SORAW: Jeti shirkew degen ne?
JUWAP:
Jeti shirkew Ashkarıw kitabınıń dáslepki úsh babında bizdiń dıqqatımızǵa usınıladı. Bul kitap olardıń ózlerine jiberiliwi kerek edi. Biraq bul shirkewlerdi hám olardıń áhmiyetin úyrenbesten aldın, Injildiń bul sońǵı kitabı haqqında bir neshe nárselerdi atap óteyik – kóp adamlar ushın sırlı bolıp kórinetuǵın hám kóbinese nadurıs túsiniletuǵın hám nadurıs qollanılatuǵın payǵambarlıq kitabı.
Ashkarıw kitabı «Isa Máshihtiń ashkarıwı» (NKJV) dep baslanadı. Ol onıń oraylıq obyekti yamasa teması. Haqıyqatında da, Ashkarıw 19:10-dıń sońında bizge bılay delingen: «Isanıń gúwalıǵı payǵambarlıqtıń ruwxı». Bul kitap payǵambarlıq; ol tiykarınan jazılǵan waqıtta keleshekte bolǵan máseleler menen shuǵıllanadı, olardıń kópshiligi ele de keleshekte. Ol Eski Ahitte baslanǵan bir qatar temalar ushın bos ushların baylanıstıradı, hátte Jaratıw kitabına shekem, bul kitapta juwmaqlanadı. Ashkarıw kitabı bizge 2000 jıl aldın Isa jerde bolǵan waqıtta ámelge aspaǵan Máshiyh haqqındaǵı Eski Ahit payǵambarlıqlarınıń kópshiligi qalay ámelge asırılatuǵının kórsetedi. Ol bizge Onıń waqıt dáwirlerinen aldın Xuday Onıń ushın maqset etken orında hám Xuday Onıń Calvarydaǵı krestte Xudaydıń dańqı ushın orınlaǵan jumısı ushın sıylaǵan orında súwretin beredi (Efesislikler 1:10; Filipilikler 2:5-11). Injil Onıń sudlı ullılıǵındaǵı Máshiyhtiń hám Onıń Patshalar Patshası hám Rabbılar Rabbısı sıpatında jerge qaytıwınıń bul súwretlerinsiz óte tolıq bolmas edi.
Ashkarıw, onıń birinshi ayattıń kirisiwine qaraǵanda, Isa Máshiyhke «Onıń qullarına jaqın arada bolıwı kerek bolǵan nárselerdi kórsetiw ushın» berilgen. Bul múminlerge, haqıyqıy máshiyhshilerge, keleshek waqıyalar haqqında túsinik beriwshi kitap. Múmin bolmaǵanlar onı hárdayım shatastırǵısh dep tabadı, sebebi Xuday onı olar ushın maqset etpegen. Bunnan tısqarı, «Ol jiberdi hám bildirdi onı óz perishtesi arqalı óz qulı Yuhannaǵa». Bul «bildirdi» sózi onıń simvollıq tilde jazılǵanın ańlatadı. Eski Ahittiń kóp payǵambarlıq jazbaları Xudaydıń xabarların jetkeriw ushın simvollardı qollanadı. Óziniń sheksiz danalıǵında Xuday bul kitaptı simvollıq tilde berdi, bul Eski Ahit jazbaları hám, sol waqıtta, Jańa Ahit jazbalarınıń kópshiligi bar múminler tárepinen túsiniletuǵın edi. Sol dáwirlerde Rim húkimetleri máshiyhshilerdi quwǵın etti. Bul húkimdarlar Xuday Sóziniń aldınǵı kitaplarınan tiykarınan simvollardı qollanıp jazılǵan xabardı túsinbegen bolar edi – bir neshe jańa simvollar aytılǵan waqıtta túsindirilgen.
Bul kitaptıń avtorı bolǵan elshi Yuhanna ózin atı menen atadı. Ol ózin elshi sıpatında – húkimetke iye bolǵan adam sıpatında emes, al qul sıpatında ayttı, sebebi Rabbımız Isa Máshiyh óz kitabında barlıq húkimetke iye edi. Yuhanna Onıń satılıp, krestke kerilgenge shekemgi sońǵı keshte Onıń kókiregine súyengen edi, biraq Ashkarıw 1:12-16-da Onıń sudlı ullılıǵında kórgeninde, Yuhanna Onıń ayaqlarına óli sıyaqlı jıǵıldı (17-ayat). Rabbımız náziklik penen iyilip, Yuhannaǵa ózin ashkaraladı hám qorqpań dep ayttı. Keyin Ol Yuhannaǵa biz qarap atırǵan jeti shirkewge jazıwdı tapsırdı.
Kitaptıń joybarı Ashkarıw 1:19-da. Rabbımız Yuhannaǵa nárseler haqqında jazıwdı ayttı:
- «Sen kórgenleriń» – tiykarınan 1-baptaǵı mazmunı.
- «Házirgi» – 2 hám 3-bablar.
- «Bunnan keyin bolatuǵın» – 4-baptan kitaptıń aqırına shekem, qısqa juwmaq penen birge.
Kitap Aziyanıń Rim wálayatındaǵı jeti shirkewge jiberiliwi kerek edi, bul házirgi Túrkiya mámleketi dep bilgen jerimizde jaylasqan edi. Sol waqıtta bul wálayatta basqa da kóp shirkewler – durısraq aytqanda «jıyılıslar» bar edi, biraq Rabbımız bul jetewine múrájat etiwdi tańladı, sebebi Ol olardıń hár birine tikkeley aytatuǵın nársege iye edi. Ol olardıń arasındaǵı haqıyqıy jaǵdaylardı hám máselelerdi aytıp qana qoymastan, bul jıyılıslar óte áhmiyetli payǵambarlıq mániske iye edi. Bul kitap barlıq jetewine jiberiliwi kerek edi, sebebi olardıń hár birine aytılǵan nárse barlıǵı tárepinen oqılıp, qabıl etiliwi kerek edi, hám solay etip bul xatlar dáwirler boyınsha máshiyhshiler ushın kóp qollanıwlarǵa iye, sonday-aq búgin de.
Yuhanna bul kitaptı birinshi ásirdiń aqırına qaray jazıwǵa tapsırıldı. Múminler quwǵın etilip atırǵan edi, hám qartayǵan Yuhanna, tirilikte qalǵan sońǵı elshilerden biri, házirgi Túrkiya jaǵasınan shama menen 20 mil uzaqlıqtaǵı Patmos atawına súrgin etilgen edi. Ashkarıw 1:9-10-da ózi haqqında jazǵanlarına qaraǵanda, ol ol jerde jalǵız edi. Biraq, adam balası menen birge bolmasa da, ol «Rabbı kúni Ruwhta» bola alatuǵın edi. Rabbımız oǵan aldın hesh qashan kórmegenindey kórindi hám, Yuhanna ol jerde hesh kimge waǵız ete almasa da, Rabbımız oǵan ádewir úlken wazıypanı tapsırdı, bul tapsırmadan biz búgin de payda kórip atırmız.
Rabbımız ózin jeti altın shamdanlıqtıń ortasında sudlı ullılıqqa iye bolıp kórsetti («shamshıraqlar» degen grek sóziniń jaqsıraq awdarması), Ol 20-ayatta olardıń shirkewlerdi ańlatatuǵının aytadı. Shamdanlıqlar sıpatında olar óz átirapına nur taratıwı kerek. Ol hár bir jıyılıstıń perishtesine múrájat etti, bul Onıń oń qolındaǵı juldızlar menen kórsetilgen. Perishte xabarshı bolıp tabıladı, hám perishte jıyılıstaǵı juwapker elementti, Rabbımız óz áwliyalarına óz oyların jetkergenlerdi ańlatadı. Biz barlıǵımız Rabbımızdıń gúwalıǵınıń bir bólegi sıpatında óz juwapkershiligimizdi seziniwimiz kerek, qayerde bolsaq ta.
Rabbımız hár bir jıyılısqa óz gezeginde, bir úlgi boyınsha múrájat etti:
- Ózin jıyılısqa onıń ózgeshe mútájligine qaray tanıstırdı;
- Eger maqullaytuǵın nárse bolsa, sol jıyılısta maqullay alatuǵın nárselerdi maqulladı;
- Kerek bolǵan jerde úgit yamasa eskertiw berdi;
- Qulaǵı bar hár bir adamǵa Ruwhtıń shirkewlerge ne aytqanın tıńlawdı buyırdı; hám
- Jeńimpazǵa ruwxlandırıwshı sóz ayttı.
Eki xatta hesh qanday ayıplaw joq, birinde hesh qanday maqullaw joq, hám sońǵı tórt xatta sońǵı eki komponenttiń tártibi kerisinshe. Endi hár bir shirkew haqqında bir neshe túsindirmelerge ótemiz.
Efesis.
Yuhanna jazǵan waqıtta haqıyqıy jıyılıs bolǵan bul jıyılıs, payǵambarlıq jaqtan birinshi ásirdegi Shirkewdi ańlatadı, belsendi, biraq Rabbıǵa bolǵan dáslepki muhabbatınan páseyip atırǵan. Bul barlıq haqıyqıy ruwxıy páseyiwdiń yamasa tómenlewdıń tamırı. Pawl óziniń Timotiyge jazǵan sońǵı xatında Aziyadaǵılardıń barlıǵı onnan burılıp ketkenin qayǵı menen atap ótken edi; hám olar Máshiyhtiń Shirkewdiń Bası bolıwı haqqında Pawlǵa arnawlı tapsırılǵan haqıyqatqa tezlik penen qarsı shıǵıp atırǵan edi. Adam basshıları ruhaniylerge aylanıp atırǵan edi, bul Yuhannanıń úshinshi xatında da aytılǵan. Rabbımız olardıń táwbe etip, Oǵan qaytıwın qálegen edi. Ol bizdiń de Onı barlıq nárselerden joqarı qoyatuǵın ıqlaslı muhabbatımızdı qáleytuǵın edi!
Smirna.
Keyingi eki ásirden artıq waqıt dawamında máshiyhshiler kóp quwǵınǵa ushıradı. Bul jerde Jıyılıstıń hesh qanday ayıplanıwı joq. Rabbımız bul dáwirde Shirkewdi ólimge shekem sadıq bolıwǵa juwbatıp, ruwxlandırdı hám olardıń sadıqlıǵın ómir táji menen sıylawǵa wáde berdi. Ol biz basımızdan ótkergen hár bir sınaqtı biledi; Ol qayǵıradı hám mútájlik waqtında hárdayım járdem beriwge tayın.
Pergamos.
Rabbımız jergilikli jaǵdaylardı qollanıp, dúnya menen aralasıwdıń qáwip-qáterlerin kórsetti. Bul qáwip quwǵınlar toqtaǵannan keyin hám máshiyhshilik rásmiy dinge aylanǵannan keyin ádewir arttı – onıń basshıları kóbinese húkimet rásmiylerine aylandı. Dúnya Shirkewge kirgizildi, hám Shirkew keyingi bir neshe ásir dawamında óz ámeliyatlarında, kózqaraslarında hám umtılıwlarında dúnyalıq boldı – bul «Qarańǵı ásirler» dep ataladı. Rabbımız bizdiń átirapımızdaǵı dúnyaǵa hám dushpannıń qızıqtırıwlarına da qayǵıradı, ol bizdi oylarımızda, sózlerimizda hám barlıq islerimizda oǵan tolıq integratsiyalawǵa umtıladı.
Tiyatira.
Bul shirkewge jazılǵan xat bizge jumıslar kóbeyip atırǵan waqıtta da jamanlıq hám ádep-ikramlıqsızdıń qanday dárejede rawajlanǵanın kórsetedi. Ol Orta ásirlerdegi kúshli, biraq tolıq buzılǵan Shirkewdi súwretleydi, bul ele de dawam etedi hám Rabbımız óz xalqın ózine alıp ketkenge shekem dawam etedi. Biraq bul jerde de Xudaydıń haqıyqıy áwliyaları bar, olarǵa Rabbımız hesh qanday qosımsha júk salmaydı. Házirgi máshiyhshiliktiń kópshiligi bul shólkemge ilesken. Rabbımız hár bir haqıyqıy múminniń muhabbatın jaqsı kóretuǵının eslep qalıw jaqsı, hátte olar qaysı shólkemde bolsa da, Ol onıń eń qatań húkimine ushıraydı.
Sardis.
Bul jıyılıs Reformatsiyanıń (shama menen 1517–1648) ıqlası ótken hám ornatılǵan shólkemnen ajıralıp shıqqan máshiyhshilerdiń professiyalıq toparları ruwxıy ólim jaǵdayına túsip qalǵan ásirlerdegi Shirkewdiń jaǵdayın súwretleydi. Biraq bul jaǵdayda, ulıwmalıq jaqtan Protestantizm dep atalatuǵın, Rabbımız Ózi menen birge júretuǵın taqıwalı áwliyaların kóredi hám ruwxlandıradı. Bul dúnyadaǵı kóp konfessiyalar hám shataqlıqlar arasında ruwxıy baylanıslarıńız qanday bolmasın, Rabbımız sizdiń Oǵan bolǵan muhabbatıńızdı hám Onıń menen bolǵan jeke ómirińizdi qádirleydi.
Filadelfiya.
Aldınǵı eki shirkew búgingi máshiyhshiliktegi eki tiykarǵı sırtqı bólinislerdi ańlatqanı menen, bul shirkew hám keyingi shirkew jerdegi Shirkewdiń sońǵı kúnlerindegi múminlerdiń júrek jaǵdayın kóbirek súwretleydi. On segizinshi ásirdiń keyingi bólegindegi injil oyanıwınan keyin Shirkewdiń dáslepki kúnlerinen beri kóp joǵaltılǵan qımbatlı haqıyqat qayta tiklendi, mısalı: Izrail hám Shirkew arasındaǵı ayırmashılıq, Xudaydıń túrli dáwirlerde adamzat penen múnásibetleri, Rabbıdıń alıp ketiwi hám payda bolıwı, Jıyılıstıń haqıyqatında ne ekenligi hám tek Rabbımız Isaǵa jıynalıwdıń mánisi. Áwliyalar Injil tálimatına muwapıq birge jıynala basladı, hám qayta tiklengen haqıyqattıń aspektleri múminlerge ulıwmalıq jaqtan úlken tásir etti. Rabbımız Isa búgin Onıń atın húrmetleytuǵın hám Onıń ózleri ushın keliwin hám Onıń dańqta ózleri menen birge payda bolıp, jerde Patshalar Patshası hám Rabbılar Rabbısı sıpatında óz nızamlı ornın iyelewin kútetuǵınlardı qádirleydi.
Laodikeya.
Bul sońǵı shirkew qayǵı menen búgingi máshiyhshilik kásibindegi ulıwmalıq jaǵdaydı kórsetedi: Rabbıǵa jiyrenishli bolǵan jılılıq. Ruwhtıń shirkewlerge ne aytqanın tıńlaw ornına, bul shirkew bay ekenligi hám hesh nársege mútáj emesligi menen maqtanadı, óziniń úlken mútájliginen tolıq xabarsız. Rabbımız esiktiń sırtında turıp, qaqqan edi – hám ele de qaqıp atır – Oǵan esikti ashıp, Onı kirgizetuǵın jeke adam menen birge bolıwdı qálep. Máshiyhtiń shaxsı, Onıń Sózi hám Onıń isengen hár bir adam ushın qutqarıw ushın orınlaǵan jumısı, búgingi mega shirkewler hám joybarlar, úlken óz-ózine jetkiliklik, dúnyadaǵı kóp máseleler haqqındaǵı rásmiy bayanatlar hám Xudayımızdıń hám Onıń muhabbatı Ulıwınıń huqıqlarınan basqa hár túrli «huqıqlarǵa» húrmet kórsetiletuǵın dáwirde qádirlenbeydi. Jeńimpaz bolıń, bekkem turıń hám Oǵan júregińizde hám ómirińizde nızamlı túrde iye bolıwı kerek bolǵan orındı beriń!
Haqıyqatında da, Jeti Shirkewge (yamasa Jıyılıslarǵa) jazılǵan xatlar bizge kóp nárselerdi aytadı. Olar 1900 jıldan artıq waqıt aldın jiberilgen hár bir jıyılıstaǵı jaǵdaylar haqqında Rabbıdıń bahalawın súwretleydi. Xatlar bizdiń ómirimizdegı hám qatnasıqlarımızdaǵı maqullawǵa iye bolatuǵın yamasa dúzetiliwi kerek bolǵan jaǵdaylardı súwretleydi. Olar jerdegi Shirkew tariyxındaǵı tómenlew tendentsiyasın kórsetedi, biraq sonday-aq bizge Qutqarushımızdıń názik júregin kórsetetuǵın jaqtı noqatlar da bar, hátte Ol Óz atına bolǵan hár bir professiyalıq gúwalıqtıń jaǵdayın bahalap, Óz nızamlı jumısın Sudya sıpatında orınlap atırǵan waqıtta da.
Húkim Xudaydıń úyinen baslanıwı kerek, sonlıqtan bul jaman dúnyanıń qorqınıshlı húkimi haqıyqıy Shirkewdiń hár bir haqıyqıy aǵzası Rabbıdıń aldına alıp ketilgenge shekem baslanbaydı. Olar Xudaydıń ǵázebi dúnyaǵa tógilgen qorqınıshlı dáwirdi basıp ótpewden qutqarıladı, bul dúnya Onıń Ulıwın krestke kerdi hám Onıń Sózine qarsı shıqtı. Ol bizdiń otırıwımızdı hám turıwımızdı biledi; Ol bizdiń oylarımızdı uzaqtan túsinedi, há, hátte biz olardı aytqanǵa shekem (Zabur 139).
ESLETPE
- Bul eki sóz, «jıyılıs» hám «shirkew» bul maqalada qasınnan bir-biriniń ornına qollanılǵan. Biraq, bir orındaǵı máshiyhshiler toparı aytılǵanda, sóz kishi hárip penen jazıladı, al jerdegi múminlerdiń pútkil toparı aytılǵanda, sóz bas hárip penen jazıladı.
— Eugene P. Vedder, Jr.
