Tawbe nege usaydi? Geybir adamlar dizbegen gúnákar, bas iyip hám jılap, gúnásin moyınlap atırǵanın súwretleytuǵın shıǵar. Basqalar bolsa Injilden mısallardı oylawı múmkin, mısalı, salıq jıynawshınıń ibadatxana daǵı duwası yamasa háwáriy Peterdiń Rabbisin biykarlaǵannan keyingi kóz jasları. Biraq qanday súwret eske túskenine qaramastan, sizdiń oylarıńız qayǵıǵa batqan gúnákardıń júzine oyıp jazılǵan tereń qayǵı sezimin óz ishine aladı.
Bul qayǵı Zábúrlerdiń kórkem óneri hám poeziyasınıń bir bólegi bolıp, onda oqıwshı quwanıshtan úmitsizlikke shekem bolǵan hár bir sezimdi tabıwı múmkin. J. G. Bellett bılay dep jazǵan: «Zábúrlerde haqıyqat ruwxtıń qumarlıqları menen birge jetkeriledi.» 1 Solay etip, tawbeniń doktrinalıq zárúrligi basqa jerlerde tolıq rawajlanǵan bolsa da, tawbeniń tásirli tájiriybeleri Zábúrlerde tabılıwı múmkin.
Tawbe Zábúrleri
Topar retinde, bul túrdegi arnawlı zábúrler tawbe zábúrleri yamasa tawbe etiw zábúrleri dep ataladı. Altınshı ásirden baslap, jeti zábúr dástúriy túrde bul toparǵa kiredi dep esaplanǵan.2 Álbette, usıǵan uqsas ańlatpalarǵa iye basqa zábúrler de bar, hám bul jetewiniń ózinde de jeke moyınlaw boyınsha túrli tereńlik dárejeleri bar. Túsindiriwshi C. H. Bullock jazǵanday, «Olar hámme waqıtta qatań túrde ‘tawbe etiwshi’ emes.» Biraq ol qosadı, «Biraq, barlıq jeti tawbe zábúriniń ózegi qudiretli Qudayǵa boysınıw bolıp tabıladı, bul Qudaydıń keshirimin izleytuǵın hár bir adam ushın zárúrli minez-qulıq.» 3 Solay etip, bul zábúrler bizdiń temamız ushın jaqsı baslanǵısh noqat bolıp tabıladı.
«Tawbe etiwshi» sózi geyde «tawbe etiw» kontekstinde qollanılatuǵının, yaǵnıy islengen gúnálar ushın qayǵını bildiretuǵın ibadat ámelin ańlatatuǵının atap ótiw zárúr. Bul tawbe etiw qaǵıydalar jıynaǵı (olar da altınshı ásirde baslanǵan) menen basqarıladı, olar arnawlı gúnálar ushın arnawlı talaplardı belgileydi, mısalı, zábúrlerdi oqıw, oraza tutıw yamasa ózin biykar etiw ámeliyatları.4 Biraq, gúnálar ushın tólew retinde tawbe etiw ideyası Injil tárepinen qatań túrde biykar etiledi. Qurbanlıq ámeliyatları gúná ushın jetkiliksiz tólemler bolıp tabıladı (Zábúr 51:16-19); hám Evreylerge 10:10-18 Ǵaysanıń ólimin birden-bir hám sońǵı tólem retinde atap ótedi: Ol «gúnálar ushın bir qurbanlıq usındı,» hám «gúná ushın endi qurbanlıq joq» (Evreylerge 10:12, 18 NKJV).
Biraq, Quday biz benen bolǵan qatnasıǵımızdı saqlaw ushın moyınlawdı hám tawbeni qáleydi (1 Yoxan 1:9; Ashıw 3:19). Tawbe etiwshi adamnıń bul juwapları bul zábúrler toparında, sonday-aq Injildiń basqa bólimlerinde de atap ótilgen. Mine, tawbe zábúrleriniń bul dástúriy toparlanıwına qısqasha sholıw.
- Zábúr 6: Dawıt tárepinen bas muzıkant ushın jazılǵan, qayǵı ortasında rahm-shápáát sorawdı ańlatadı.
- Zábúr 32: Dawıttıń maschil («kórsetpe» yamasa «oylanıw») zábúri, qabıllaw hám keshirimdiń quwanıshın súwretleydi. Bul zábúr, bálkim, Dawıttıń Batsheba hám Uriya menen baylanıslı gúnáları ushın qayǵısı menen baylanıslı jazılǵan (2 Samuel 11-12).
- Zábúr 38: Dawıttıń gúnásin hám Qudaydıń juwabın esletiwshi zábúri.
- Zábúr 51: Bas muzıkant ushın basqa bir zábúr, onıń atında Dawıttıń Batsheba menen bolǵan gúnásı ashkaralanǵannan keyingi moyınlawı menen arnawlı túrde baylanıslı.
- Zábúr 102: Dushpanları sebepli jalǵız qayǵıratuǵın «azap shekken adamnıń duwası».
- Zábúr 130: Rabbiniń keshirimine úmit bildiretuǵın kóteriliw yamasa dáreje qosıǵı.
- Zábúr 143: Dawıt Qudaydıń qutqarıwın hám súyispenshiligin qáleytuǵın zábúr.
GÚNÁNIŃ JÚGI
Bul zábúrlerdi oqıǵanımızda bes tema payda boladı, olar qayǵı, tawbe hám tikleniw sayaxatın quraydı. Birinshi tema – gúná júgi. Adamlar Qudaydıń nızamların buzǵanda ózlerin aqlawı hámme waqıtta ádetiy bolǵan. Biz ózimizdiń artıqmashılıqlarımız yamasa kemshiliklerimiz ushın túsindirmeler beremiz. Biz ózimizdiń gúnálarımızdı qabıllawǵa yamasa itibar bermewge úyretemiz, ózimizdi olar menen qolaylı etemiz. Biraq gúná jaman miywede shiriklikke uqsaydı – ol sırtqı kórinisi buzılmaǵan bolsa da, ishki jaǵın jep taslaydı. Dawıt óziniń gúnásı kúshin qurıtqanın ayttı: «Meniń kúshim jazdıń qurǵaqshılıǵına aylandı» (Zábúr 32:4); hám ol hátte súyeklerin de jep taslaǵanday sezdi (Zábúr 6:2; 32:3; 51:8). «Meniń gúnám sebepli súyeklerimde ... salamatlıq joq. Sebebi meniń nahaqlıqlarım basımnan astı; awır júk sıyaqlı olar maǵan tım awır. Meniń jaraqlarım aqmaqshılıǵım sebepli sasqan hám irinlegen» (Zábúr 38:3-5). Gúná hám ayıptıń bizdiń fizikalıq hám emotsional jaǵdayımızǵa tásir etiwshi buzılıwshı tásirlerin esapqa alıw tańqalarlıq, biraq bul kóbinese ózimizdiń jeke gúnálarımızdıń qorqınıshlı tábiyatın túsingenler tárepinen xabar etiledi.
Eń áhmiyetlisi, gúná júgi bizdi ruwxıy jaqtan tásir etedi, óytkeni biz onıń Qudaydan uzaq tutatuǵın tosqınlıq ekenligin túsine baslaymız. Jan qayǵısında (Zábúr 6:3) zábúrshi soraydı: «Eger Sen, Rabbim, nahaqlıqlardı belgileseń, Ya Rabbim, kim turar edi?» (Zábúr 130:3; 102:9-11). Bizdiń ulıwma jaman adamlar emesligimiz haqqındaǵı keń tarqalǵan túsinik, ásirese Qudaydıń kemshiliksizligi menen salıstırǵanda, gúnálarımızdıń sanın oylaǵanımızda kúlkili kórine baslaydı. Bizdiń gúnákarlıǵımızdı ańlaw arnawlı ámeliyatlardan tıs, bizdiń gúnáǵa beyim ekenligimizdi túsiniwge de keńeyedi (Zábúr 51:5). Ózimizshe, biz Qudayǵa qaytıwǵa úmitsiz túrde qábiletsizbiz.
Biraq, ózimizdiń ayıbımızdı moyınlaǵannan keyin, biz Qudaydıń bizdi tárbiyalaytuǵının, bizdi Oǵan burılıwǵa májbúr etetuǵının túsine baslaymız. Bizdiń zábúrlerimiz zábúrshiniń dushpanlarına túrli siltemelerdi óz ishine aladı (6:7; 102:8; 143:3). Bul sırtqı kúshler onıń azabına qosılıp atır, biraq Quday olardı Rabbige jalbarıwǵa májbúr etiw ushın qollanıp atırǵanday kórinip tur. Dawıt eki ret Rabbiden onı ashıw menen urıspawın yamasa narazılıq penen jazalamawın soraydı (6:1; 38:1), bul Qudaydıń bunı islewge haqısı bar ekenligin bildiredi. Ol bılay deydi: «Kún-tún Seniń qolıń meniń ústime awır boldı ... Seniń oqlarıń meni tereń tesip ótti, hám Seniń qolıń meni basıp tur» (Zábúr 32:4; 38:2). Biz bir nárseni jaman islemegenimizdi, bálki Qudaydı haqıyqattan da qorlaǵanımızdı túsingenimizde (Zábúr 51:4), biz bul zábúrler bizge qoyǵan sayaxat boyınsha jáne bir qádem ilgerilegen bolamız.
Keyingi qádem – moyınlaw. Tawbe óziniń tolıq rawajlanıwına erisiwden aldın, bizdiń gúná islegenimizdi Quday menen kelisetuǵın bir waqıt bolıwı kerek. Dawıt bılay dep járiyaladı: «Men gúnámımdı Saǵan moyınladım, hám nahaqlıǵımdı jasırǵan joqpan. Men ayttım, ‘Men Rabbige óz qılmıslarımdı moyınlayman’» (Zábúr 32:5). Bul Quday qáleytuǵın tártipke juwap! Dawıt óz gúnásın jasırıwdıń yamasa onı túsindiriwdiń ornına, óz nahaqlıǵın járiyaladı (Zábúr 38:18). Biz ózimizdi aqlawdıń ornına, sınǵan hám ókinishli júrek penen Qudayǵa kelgenimizde onıń úlgisin qaytalay alamız (Zábúr 51:17).
MOYINLAWdan TISQARı
Tawbe etiwshi jol menen bul noqatqa shekem sayaxat etiw júdá qıyın bolıwı múmkin. Kóp kishipeyillik hám qayǵı basdan ótkerilgen boladı, bizdiń tábiyiy óz-ózine isenimimiz «meniń» gúnám ushın awır, jeke qayǵı menen almastırılǵan boladı (Zábúr 32:5; 38:18; 51:3). Biz ádette jasırınlıq hám jasıruwdı qattı qáleymiz, tımsalı Dawıttıń ózi Batsheba menen bolǵan gúnásın moyınlaǵanǵa shekem derlik bir jıl jasırǵan – hám bul tek ǵana Natan payǵambar Rabbiy tárepinen sol gúnánı ashkaralaw ushın jiberilgenligi sebepli boldı.meniń gúnám» (Zábúr 32:5; 38:18; 51:3). Biz ádette jasırınlıq hám jasıruwdı qattı qáleymiz, tımsalı Dawıttıń ózi Batsheba menen bolǵan gúnásın moyınlaǵanǵa shekem derlik bir jıl jasırǵan – hám bul tek ǵana Natan payǵambar Rabbiy tárepinen sol gúnánı ashkaralaw ushın jiberilgenligi sebepli boldı.
Biraq, bul noqatqa jetkenimizden keyin, onnan ótiw de qıyın bolıwı múmkin. Geybir adamlar ózleriniń ótken gúnáları ushın sonshalıq qayǵıradı, olar keyingi eki qádemdi: keshirim hám tikleniwdi baǵalawdı ótkizip jiberiwi múmkin. Shúkirler bolsın, Quday bul qádemlerdi múmkin etiw ushın barlıq jumıstı isleytuǵın! Biraq, Onıń bizdi process boyınsha tolıq alıp ótiwdi qáleytuǵınına, moyınlaǵanımızdan keyin Onıń keshirimin qabıl etiwge iseniw zárúr. Jańa Ósiyetten biz bunı úyrenemiz: «Eger biz gúnálarımızdı moyınlasaq, Ol bizdiń gúnálarımızdı keshiriwge hám bizdi barlıq nahaqlıqlardan tazalawǵa sadıq hám ádalatlı» (1 Yoxan 1:9); hám Onıń keshirimi bizdiń múnásibimizge yamasa layıqlılıǵımızǵa emes, bálki Máshihniń kámil jumısına tiykarlanǵan (Efesleyge 1:7; 4:32).
Qudaydıń keshiriminiń tásiri úlken quwanısh alıp keledi! Dawıttıń Zábúr 32 degi sózlerin oqıń: «Qılmısı keshirilgen, gúnásı jabılǵan adam baxtlı. Rabbiy nahaqlıqtı esapqa almaytuǵın adam baxtlı» (32:1-2). Keshirim Qudaydıń minez-qulqınıń bir bólegi (Zábúr 130:4). Zábúr 51 bizdiń juwılǵanımızdı, tazalanǵanımızdı hám tazalanǵanımızdı qosadı; hám bizdiń gúnálarımız óshirilgen (Zábúr 51:1,2,7,9). Rabbiyıń mol qutqarıwı sebepli (Zábúr 130:7-8), Ol bizdi gúná húkimranlıǵınan qaytarıp satıp alıwǵa tolıq qábiletli.
Qudaydıń keshirimi bizdi Onıń menen bolǵan qatnasıǵımızdı baǵalawǵa alıp keledi. Zábúr 130:4 Onıń keshiriminiń bizge sol qatnasıqtı bilwge múmkinshilik beretuǵının kórsetedi. Hár bir tawbe zábúri bizdiń tiklenilgen qatnasıǵımızdı qanday da bir túrde úmit etedi: Rabbiyıń járdem sorap jalbarıwımızǵa juwabın kútiw (6:9; 38:15); qutqarıwımızda jańalanǵan quwanısh hám úmit alıw (51:12; 130:5,7); Onıń qutqarıwı ushın Qudaydı maqtaw menen juwap beriw (102:18); hám Qudaydıń keleshegimiz ushın qálewin bilwdi soraw (143:10).
Bul qatnasıqtıń tolıqlıǵın artıqsha bahalaw múmkin emes. Qudaydıń Ózi bizdi Ózine jaqınlawǵa shaqıradı, jolımız ushın kórsetpe usınıp, Ózin jaqınnan baqlawımızdı soraydı, solay etip biz Onıń kózqarasları menen basqarıla alamız – at yamasa qashır sıyaqlı basqarılatuǵın bolıw menen salıstırǵanda úlken baxt (Zábúr 32:8-9). Biz bul qatnasıqtı bul zábúrler haqqındaǵı oylanıwımızdıń basındaǵı júklenilgen gúnákardıń jalbarıwları menen salıstırǵanımızda, sol jalbarıwlar bir adamnan bolıwı múmkin be dep tańqalǵanday bolamız! Biraq Qudaydıń keshirimi hám tikleniwi bizde bar dep oylaǵan jeke múnásibimizge emes, bálki Onıń óz minez-qulqına tiykarlanǵan. Sonlıqtan, biz Qudaydıń haqıyqattan da bizdi keshiretuǵınına hám tikleytuǵınına isene alamız. Jańa Ósiyet tilinde, Ǵaysanı óz Qutqarwshısı retinde isengenler bılay dewi múmkin: «Solay etip, endi Máshih Ǵaysada bolǵanlar ushın hesh qanday ayıplaw joq» (Romalılarǵa 8:1).
JAŃA ÓSIYET SABAQLARı
Jańa Ósiyet Zábúrlerden, sonday-aq bul tawbe zábúrlerinen de jiyi dáliller keltiredi. Mısalı, Zábúr 32 de súwretlengen keshirimdiń baxtlılıǵı Romalılarǵa 4:5-8 de isenim arqalı aqlaw principin úyretiw ushın qollanıladı. Zábúr 51:4 te ańlatılǵan Qudaydıń ádalatlılıǵı Romalılarǵa 3:4 te usınılǵan. Biraq, bul baylanısta, hár bir zábúrdıń hár bir qatarı búgingi kúndegi máshihiy adamlarǵa qollanıla bermeytuǵının moyınlaw jaqsı. Mısalı, Izraildiń pútkil xalıqlıq tawbesi yamasa onıń dushpanlarınıń joq etiliwi haqqındaǵı ańlatpalar sol xalıq ushın júdá áhmiyetli, hám bunday kóp ańlatpalar Izrailge qatnıslı ádebiy orınlanıwǵa iye boladı. Qudaydıń ózimizdiń xalqımızdıń dushpanların solay jazalawın kútiw múnásip bolmas edi.
Basqa bir áhmiyetli mısal – Dawıttıń Zábúr 51:11 degi duwası, onda bılay delingen: «Muqaddes Ruwxıńdı mendan alıp taslama.» Bul Dawıttıń dáwirinde, Muqaddes Ruwx jeke isenim iyelerine waqıtsha túrde keletuǵın waqıtta, múnásip tilek bolǵan bolsa da, bul búgingi kúndegi máshihiy adamlar qorqıwı kerek bolǵan jaǵday emes. Muqaddes Ruwx shirkewdiń bul dáwirinde hár bir isenim iyesiniń ishinde jasaydı, Máshihniń sózlerine qaraǵanda: «Haqıyqat Ruwxı ... siz Onı bilesiz, sebebi Ol siz benen jasaydı hám sizde boladı» (Yoxan 14:17). Gúnálarımız Muqaddes Ruwxqa álbette qayǵı keltirse de, Ol bizge aspanǵa alıp ketiletuǵın «qutqarıw kúni» ne shekem berilgen (Efesleyge 4:30).
Bul sheklewlerge qaramastan, Zábúrler bizdiń kim ekenligimizdi hám, eń áhmiyetlisi, Qudaydıń kim ekenligin súwretleytuǵın ańlatpalar menen tolıp tasqan. Tawbe zábúrlerine kelgende, biz gúnálarımız ushın qayǵırǵanımızda eń tereń qayǵı menen ózimizdi tanıwımız múmkin. Biraq Qudaydıń jaqsılıǵı bizdi Onıń menen ómir jolında júrgenimizde tawbe hám tikleniwge alıp keledi.
JUMAQı ESLETPElER
- J. G. Bellett, Zábúrler. http://www.stempublishing.com /authors/bellett/Psalms.html
- http://en.wikipedia.org /wiki/Penitential_Psalms
- C. Hassell Bullock, Zábúrler Kitabı Menen Usırasıw: Ádebiy Hám Teologiyalıq Kirisiw, b. Grand Rapids: Baker Publishing Group, Baker Academic, 2001; jumsaq muqaba baspası, 2004. http://www.soniclight.com /constable/notes/pdf/psalms.pdf
- http://en.wikipedia.org/wiki /Penitential
