim etti, hár bir er adamdı óltirdi... óz qız qardası nájislengen qalanı taladı... hám barlıq baylıqların hám barlıq hayalların hám balaların alıp ketti» (Jaratılıs 34:25-29). Yaqub bul qılmıslar waqtında olardıń miyrasları haqqında óz niyetlerin ashıp bermedi, biraq bul jerde ólim tóseginde ol olardı júdá anıq etedi. Sonlıqtan párawanlıq keyingi ulǵa – tórtinshi ul Yahudaǵa tústi.
Yahudanıń aǵalarınan joqarı bolǵanlıǵınıń bul anıq mısalınan tısqarı, biz onıń basshılıǵı kórsetilgen basqa jaǵdaylardı da kóremiz. Ol óz aǵaları ushın sóylewshi wazıypasın óz moynına aldı, olar ákesin eń kishi Benjaminniń olar menen birge azıq-awqat ushın Mısırǵa qaytıwına ruqsat beriwge kónikterdi, onıń qáwipsizligin kepillendirip, ózin onıń ushın jeke juwapker etip usındı (Jaratılıs 43). Aldın, bul aǵalar birge sayaxat etkenlerinde, eń kishi Yusufqa aǵaları tárepinen dushpanlıq islendi, hám Yusuf ólimnen tek Yahudanıń aralasıwı menen qutqarıldı (Jaratılıs 37). Keyingi ret, olar Mısırǵa jaqınlasqanda, Yaqub Yusufqa «Goshenǵa jolların biliw ushın» ózinen aldın jibergen adam Yahudanıń ózi edi (Jaratılıs 46:28).
Sol sıyaqlı, Muqaddes Jazıw bizge Onıń ata-babası Yahuda sıyaqlı, Isa da joqarı qádir-qımbatqa iye ekenligin aytadı. Evreylerge jazıwshı «Isa Musadan úlken húrmetke iye boldı» (Evreylerge 3:3) dep járiyaladı. Hám Ashıw kitabında Yoxanna jazdı: Perishteler járiyalaydı, «Sen dańq hám húrmet hám kúsh alıwǵa layıqsıń, Rabbimiz hám Qudayımız, sebebi Sen barlıq nárseni jarattıń, hám Seniń erkiniń menen olar jaratıldı hám óz barlıǵına iye» (Ashıw 4:11); hám «Qurban etilgen Qozi, kúsh hám baylıq hám danalıq hám kúsh hám húrmet hám dańq hám maqtıw alıwǵa layıq!» (Ashıw 5:12); hám pútkil aspan «Biz quwanayıq hám shatlanayıq hám Oǵan dańq beriyik!» (Ashıw 19:7) dep baqıradı.
Arıslan Balası
«Sen arıslan balasısań, ey Yahuda... kim onı oyatıwǵa batadı?» (49:9).
Yahudanıń minez-qulqınıń bir nárseni ákesin onı arıslanǵa salıstırıwǵa májbúr etti – haywanlar patshalıǵınıń eń kúshli hám eń qáweterli ańshısı – ormanlardıń ataqlı patshası! C.S. Lewis «Arıslan, Jádiger hám Garderob» kitabında Yahuda Arıslanıń mánisin súwretlegen. (Narniya Xronikaları) Aslan obrazı arqalı, onı pútkil kitap boyınsha arıslan retinde súwretlegen:
«Aslan adam!» dedi Xanim Beaver qattı. Álbette emes. Men sizge aytaman, ol ormannıń Patshası hám Teńizden tıs úlken Imperatordıń ulı. Siz haywanlar Patshası kim ekenligin bilmeysizbe? Aslan arıslan – Úlken Arıslan.”
«Ooh!» dedi Susan. «Men onı adam dep oylaǵan edim. Ol pútkilley qáwipsizbe?»
«Qáwipsizbe? Kim qáwipsizligi haqqında ayttı? Eger kim Aslan aldında tizesi qaqpamay turıp alsa, olar kóbirek batır yamasa ápiwayı ǵana aqılsız. Qáwipsizbe? Álbette ol qáwipsiz emes. Biraq ol jaqsı. Ol Patsha, men sizge aytaman.»
Hám Masiyh penen de solay, Yahuda menen de solay bolǵan sıyaqlı, Ol álbette qáwipsiz emes, biraq Ol jaqsı. Ol «Adam Ulı bolǵanı ushın húkim etiwge huqıqqa iye» (Yoxanna 5:27) hám Ol Yahuda Arıslanı bolǵanı ushın Patsha.
Máńgi Patsha
«Patsha táyaǵı Yahudatan ketpeydi, hákim táyaǵı onıń ayaqları arasınan ketpeydi, oǵan tiyisli bolǵan adam kelgenge shekem hám milletlerdiń boysınıwı onıń bolǵanǵa shekem» (49:10).
Patsha Dawıttıń táj kiyiwinen Patsha Zedekiyanıń súrgin etiliwine shekem, Yahudanıń qubla patshalıǵında tek bir dinastiya boldı – jigirma patsha, hár biri Yaqubtıń ulı Yahudanıń áwladı. Biraq Ezekieldiń payǵambarlıǵı Yahuda qáwiminen «oǵan (patsha táyaǵına) tiyisli bolǵan» basqa bir miyrasxor haqqında da sóyleydi, ol bir kúni Patsha boladı. Payǵambar Masiyhke isharat etip, «Ol (patsha táji) oǵan haqıyqıy tiyisli bolǵan adam kelgenge shekem qayta tiklenbeydi; Oǵan men onı beremen» (Ezekiel 21:27) dedi. Bul Patsha, onnan «patsha táyaǵı ketpeydi,» máńgi húkim súredi, dep járiyalaydı zabulshı: «Rabbimiz máńgi Patsha retinde taxtta otır» (Zabur 29:10).
Oǵan, sonıń menen birge, «milletlerdiń boysınıwı» da tiyisli, onı payǵambar Yesaya járiyaladı: «Menim aldımda hár bir tize búgiledi, Menim tárepimnen hár bir til ant ishedi» (Yesaya 45:23). Ya, Ol haqıyqatında da kúshli hám layıqlı Patsha boladı, ol húkim súriwge aldınnan belgilengen – hám Onıń húkimi máńgi dawam etedi!
Patshanıń Qáweteri
«Ol óz eshegin júzimge baylaydı, óz tayın eń jaqsı putaqqa; Ol óz kiyimlerin sharapta juwıydı, óz shapanların júzim qanında» (49:11).
Hátte eger bul Patshanıń Ierusalimge jeńisli kiriwiniń Injil gúrrińleri menen tek belgisiz túrde tanıs bolsa da, biz «Ol óz eshegin júzimge baylaydı, óz tayın eń jaqsı putaqqa» degen sóz dizbeginiń áhmiyetin ótkizip jiberiwimiz múmkin emes. Bul bizge Jańa Ósiwdiń bul ayattarın esletedi: «Aldıńızdaǵı awılǵa barıń, hám birden siz ol jerde baylanǵan eshekti, onıń tayı menen tabasız. Olardı sheshiń hám Maǵan alıp keliń. Eger kim sizge bir nárseni aytsa, oǵan Rabbimizge olar kerek ekenligin aytıń, hám ol olardı dárhal jiberdi» (Matta 21:2-3).
Bul, álbette, Zaxariyanıń payǵambarlıǵınıń sózbe-sóz orınlanıwı edi: «Kóriń, sizdiń Patshańız sizge keledi, ádalatlı hám qutqarıwǵa iye, jumsaq hám eshekte, eshektiń tayında, eshektiń balasında minip» (Zaxariya 9:9).
Keyin, satqınlıq túnindegi Pasxa tamaǵında, Isa sharaptı Óz qanınıń belgisi retinde ayttı: «Bul Menim jańa kelisim qanım, ol kóp adamlar ushın tógiledi» (Matta 26:28) – Ol urılıp hám qamshılanǵanda Onıń kiyimlerine sózbe-sóz juwılǵan qan. Onıń kiyimleri bir kúni taǵı qızıl reńge boyaladı, biraq bul ret Onıń dushpanlarınıń qanınan, Ol dańq hám húkim menen qaytqanda: «Ol qanǵa batırılǵan shapan kiygen, hám Onıń atı Qudaydıń Sózi» (Ashıw 19:13). Bul eki keliwdiń qanı súwretleri biz «Ol óz kiyimlerin sharapta juwıydı, óz shapanların júzim qanında» dep oqıǵanımızda anıq esimizge keledi.
Krest Hám Dańq
«Onıń kózleri sharaptan qarańǵıraq boladı, onıń tisleri sútten aqıraq» (49:12).
Hám aqırında, Isanıń ólimi – adamlar arasında eń qáweterli hám ayanıshlı – qarańǵılıq retinde súwretlenedi. Krestte, «Quday gúnásiz bolǵan Onı biz ushın gúná etti» (2 Korinflilerge 5:21), hám Onıń dańqı «Áke, Men óz ruwxımdı Seniń qollarıńa tapsıraman» (Luka 23:46) degen sózler menen óship ketti.
Kerisinshe, Ol aspanlıq kámilliginde, aspanlıq Ákeniń qolınan oramdı alıw ushın nurlandıratuǵın taza kúlimsirew menen kórinedi – onıń múhirlarin buzıwǵa layıqlı jalǵız Adam – «patsha táyaǵı hesh qashan ketpeytuǵın» Patsha – «Yahuda Arıslanı jeńiske eristi!» (Ashıw 5:5).
Payǵambarlıq Baylanıs
Hám solay etip, biz Yaqubtıń Yahudaǵa bergen párawanlıǵı Zaxariya 9:9 payǵambarlıǵın arıslan balasınıń ájayıp anıqlıq penen orınlaytuǵının járiyalaytuǵının kóremiz. Jańa Kelisim qanın tókken adam bir kúni kúsh, húkim hám dańqta teńsiz jawınger retinde qaytadı, tek Izrail milletine ǵana emes, bálkim «hár bir tize búgiledi hám hár bir til ant ishedi» Ol Rabbimiz ekenligin. Ol máńgi Patsha retinde húkim súriwge layıqlı boladı – Yaqub aytqanday. Sol sıyaqlı, biz de Yaqubtıń óz tórtinshi ulı Yahudaǵa bergen párawanlıǵına Isa Masiyh, Rabbimiz hám Qutqarushımız – Yahuda Arıslanı arqalı qatnasamız.
Dan Faust tárepinen″ }
