Бизде Ийсаның жағдайында бир мысал ҳәм Петр менен Иудада еки ескертиў бар. Петрде биз еттиң әлсизлигин, ал Иудада еттиң қорқынышлы жаманлығын үйрениўимиз мүмкин. Биз Ийсада неге умтылыўымыз керектигин аламыз.
Иудада биз тек ғана устазды, Петрде болса тазаланған әўлийаны көремиз. Үшеўи де биздиң алдымызда сынақ ўақтында тур, ҳәм сынақтың нәтийжеси ҳәр биринде көринеди.
Биз Мухаддес Рухты алғанымызды умытпаўымыз керек, Петр Ийсаны танбағанда оның Мухаддес Рухы жоқ еди; бирақ, Мухаддес Рухқа ийе бола турып, биз еле де Петрдиң етинен сабақ алыўымыз мүмкин. Ҳәм еттиң толық пайдасызлығы биз үйренетуғын ең соңғы нәрселерден емес пе? Петрде биз еттиң не екенин көремиз.
Даңқ үмити менен ҳақыйқый өмир сүриў жоқ, тек ғана ет өлип, бойсыныўға келтирилген дәрежеде ғана.
Иуданың диннен шығыўы
Мен, бириншиден, тоқтап өтпекшимен Иуданың диннен шығыўына. Ол адамларға басқа шәкиртлер сыяқлы көринген; ол Ийса менен бирге болған, ол Инжилди ўағызлаўға ҳәм мөжизалар ислеўге жиберилгенлерден бири болған; бирақ оның ар-намысы ҳеш қашан Қудай алдында болмаған. Оның түсинигинде ҳақыйқат болған шығар (ҳәм ҳақыйқатында, ар-намысқа тәсир еткен жерде түсиник әдетте ҳақыйқатты онша аңсат қабылламайды). Тағы да, Иуда Ийса менен үш жыл жүрип, Оның мәрҳаматын ҳәм сүйиўин көрип, сезимлери қозғалмаған болмаўы мүмкин. Бирақ сонда оның ар-намысы ҳеш қашан Қудай алдында ислетилмеген. Көп адамларда да солай. Егер биз әўлийаны ҳақыйқатты қабыллап атырғанын бақласақ, оны көп ўақыт ақылсыз екенин көремиз. Қудай алдында ҳүким етилетуғын нәрсе бар; оны айыплайтуғын ҳәм қурбанлықты талап ететуғын нәрсе. Мысалы, биз қымбатлы қанның барлық гүнадан тазалайтуғынын анық көремиз; бирақ тек ғана гүна ислеймиз — ҳәм сол берекетли ҳақыйқатты оның тынышлығын алыў ушын қаншалық ақылсыз түсинемиз! Соңғы жағдайда, ар-намыс ислеп атыр. Сол сыяқлы, динге кирмегенлердиң сезимлери де қозғалыўы мүмкин: Ийсаның хашқа шегелениўинде көп әйеллер Оның артынан жүрип, Оны жоқлап, жылаған! Солай етип биз «қуўаныш пенен қабыллап, кейин [яки тез арада, себеби бул бир сөз], қыйыншылық туўылғанда, терис бурылып кететуғынлар» ҳаққында оқыймыз.
Тәбийғый адам Қудай алдында өзин қанаатландыратуғын нәрсени қәлейди; ҳәм ол өзи менен исин тамамламағанша, Қудай алдында белгили бир дәрежедеги әдалатлылықты излейди. Ол бул қәлеўге байланыслы Инжилден тәлим алған болыўы мүмкин, ҳәм солай етип түсиник анық, ҳәм сезимлер қозғалған болыўы мүмкин; бирақ ар-намыс Қудай алдында ашық болмаса, онда ҳеш қандай өмиржоқ.
Мине, Иуда Өз Устазына опасызлық етти! Ақыр аяғында, бул не еди? Түп-тамырынан алғанда, ҳәр бир жүректе бар нәрседен артық емес.
Иуда ақшаны сүйген — бул әдеттегидей нәпси емес. Ҳәм бүгинги күнде әўлийадағы ақшаға болған сүйиўшилик, жаман яки одан да жаман, себеби ол көбирек жарықта исленип атыр.
Иуданың тәбиятында гүна бар еди; бул гүна ақшаға болған сүйиўшилик түринде көринди. Кейинги нәрсе Шайтанның бул нәпсини қанаатландырыў жолын усыныўы болды, себеби ол Ийсаны сүйгеннен гөре ақшаны көбирек сүйген. Ҳәм енди биз ар-намысқа тәсир етпеген ҳалда Ийсаға сыртқы жақынлықтың нәтийжесин көремиз: бул Иуданы жағдайлар ҳаққында ойланыўға мәжбүр етти. Ол, бәлким, Ийса өзин алдынғыдай қутқарады деп ойлаған шығар; себеби, олай болмағанын көргенде, ол ақшаны таслап, «Мен бийгүна қанды сатқаным ушын гүна иследим» деди. Ол Ийсаға болған бул жақынлықты даўам еттирди, үшиншиден, биз «нанды алғаннан кейин Шайтан оған кирди» деп оқыймыз. Еки жүзлилик жағдайында оның жүреги қаттыласады; ҳәм сонда Шайтан оның ар-намысы менен кеширим үмити арасына киреди. Көп тәбийғый адам достын өбисип сатпас еди, Иуда тез арада солай етти. Оның жақынлығы оны қаттыластырды; ҳәм ол ҳәтте Ийсаның қолынан нанды алды! Ҳәтте тәбийғый сезимлер де үнсиз қалды. Динге кирмеген адам усыған уқсас жағдайға түскенде де солай болады. Ол бурынғыдан да жаман болады. Оның жүреги қаттыласады. Еки жүзлилик, ҳәм ақыр аяғында үмитсизлик келеди. Ет ҳәм оның ақыры сондай. Ҳәм етти буйырықлар менен жақсылап болмайды, ҳәтте Ийсаның Өзи болған жерде де. Ет сондай — мен ҳәтте айта алмайман, өзине қалдырылғанда, себеби адам ҳеш қашан өзине қалдырылмайды, ол ҳеш қашан ҳақыйқый ғәрезсиз емес. Оның солай болыўға қәлеўи бар; сонлықтан ол толық гүнакар, бирақ бойсынбаса, ол өз нәпсисине хызмет етеди, «бойсынбаған, алданған, ҳәр түрли нәпсилерге ҳәм ләззетлерге хызмет ететуғын», ҳәм Шайтанның қулы.
Тәбийғый адамның ар-намысы ҳәм уятшаңлығы бар. Ол жарықта ислейтуғын нәрсесин қараңғыда ислемейди. Бирақ христианлықтың сыртқы формасы, егер ол жүрекке тиймеген болса, тек ғана мына айырмашылықты жаратады, оның ар-намысы күйип кеткен, ҳәм ол тек ғана Шайтанның нәзик қулы болады.
Қарама-қарсылық: Петр ҳәм биздиң Мухаддес Ийсамыз
Мен енди Петрде көрилген нәрсе менен биздиң мухаддес Ийсамызда көрилген нәрсе арасындағы қарама-қарсылыққа өтемен.
Ийсада биз бойсыныўшы, ғәрезли Бирди көремиз, Ол Өзиниң толық ғәрезлилигин дуўа етиўи арқалы билдиреди. Ҳәм аспаннан Оны күшейтип атырған периште көринди. Ол Өзиниң көтериўге берген әлсизлигин сезди; Ол «әлсизликте хашқа шегеленген». «Мениң барлық сүйеклерим», дейди Ол, «орнынан шығып кетти, жүрегим ишеклерим ортасында балауыз сыяқлы ериди». «Жаным өлимге шекем қатты қайғылы; бул жерде қалың ҳәм мен менен бирге қараң».
Солай етип, алдынғы сынақта, биз Оның шайтанға Қудай сөзинен жуўап бергенин еситемиз. Ийса шайтанды илаҳий күш пенен жибериўи мүмкин еди, бирақ бул биз ушын үлги болмас еди. Солай етип, бул бапта, биз Ийсаның дуўа етип атырғанын көремиз! Егер сиз Петрдиң не ислеп атырғанын Ийсаның не ислеп атырғаны менен салыстырсаңыз, сиз Петрдиң әлсизлигиниң ҳәм Ийсаның күшиниң сырын үйренесиз. Сынақтың Петрдиң етиниң әлсизлигине қандай тәсири болды? Ол: «Мен сениң менен түрмеге ҳәм өлимге бараман» деген еди; бирақ Ийса оған: «Сиз мен менен бир саат қарай алмадыңыз ба?» деп айтыўы керек. Олар қайғыдан ухлап атырған еди. Бул жерде түрме де, өлим де жоқ еди! «Қараң ҳәм дуўа етиң, сынаққа түспеўиңиз ушын» (тек ғана гүна болмаўы ушын емес). Петр сынаққа түсти; Ийса ҳеш қашан түспеген. Бирақ сынақ Ийса ушын әдеўир үлкен еди. Яҳудийлер ҳәм басқа миллетлер Оған қарсы еди, ҳәм олардың артында шайтанның күши бар еди. «Бул», деди Ол, «сиздиң саатыңыз, ҳәм қараңғылықтың күши»; ҳәм тағы да, «Мениң жаным өлимге шекем қатты қайғылы». Ол булардың бәрин қаерге алып барады? Ийса ухламайды ҳәм қайғысын умытыўға тырыспайды. Ол барып Атаға дуўа етеди. Оның көзи жағдайларға қарап олар ҳаққында ойламады. Ол Өз Атасына қарады. Ол сезбегеннен емес; себеби Ол: «Ата, егер мүмкин болса, бул кесе меннен өтсин» деди. Бул жерде адам сыпатында әлсизлик бар еди, ҳәм бул ҳақыйқый күш.
Есиңизде болсын, егер биз толық ғәрезлиликте болсақ, сынақ бизге ҳеш қашан ушыраспайды. Ийса: «Мен бул сынақлардың бәринен өтпеймен бе?» демейди. Бирақ: «Атам маған берген кесени, мен ишиўим керек емес пе?»
Ол онда Пилатты яки Иуданы көрмейди; Оған кесени шайтан бермеген, бирақ Оның Атасы берген. Бизде де солай; егер толық ғәрезлилик жағдайында болсақ, сынақ бизге ҳеш қашан тиймейди! Сынақ келеди, бирақ, Ийса сыяқлы, биз ол ҳаққында: «Атам маған берген кесени, мен ишиўим керек емес пе?» деп айта аламыз. Ҳәр бир сынақ, егер Қудайға жақын болсақ, бойсыныўды жетилистириў ушын берекетли имканиятқа айланады; егер басқаша болса, сынаққа! Ийса Қудай менен жүрген. Ол әлсизликти сезбегеннен емес. «Қалың, ҳәм мен менен қараң» инсан тәбиятының толық сезилген әлсизлигин көрсетеди. Забур 22:14-те, хашқа силтеме етип, Ол: «Мен суў сыяқлы төгилдим, барлық сүйеклерим орнынан шығып кетти: жүрегим ишеклерим ортасында балауыз сыяқлы ериди» дейди. Ҳәм сонда да Ол шәкиртлерине болған сүйиўшилик оны талап еткенде жалғыз азап шегиўден қашпады. «Егер сиз мени излесеңиз, олар кетсин». Бирақ азапта бола турып, Ол көбирек ынта менен дуўа етеди; бул Оны Атасына қарай айдайды; ҳәм бул сынақ келместен алдын. Сонда кейинги нәрсе не?
Сынақ ҳақыйқатында келгенде, ол Қудай менен бирге өтип кеткен болады! Ол олардың алдына шығып: «Кимди излеп атырсыз?» деп, гүя мөжиза ислеўге баратырғандай сабырлылық пенен айтады. Каяфаның алдында ма, яки Понтий Пилаттың алдында ма, Ол жақсы мойынлаў етеди; Өзин яҳудийлер алдында Қудайдың Улы, ҳәм Пилат алдында Патша деп мойынлайды! Бул айырмашылық қалай пайда болады? Бириншиден, Петрде ет ухлап атыр; ол жағдайлардың басымын жойыў ушын ухлап қалады. Петр сынақты Ата менен бирге өтпеген. Ийсаны алып кетиўге баратырған ўақытта, еттиң күши оянады, ҳәм Петр қылышты суўырады. Еттиң тек ғана бизди тура алмайтуғын қәўипке алып баратуғын күши бар — сол күш сонда бизди таслап кетеди. Бул жерде қаншалық аз ҳақыйқый бирлик бар! Ийса дуўа етип атырғанда, Петр ухлап атырған еди; Ийса сойылған қозыдай бойсынып атырғанда, Петр урысып атырған еди; Ийса азап шегип мойынлап атырғанда, Петр Оны қарғыс ҳәм сөгет пенен танбақта еди. Бул тек ғана ет: ояныўы керек болғанда ухлап атыр; тыныш турыўы керек болғанда күште; ҳәм сонда сынақ ўақты келгенде Ийсаны танбақта. Ийсада Ата менен азап бар еди, бирақ сынақ келгенде толық тынышлық бар еди. Оҳ, егер биз барлық жағдайларда Ата менен бирликте қалай жүриўди билсек, Оны даңқлаўға имканият болмайтуғын ҳеш қандай сынақ болмас еди! Ең үлкен нәрсе, Петр еттиң не екенин үйренбеген еди; ол еттиң әлсизлигин есинде сақламаған еди; ҳәм солай етип ғәрезлилик жағдайына кедерги болды. Ол Ийсаны мойынлаўды ҳәм Оны танбаўды шын жүректен қәлегендей көринеди. Петрде тәбийғый ҳәм өте ҳақыйқый меҳир-муҳаббаттың күши, Ийсаны таслап қашқанлардан көбирек еди. Ол Ийсаны ҳақыйқатында сүйген. Петр өзиниң қәлеўинен емес, гүна ислеўди қәлегеннен емес, бирақ еттиң әлсизлигинен сәтсизликке ушырайды. Ийсада ҳеш қандай мүмкин болған мораллық әлсизлик жоқ еди, себеби Ол ҳәрдайым Өз Атасы менен бирликте әлсизлик орнында жүрген. Ийса — азаптың өзинен де — Ата менен өтеди. Петр сәтсизликке ушырайды, гүнаның тек ғана көлеңкеси оған келсе де.
Петрдиң барлық қулаўы ғәрезлилик жетиспеўшилигинен ҳәм дуўаны умытыўдан басланды. Биз «дуўаға» қарап турыўымыз керек; тек ғана сынақ келгенде дуўа етиўге таяр болыў емес, бирақ Қудай менен жүрип, солай етип оны алдынғы бирлик ҳәм дуўа күши менен қарсы алыў. Үзликсиз дуўасыз, ҳәм өзинде толық әлсизликтиң турақлы сезимисиз, Ийсаға болған сүйиўшилик қаншалық көп болса, ҳәм Оған хызмет етиўге болған жақсы нийет әўлийада қаншалық көп болса, сол жақсы нийет арқалы ол Ийсаны масқаралайтуғын жерге соншалық анық алып барылады! Қашқан басқа шәкиртлер Ийсаның атын Петр сыяқлы масқараламады. Солай етип Петр еттиң жаманлығын үйрениўи керек болды. Ийса, керсинше, ҳәрдайым ғәрезлилик мойынлаўында жүрген — ҳәрдайым дуўа еткен.
Ҳәм Ийса шайтанның Петрди сынаў мақсетин билиўин қалай пайдаланды? Ол ол ушын дуўа етти! Азиз аға-инилер, билим қаншалық көп болса, дуўа да соншалық көп болады! «Мен сениң ушын дуўа еттим, сениң ийманың жоғалмасын». Бул шапааттың нәтийжесинде, Петр еттиң жаманлығын басқалардан тереңирек үйренди, ҳәм «өз аға-инилерин күшейтиўге» қәбилетли болды.
Егер биз өзимизде әлсизликти сезбесек, аға-инилеримизге ҳақыйқатты жеткизе алмаймыз. Ийсаның дуўасы болмаса Петр қаерде болар еди? Ол Иуда сыяқлы дерлик жүгирип баратырған еди. Оҳ, Петр сыяқлы, тура алмайтуғын жерге жүгирип бармастан, әлсизликти толық сезиўде сақланыў қандай берекетли нәрсе!
Ийсаның басшылығысыз бир қадам да басыўдан қорқыў қандай жақсы! Ет бизди ҳәрдайым алдап жүреди — ол ҳеш нәрсеге жарамсыз. Оны Ийсаның алдында сақлаўдың нәтийжеси — оны таслаў — Атаға тасланыў. Атаға тасланатуғын ҳеш қандай даналық жоқ. Бизге ҳеш қандай пайда бермейтуғын даналық жоқ, тек ғана жоқарыдан келген даналықтан басқа. Ийса еттиң не екенин, ҳәм Паўылдың үшинши аспанға көтерилгенде неге мүтәж екенин билген. Төртиншиге көтерилиўге ме? Жоқ; бирақ шайтанның хабаршысы урыўға: яғный, оны төменге түсириў керек болған. Оған еттеги тикен берилген; еттиң ҳеш нәрсеге жарамсыз екенин сезиў керек.
Биз еттиң күшин ҳәм қорқынышлылығын үйрениўдиң үш жолы бар екенин атап өтиўимиз мүмкин: тынышлықтан алдын, көп ўақыт үмитсиз гүреслерде (себеби билим ҳәм ар-намыс бөлек нәрселер); бизде тынышлық болғанда, Ийсаның алдында дуўа ҳәм бирликте, Ол бизди басқармағанша бир қадам да басыўға батыллық етпей; ҳәм сонда Ол бизде мәрҳамат ҳәм бойсыныўда даңқланады, сынақ қандай болса да яки Петр оны үйренген ашыў тәжирийбесинде, ет Қудай менен бирликте ҳүким етилмегенде. Бул соңғы жол болады, биз өзимизди ҳүким етпестен нәрселерди ҳүким етип атырғанша. Биз өзимизди садықлық пенен ҳүким етип, Қудай менен оянып атырғанда, биз ҳеш қандай сынаққа түспеймиз. Сынақ келиўи мүмкин, бирақ оны қарсы алыўға толық таярлық болады; биз: «Енди мен бул яки анаў сынаққа таярман» деп айта алыўымыз ушын емес, биз бир мәртеден екинши мәртеге қандай сынақ келиўи мүмкин екенине исенбеймиз; бирақ бизде онда Қудайдың күши болады.
Сонлықтан биздиң жалғыз қәўипсиз жеримиз қарап турыў ҳәм дуўа — иә, ҳүжимнен алдын дуўа — азапқа тең келетуғын дуўа: себеби Ийса солай дуўа етти! Биз жанларымыздың көп ислетилиўин күтиўимиз керек; көп ўақыт, бәлким, сынақ болғанда, бул сынақ не ушын жиберилгени ҳаққында ойланып.
Бул қәте ушын болыўы мүмкин; бул жанның қандай да бир итибарсыз яки қатты жағдайы ушын болыўы мүмкин. Бул, Паўылдыкы сыяқлы, етти басып турыў ушын болыўы мүмкин; бул келешектеги қандай да бир гүреске таярлық болыўы мүмкин. Бирақ жанның бул ислетилиўлеринде биз Ийсаның алдында турыўымыз керек: сонда, Ата бизди үйретип атырған сынақ келгенде, толық тынышлық болады. Ийса сизди Өзи менен руўхта көтериўге мәжбүр етеди, ислетилгенде, Ол сизди көтериўге мәжбүр ететуғын жүк урыста күш болады. Ишки ислетилиўден қашпаң; оны Оның менен шешиң. Биздиң күшимиз Ийсаның күши болғанда, бойсыныў ушын күшимиздиң шеги жоқ.
«Егер мүмкин болса, бул кесе меннен өтсин».
Ҳеш биримиздиң жанларымыз Атаның сүйиўинде мәниси бойынша жасаған Бир ушын сол кесениң не екенин баҳалай алмайды; бирақ ең руўхый адам оны көбирек мойынлайды. Сонда мухаддесликтиң өзи гүнаға айланды; Ийсаның жанында ҳеш қандай жарық шоқламы жоқ. Оны ойлағанда, шайтан Оның жанына басым еткенде, биз Оның үлкен қан тамшылары сыяқлы терлегенін көремиз.
Ол гүнаны жеңил ойламады! Өмир Шаҳзадасы өлим топырағына түсирилди — «сениң барлық толқынларың меннен өтти».
Хашта Ийса сиз ҳеш қашан көтериўге шақырылмайтуғын нәрсени көтерди. Оны танбаўдан сақланың. Көп адамлар Оны тийкарынан мойынласа да, майда-шүйдеде солай етеди. Биздиң бахытлы имканиятымыз, сынаққа сынақ сыпатында итибар бермеў, бирақ ҳәр бир сынақта Қудайға бойсыныў имканиятын көриў, ҳәм ҳәр бири ҳаққында, Ийса сыяқлы, «Атам маған берген кесени, мен ишиўим керек емес пе?» деп айтыў. «Енди сизди қулаўдан сақлаўға, ҳәм сизди Өзиниң даңқының алдына шексиз қуўаныш пенен айыпсыз усыныўға қәбилетли болғанға… оған даңқ болсын».
