Deniń tiriliwi
«Tiriliw» deniń kóteriliwi yamasa ornınan turıwı degen mánisti ańlatadı. Den – ruwxtıń yamasa jannıń emes – óledi hám tas sıyaqlı qımıl-haraketsiz jatadı. Sonlıqtan, biz tiriliw haqqında sóyleskenimizde, ólimnen keyin deniń ornınan turıwı haqqında sóyleymiz.
Eki tiriliw
Rabbiy Isa eki bólek tiriliw haqqında ayttı. Ol былай dedi: «Bunnan tań qalmańlar: sebebi saát keledi, onda qábirlerdegi barlıq adamlar Onıń dawısın esitedi, hám shıǵadı; jaqsılıq islegenler ómir tiriliwine; al jamanlıq islegenler ayıplaw tiriliwine» (Yuxanna 5:28-29 KJV). Ol birin «ómir tiriliwi», al ekinshisin «ayıplaw tiriliwi» dep atadı.
Háwarelshi Pawel bul eki tiriliw haqqında Elshilerdiń isleri 24:14-15-te былай dedi: «Biraq men saǵan bunı moyınlayman, olar bid'at dep ataytuǵın jol boyınsha, men ákelerimniń Qudayına sıyınaman, nızamda hám payǵambarlarda jazılǵan barlıq nárselerge isenemen: hám Qudayǵa úmit etemen, olar ózleri de moyınlaǵanday, ólgenlerdiń tiriliwi boladı, ádilli hám ádilsizlerdiń de». Bul jerde háwarelshi eki tiriliwdi «ádillilerdiń» hám «ádilsizlerdiń» dep atadı.
Keyin Ashıw 20:4-6-da biz ómir tiriliwine qatnasqanlardı, yaǵnıy ádillilerdiń tiriliwi hám «birinshi tiriliw» bolǵanlardı kóremiz, olar Másih penen 1000 jıl jasap, húkimranlıq etti. Biraq, qalǵan ólgenler mıń jıl tamamlanǵannan keyin ǵana qayta tirilmedi. Sonlıqtan, biz eki tiriliwdiń keminde 1000 jıl menen ajıratılǵanın kóremiz.
Birinshi tiriliw
Birinshi tiriliw bir kúnlik waqıya emes, al ol keń waqıt aralıǵın qamtıydı. Ol Rabbiy Isa Másihniń tiriliwi menen baslandı. 1 Korinflilerge 15:22-23-te biz былай oqıymız: «Sebebi Adamda barlıǵı ólgeni sıyaqlı, Másihte de barlıǵı tiriltiledi. Biraq hár bir adam óz tártibinde: Másih birinshi miyweler; keyinirek Onıń keliwinde Másihniki bolǵanlar». Másih «birinshi miyweler» dep ataladı. Basqa adamlar Másihten aldın ólgenlerden tiriltilgen edi, biraq hesh kim tártip boyınsha emes Másihniń.
Basqa barlıq adamlar ómir súriwdi dawam ettiriw ushın qayta shaqırıldı, hesh kim dańqlı den menen qaytpadı. Kerisinshe, Másih dańqlı den menen qayttı – hesh qashan buzılıwdı kórmeytuǵın, biraq kóriwge, seziniwge hám uslawǵa bolatuǵın den. Onda Ol ishti hám jedi, geypara keńislik, waqıt, tartılıw kúshi hám materiallıq nárseler Onıń ushın hesh qanday sheklew bolmadı.
Koloselilerge 1:18-de Rabbiy Isa «denniń bası, Shirkew: baslanǵısh, ólgenlerden birinshi tuwılǵan bolıp kórsetilgen; barlıq nárselerde Ol birinshilikke iye bolıwı ushın». Bul úzindide birinshi tuwılǵan dárejege baylanıslı. Sonlıqtan biz birinshi tiriliwdiń Másih penen baslanǵanın kóremiz. Biraq, ol Eski Ahıttıń barlıq áwliyelerin, Pentekost kúninen alıp ketiliw waqtına shekem bolǵanlardı hám qıyınshılıq dáwiriniń áwliyelerin óz ishine aladı (1 Korinflilerge 15:23; 1 Salonikalılarǵa 4:16-17; Ashıw 11:7-12, 20:5-6).
Tiriliw kúshi
Rabbiy Isa Óz ómirin beriw hám onı qayta alıw ushın Óziniń qudiretli kúshin járiyaladı: «Hesh kim onı Mendan almaydı, biraq Men onı Ózim beremen. Men onı beriwge kúshke iye men, hám onı qayta alıwǵa kúshke iye men. Bul buyrıqtı Men Ákemnen aldım» (Yuxanna 10:18).
Háwarelshi Paweldiń Efesliklerge 1:15-21-degi duwasında bizde mınaday sózler bar: «Hám biz isenetuǵınlarǵa Onıń kúshiniń sheksiz ullılıǵı qanday, Onıń qudiretli kúshiniń iskerligine qaray, Ol Másihte islegen, Onı ólgenlerden tiriltkeninde, hám Onı aspan orınlarında Óziniń oń qolına otırǵızǵanında, barlıq basqarıwshılıqtan, hám kúsh-qudretten, hám qudiretten, hám húkimranlıqtan, hám bul dúnyada ǵana emes, al kelesi dúnyada da atalǵan hár bir attan joqarı» (19-21-ayatlarda). Rabbiy Isa Óziniń qudiretli kúshi menen (Yuxanna 10:18), Quday Ákeniń qudiretli kúshi menen (Elshilerdiń isleri 13:37), hám Muqaddes Ruwxtıń qudiretli kúshi menen tiriltildi (1 Petrus 3:18).
Tiriliw ushın dálil
1 Korinflilerge 15:3-8-de biz былай oqıymız: «Sebebi men sizlerge birinshi náwbette ózim alǵan nárselerdi jetkizdim, Másih bizdiń gúnálarımız ushın Jazıwlarǵa qaray ólgenin; hám Ol jerlengenin, hám Ol Jazıwlarǵa qaray úshinshi kúni qayta tirilgenin: hám Onı Kefas kórgenin, keyin on eki háwarelshi kórgenin: onnan keyin, Onı bir waqıtta bes júzden artıq aǵa-iniler kórgenin; olardıń kóbirek bólegi házirge shekem qalǵan, biraq geyparaları uyqıǵa ketken. Onnan keyin, Onı Yakob kórgen; keyin barlıq háwarelshiler. Hám eń sońında Onı men de kórdim, waqtınan aldın tuwılǵan adam sıyaqlı». Eger bul Isa bolmasa, 500 den artıq aǵa-ininiń Isanı kórdim dep qáte oylaǵanı júdá qıyın bolar edi.
Bunnan tısqarı, Matta injili bizge Isanıń deni qoyılǵan qábirdiń tasın múrlew hám qaraqshı qoyıw arqalı qáwipsiz etilgenin aytadı (Matta 27:66). Biraq sol birinshi Rabbiy kúni, hápteniń birinshi kúni, ómir hám dańq Rabbiyi kóterildi, ornınan turdı, qábir kiyimlerin sheshti, qábirden shıqtı hám Óz adamlarına kórindi. Injil jazıwshıları – Matta, Mark, Luka hám Yuxanna – barlıǵı qábirdiń Isanıń denisiz bos qaldırılǵanın anıq kórsetedi. Doslar, qábirden shıqqan tútin yamasa ruwx emes edi, al ol buzılıwdı kórmegen et hám súyeklerden ibarat den edi. Keyinirek, Ol shákirtleri menen jep-ishti.
Olar kelip Onıń ayaqlarınan uslaǵanın esletip ótemiz (Matta 28:9); ruwxtı uslap bolmaydı. Rabbiy Isanıń tiriliwi ruwxıy tiriliw emes, al júdá fizikalıq edi. Lukada Rabbiy Isa shákirtlerine былай dedi: «Júreklerińizde ne ushın oylar payda boladı? Menıń qollarım hám ayaqlarıma qarańlar, bul Men Ózim: Menı uslap kórińler, hám kórińler; sebebi ruwxtıń et hám súyekleri joq, sizler Menıńki bar ekenin kórip turǵanıńızday. Hám Ol bul sózlerdi aytqanda, olardıń qolların hám ayaqların kórsetti. Hám olar quwanıshınan isenbey turǵanda, hám tań qalıp turǵanda, Ol olardıń: Sizlerde bul jerde bir az tamaq bar ma? dedi. Hám olar Oǵan qızartılǵan balıqtıń bir bólegin, hám bal arı ushın bir bólek berdi. Hám Ol onı aldı, hám olardıń aldında jedi» (Luka 24:38-43).
Mine, doslar. Ol ruwx emes, sebebi ruwxtıń tirilgen Másih sıyaqlı et hám súyekleri joq. Krestke mıqlanǵan sol den qábirge qoyılǵan sol den edi, hám ol úshinshi kúni tiriltilgen sol den edi hám Ol házir aspanlarda Ákeniń oń qolında otır. Búgin dańqta bir adam bar, Adam, Isa Másih!
Bizde Matta 28:5-6-da jazılǵan perishteniń anıq sózleri de bar: «Hám perishte juwap berip, hayallarǵa былай dedi: Qorqpańlar: sebebi men bilermen, sizler krestke mıqlanǵan Isanı izleymen. Ol bul jerde emes: sebebi Ol tirilgen, Ózi aytqanı sıyaqlı. Kelińler, Rabbiy jatqan jerdi kórińler».
Tiriliwden keyin
Rabbiy Isa qamaqqa alınǵanda, qorqıwdan ómirleri ushın qashqan Petrus hám basqa shákirtler haqqında ne aytamız? Pentekost kúni hám onnan keyin olardıń qanshelli batır bolǵanın kóriń, hátte tirilgen Másihniń imanı ushın ómirlerin beriwge de tayın edi. Tomas haqqında ne aytamız, ol gúman etip, óz shákirtlerine Ózin kórmeyinshe isenbeytuǵının ayttı (Yuxanna 20:24-25)? Rabbiy Isa esik jabıq turǵanda bólmege kirgennen keyin, Tomas Onıń aldına jıǵılıp, «Menıń Rabbiyim hám Menıń Qudayım» (28-ayat) dep járiyaladı.
Isa oǵan былай dedi: «Tomas, sen Menı kórgeniń ushın isendiń: kórmegenler, biraq isengenler baxtlı» (29-ayat). Tomas ózi kórip, seziniwge, hám biliwge, hám bul ertek emes, al barlıǵı haqıyqat ekenin moyınlawǵa qábiletli edi. Másih tirilgen; Onıń deni buzılıwdı kórmedi, hám ol Onı óziniń Rabbiyi hám Qudayı dep moyınladı. Men bunı jaqsı kóremen. Ol seniń Rabbiyiń hám Qudayıń ba?
Luka, Teofilge Elshilerdiń isleri 1:3-te jazǵanında, Rabbiy «Óziniń azabınan keyin kóp anıq dáliller menen Ózin tirilgenin kórsetkenin, qırq kún dawamında olardıń kórgenin, hám Quday patshalıǵına tiyisli nárseler haqqında sóylegenin» aytadı. 9-11-ayatlarda былай delingen: «Ol bul nárselerdi aytqanda, olar qarap turǵanda, Ol kóterildi; hám bulut olardıń kózinen Onı aldı. Hám olar aspanǵa tik qarap turǵanda, Ol kóterilip barǵanda, mine, eki adam aq kiyimlerde olardıń qasında turdı; olar da былай dedi: Ey Galileyalı er adamlar, ne ushın aspanǵa qarap turıpsızlar? Bul sol Isa, sizlerden aspanǵa alınǵan, sizler Onıń aspanǵa barǵanın kórgenińiz sıyaqlı, solay qayta keledi». Ol fizikalıq hám kózge kórinip kóterildi, hám Ol aspanǵa barǵanı sıyaqlı, solay qayta keledi, barlıq jer júzine húkimranlıq etiw ushın.
Doslar, sizler bul nárselerge isenesizler me? Tiriliwdiń bereketleri, jeńisi hám dańqı haqqında aytıwǵa orın jetispey qalar edi.
Aytsańızshı, qádirli oqıwshı, siz bizdiń Rabbiy Isanıń fizikalıq tiriliwine isenesiz be? Quday Sózi былай deydi: «Eger sen awzıń menen Rabbiy Isanı [Isanı Rabbiy dep] moyınlasań, hám júregińde Quday Onı ólgenlerden tiriltkenine isenseń, sen qutqarılasań» (Rimliklerge 10:9). Men sizdi, Rabbiy Isa Másihniń atınan, máńgilikke júdá kesh bolmasınnan aldın, qutqarıw ushın Oǵan házir iseniwińizdi qattı talap etemen.
