Bir waqıttın' o'zinde bir neshe zayıpqa iye bolıw, ko'p hayallı bolıw ko'plegen Afrika ellerinde ha'm basqa ayırım toparlar arasında ken'nen qabıl etiledi. Ha'tte geyde u'git-na'siyat etiledi, mısalı, 2011-jılg'ı avgust ayında Prezident Omar al-Bashir Sudan xalqının' sanın ko'beytiw ha'm ma'mleket rawajlanıwına ja'rdem beriw ushın Sudan er adamların ko'birek zayıp alıwg'a shaqırdı.
Sudannın' ayırım ja'miyetlerinde er adamlar «ko'birek zayıplar ha'm ko'birek balalar arqalı u'lken o'ndiris ha'm baylıqtın' (qaramal) o'siwin ha'm abıraydı ... Xuday ha'm ata-babalar pa'tinin' ko'rinisin» qa'leydi.
Ma'sihshi basshılar imanlılarg'a Xudaydıqı ne ekenin anıq u'yretiwi kerek, Ol O'zinin' ko'rsetpelerin Injilde ashıp bergen, bul bolsa qarsı bul shın ju'rekten qabıl etilgen ma'deniy ha'm ekonomikalıq ideyalarg'a.
Ruxanıy qamqorlıq
Ma'sihshilikke o'tiwden aldın ko'p hayallı bolg'an adamlar sezgir ma'sihshi su'yiwshilik ha'm g'amqorlıq penen xızmet etiliwi kerek. «Tek Xuday g'ana sheshim tabıwı mu'mkin,» sebebi ha'r bir jag'day basqasha boladı. Bul duwa ha'm sabır talap etedi, biraq shın ju'rekten o'kinish anıq ko'rilgen jag'dayda shomılıwdı toqtatıw ushın hesh qanday sebep joq (Elshiler 10:47-48). Eger nekelik jag'day zayıplar ha'm balalar ushın saqlap qalıw en' jaqsı dep esaplansa, bul «waqıtsha tiykar» dep qaralıwı mu'mkin. Injilge muwapıq ma'sihshi sha'n'araq turmısının' u'lgileri ku'tiledi, sebebi «o'zgerisler a'wladtan-a'wladqa o'tedi.» Bul Xuday shınlıg'ının' itibar menen ruxanıy qollanılıwı arqalı ma'deniyattı bir sha'n'araqtan keyin bir sha'n'araqtı basqıshpa-basqısh o'zgertedi.
Shirkew basshılıg'ına qatnıslı
Jergiilikli yamasa milliy shirkewde basshılıq basqa ma'sele, ha'm o'l ko'p hayallı adamlarg'a ruqsat etilmesligi kerek (1 Timotiy 3:2, Titus 1:5-9). Xudaydıqı ideali anıq: shirkew basshısı «tek bir zayıptın' er adamı» bolıwı kerek (1 Timotiy 3:2, Titus 1:6 NIV). Bunı qollanıw Xudaydıqı idealına qaray anıq qademler basıp, mu'mkin bolg'anınsha az zıyan ha'm u'ziliske alıp keliwi kerek. «Ol o'z sha'n'arag'ın jaqsı basqarıwı kerek» (1 Timotiy 3:4) ha'm «ol sırtqılar arasında jaqsı abırayg'a iye bolıwı kerek» (1 Timotiy 3:7) degen so'zler o'zinin' jan'a ma'sihshi shakiirtligin a'melge asırıwg'a urınıp atırg'an ko'p hayallı adamg'a jiddiy qıyınshılıqlar tuwdıradı.
Injilde ko'p hayallı bolıw haqqında siltemeler
Eski ha'm Jan'a O'siymler arasındag'ı ayırmashılıqlar «jıllar o'tiwi menen Xuday O'z xalqın monogamiya bag'ıtında, olar tu'sken gu'nalı ko'p hayallı bolıwdan uzaqlastırıp, a'ste-aqırın o'zgertkenin» da'lilleydi. Olar Xudaydıqı Jaratıw idealın umıtqan edi. Basında, Xuday O'zinin' ka'mil du'nyasında Adam ushın tek bir Hawanı bergen edi (Jaratılıs 2:22-25; 3:20). Ko'p hayallı bolıw Xudaydıqı qa'lewi emes edi ha'm emes.
Bul standarttı birinshi bolıp buzg'an Lamex edi (Jaratılıs 4:19-24), bul bolsa Jaratılıs 6:1-2 degi jag'dayg'a alıp keldi: «Adamlar sanı ko'beyip baslag'anda ... Xudaydıqı u'lkenleri adam qızlarının' sulıw ekenin ko'rdi, ha'm olar o'zleri qa'legenlerin u'ylendi.» Xudaydıqı ju'regi adamnın' zulumlıg'ı ha'm jaman oyları sebepli jaralandı (Jaratılıs 6:5-6). Bul O'g'an sonshalıq a'hmiyetli edi, Xuday jer ju'zindegi derlik ha'mme adamdı joq etti (Jaratılıs 6:7-8,11-13).
Injilde ko'p hayallı bolıwdın' mısalı bar bolsa da, olar bizler ushın jaqsı mısal retinde qoyılmag'an . Olardın' bar bolıwının' sebebi bizlerge «qayg'ılı insan tariyxının' ortasında Xudaydıqı ha'reketlerin tu'siniwdi» ko'rsetiw. Ibrahimnin' eki «zayıbı» ha'm olardın' balaları (Jaratılıs 16-17, 21) sebepli kelip shıqqan ma'selelerdi, ha'tte olardın' bugingi a'wladları arqalı da oylap ko'rin'. Ayırım ja'miyetlerde, Afrika ha'm basqa ja'miyetlerde ken' tarqalg'an nerseler Qudiretli Xuday ushın qorlıqlı. Bizdin' Rabbimiz Isa «sha'n'araq» ma'selelerin tikkeley Jaratılısqa silteme bergenin bayqawg'a boladı (Matta 19:3-9; sonımen birge Matta 5:31-32, Mark 10:2-12, Luka 16:16-18).
Juwmama pikirler
Afrika ja'miyetlerinin' bir neshe izertlewshilerinin' jumısların oqıp shıg'ıp, men adamlar ko'p hayallı bolıwdı saqlap qalıw ushın bergen sebepler aqır-aqıbetinde jeke maqtanısh yamasa Xudayg'a isenimsizlikten kelip shıg'adı degen juwmaqqa keldim. Maqtanıshqa tiykarlang'an bunday pikirlerge ku'sh, ta'sir ha'm baylıq belgilerine iye bolıw – ja'miyette hu'rmetke iye bolıw ha'm sha'n'araq atın saqlap qalıw kiredi. Xudayg'a isenimsizlikti ko'rsetetug'ın sebeplerge bul turmıs ta'rizi arqalı jınıslıq azg'ınlıqtan qashıw; awırıw ha'm qıyınshılıq waqıtlarında ja'rdem menen dala ha'm u'y ushın jetkilikli sha'n'araq jumısshıları bolıwı; a'kenin' qızları ushın jaqsı qalıng'a beriw pulın alıwı; ha'm jetkilikli bala ko'riw arqalı adam qartayg'anda qawipsizlikti ta'miyinlewi kiredi.
Jeke maqtanısh ta, Xudayg'a isenimsizlik te Xudayg'a qarsı gu'nalar! Xudaydıqı danalıg'ı shaqıradı, «Men maqtanıshlıqtı ha'm ta'ka'parlıqtı jek ko'remen» (Naqıllar 8:13). Ol sonımen birge aytadı, «Pu'tkil ju'regin' menen Rabbiyg'a isen ha'm o'zin'nin' tu'sinigin'e su'yenbe; barlıq jolların'da Onı moyınla, ha'm Ol senin' jolların'dı tuwrı etedi» (Naqıllar 3:5-6).
A'lbette, Ma'sihshilikke o'tkeninen keyin ko'p hayallı bolg'an adamlar Xudaydıqı jobasına qarsı shıg'ıp, O'zleri u'stine Onın' hu'kimin shaqıradı. Ha'r bir imanlı «Rabbiyge layıq turmıs keshiriwge ha'm Onı ha'r bir jag'dayda razı etiwge» itibarli bolsın (Kolosalıqlar 1:10).
ESLETPE
- Sudan ko'p hayallı bolıwdı ilgeriletedi (BBC News on line) 15/08/11.
- Peter Reat Gatkuoth, Sudanda ko'p hayallı nekenin' qabıl etiliwi (Sudan Tribune) 16/09/07.
- Wilbur O’Donovan, Afrika ko'zqarası boyınsha Injil Ma'sihshiligi (Paternoster Press: Carlisle) 1992, b.171, 288-292.
- David Hesselgrave, Ma'sihti ma'deniyatlar aralıq jetkeriw (Zondervan: Grand Rapids) 1991, b. 121-2, 128-9.
- Bedru Hussain, Ko'p hayallı bolıw – etikalıq ja'g'daydı u'yreniw (Meserete Kristos kolledjinin' rektori: Addis Abiba) onlayn, 2002.
- Lionel Windsor, Injilde ko'p hayallı bolıw: jaman g'a'rez (The Briefing: matthiasmedia.com/briefing: Epsom UK) Sentyabr/Oktyabr 2012
Ko'p hayallı adamlar Lamex • Jaratılıs 4:19 Ibrahim • Jaratılıs 16:3 Esaw • Jaratılıs 26:34; 28:9 Yaqub • Jaratılıs 29:20-30; 30:3-4, 9 Gidion • Hakimler 8:30 Elqana • 1 Samuel 1:2 Dawıt • 1 Samuel 18:7; 2 Samuel 3:2-5 Sulayman • 1 Patshalar 3:1; 11:3 Rehoboam • 2 Shejireler 11:18-21 Abiya • 2 Shejireler 13:21 Yoash • 2 Shejireler 24:3
