Yahuda Iskariot Jańa Ósiyettegi eń belgili atamalardan biri; Isa Máshihtey belgili emes, biraq Piter, Yakob yamasa Yuhannaday tez tanılǵan hám basqa elshilerden de kóbirek tanılǵan.
Ókinishke oray, Yahuda óziniń jalǵız danqı bolǵan satqınshılıǵı menen belgili; Isanı satqanı onıń pútkil ózgesheligi, tariyxtaǵı jalǵız maqseti. Satqın yamasa qiyanetshi ataması onıń atınıń hár bir aytılıwına biriktirilgen. On eki elshiniń dizimlerinde Yahuda hárdayım eń sońında, hám hárdayım satqın retinde ataladı.
ISA MENEN DOSLASQAN
Isa Yahuda menen jaqın dos bolǵan, óziniń on eki qol menen saylap alǵan arnawlı agentleriniń hár biri menen bolǵanı sıyaqlı. Yahudiya hám Galileyadan jer boylap úsh jıldan artıq jaqın qatnas dawamında – teńiz boyındaǵı basqalar, uzaq oqıtıw sessiyaları hám nawqaslarǵa, qayǵırǵanlarǵa hám ruwxıy jaqtan mútájlerge xızmet etiwdi qosqanda – bul ayrıqsha adamlar bir-birleri menen hám Isa menen jaqın tanıs boldı. Isa olardıń hámmesin jaqsı kórdi, Yahuda da basqalardan kem emes.
Isa olardıń biriniń Ózin satatuǵının járiyalaǵanda, Onıń qayǵısı anıq edi, ol: «Ol tuwılmaǵanda jaqsıraq bolar edi» (Matta 26:24 NIV) dedi. Zábúr 41:9 Isanıń satqınshılıǵın hám azabın aldınnan kóredi: «Hátte Men isengen jaqın dosım da, Menim nanımdı bólistirgen adam da, Maǵan qarsı óz ókishesin kóterdi.»
Isa On ekini eki-ekiden jibergende, Yahuda menen hesh qanday qátelik belgisi joq edi. Olar «aspan patshalıǵı jaqın» dep waz etiwge jiberilgen edi, olarǵa «nawqaslardı emlewge, ólgenlerdi tiriltiwge, pıraq kesellilerdi tazalawǵa, jınlardı quwıp shıǵarıwǵa» (Matta 10:7-8) kúsh berilgen edi. Yahuda basqalar menen birge hesh qanday jamanlıq belgisisiz isledi.
On ekiniń biri sıpatında, Yahuda Isa menen birge júrdi, ishti hám uyıqladı, Onıń ilham beriwshi táliymatların tıńladı hám kóp mújizelerge gúwa boldı. Onıń ar-namısı qalay tásir etpegen, júregi qalay qozǵalmagan, ol Insan kórinisindegi Eń Joqarı Qudaydıń Ulı menen bunday jaqın hám turaqlı qatnasta bolǵanda? Onıń qaramagındaǵı qazınashınıń qaltasındaǵı azǵana qarjı sonshalıq kúshli edi me, ol Isanı hesh qashan bilmegen be? Yuhanna bizge onıń urlıqshı bolǵanın hám «qaltasına salınǵan nárselerdi ózi alıp turǵanın» – pul qaltasın (Yuhanna 12:6) aytadı.
SHAYTAN TÁREPINEN KÓR ETILGEN
Álbette, Yahudanıń kózqarasın toltırǵan hár qanday nárse basqalardıń «Isa Máshihtiń júzinde» kórgen «Qudaydıń danqınıń bilim nurın» (2 Korinflilerge 4:6) tosqan. Biraq Isanıń dushpanı hám Quday ushın jasawǵa umtılǵanlardıń hámmesiniń dushpanı onı Isanıń haqıyqatlıǵına «kór etti» (2 Korinflilerge 4:4). Biraq bul dushpan (Shaytan) Yahuda ruqsat bergen nárseni ǵana isley alatuǵın edi; ol Shaytannıń manipulyatsiyasına ashıq qaldırǵan tańlawlar isledi.
Hesh kim Yahudaydan jaqsıraq Isanı biliw múmkinshiligine iye bolmaǵan. Biraq ol Onı hesh qashan bilmegen. Piterdiń Isanıń qudaylıǵın moyınlawları jaqsı hújjetlestirilgen. Kerisinshe, Yahudanıń Qutqarushınıń eń joqarı bahası – onıń jalǵız xabar etilgen moyınlawı – Isanıń «aybısız» bolǵanı edi (Matta 27:4). Biraq Ol sheksiz kóbirek edi, hám Yahuda bunı pútkilley ótkizip jiberdi.
Yahuda Isanıń qanshelli jaqınında bolıw múmkinliginiń qorqınıshlı úlgisi – Onı úsh jıl dawamında tıńlaw, Onı menen qatnasta bolıw, Onıń hár túrli adamlar menen hár túrli óz-ara tásirlerde Qudaydıń súyispenshiligin kórsetkenin baqlaw – Isanıń kim ekenin hesh qashan bilmey, Onıń Rabbılıǵına hesh qashan boysınbay.
BIR NÁRSE QÁTELIK
Yahuda menen bir nárseniń qátelik ekenligi haqqındaǵı birinshi usınıs onıń Maryamniń Isanı qımbat iyis mayı menen sıyınıwlı maylawına bolǵan reaktsiyası edi (Yuhanna 12:1-11). Ol nege bul nárse kámbaǵallarǵa payda keltiriw ushın satılmaǵanın soradı. Bul asıl esitildi, biraq Yuhanna Yahudanıń kámbaǵallarǵa hesh qanday gámi joq ekenin, biraq qaltasına qol salǵanın ashkaraladı (Yuhanna 12:6). Sol waqıtta hesh kim hesh nárseden gúmánlanbadi; geybirleri Yahudanıń sınına qosılıp, bul iyis maydı paydalanıwdı «israf» dep atadı (Matta 26:6-9; Mark 14:4-5).
Bul waqıyalar izbe-izligi bul waqıyanıń Yahuda ushın sońǵı tamshı bolǵanın, onıń Isanı dushpanlarına payda ushın «satıw» sheshimin qozǵaǵanın kórsetedi. Dárhal ol «bas ruhaniylerge barıp, ‘Eger men Onı sizlerge tapsırsam, maǵan ne beresizler?’» (Matta 26:13-15) dep soradı.
Isanıń Yahudaǵa bolǵan múnásibeti hám minez-qulqı sheksiz miyrim hám qayırqomlıqtıń kórinisleri edi. Ol Yahudanı hesh qashan jámiyet aldında ashkaralamadı. Ol olardıń arasında satqın bar ekenin járiyalaǵanda, Yahudanı tek ǵana tınısh, jeke túrde kórsetpedi. Olardıń hámmesi: «Álbette men emes pe, Rabbım?» dep soradı, biraq Yahudaydan hesh qanday gúmán kórsetpedi. Keyin Yahuda da: «Álbette men emes pe, Rabbi?» dep soradı, biraq, taǵı da, Isanıń juwabı itibarǵa alınbaǵan sıyaqlı edi: «Ha, bul sen» (Matta 26:20-25).
Yuhanna da bul waqıyalardıń gúwası boldı. Isa satqın bar ekenin járiyalaǵanda hám olar bir-birine qarap turǵanda, Piter Yuhannadan (Isanıń eń jaqınında bolǵan) kim bolatuǵının sorawdı ótinish etti. Isa nanı tabaqqa batırıp, Yahudaǵa beriw arqalı juwap berdi, onı satqın retinde belgiledi. Biraq bul da jeke dawısta bolǵan sıyaqlı edi, sonlıqtan basqa hesh kim bayqamadı. Bir neshe minut ótkennen keyin Isa Yahudaǵa tez islewdi aytqanda, «awqatlanıp otırǵan hesh kim ne ushın ekenin túsinbedi», biraq «Yahuda pulǵa juwaplı bolǵanı ushın, Isa oǵan Bayram ushın kerekli nárselerdi satıp alıwdı yamasa kámbaǵallarǵa bir nárseni beriwdi aytıp atır dep oyladı» (Yuhanna 13:21-29).
Yuhanna bizge aytadı, Yahuda sol nanı alǵannan keyin, Shaytan oǵan kirdi, hám ol bólmeni taslap túnge shıǵıp ketti (Yuhanna 13:27-30). Hesh kim Yahudaydan gúmánlanbadi. Hám Isa onı ashkaralamadı.
ÓPISH MENEN SATQINSHILIQ
Getsemanede, qamaqqa alıwshı húkimetler ushın belgi shólkemlestirgennen keyin, Yahuda Isanı ópiw ushın jaqınlastı, ol: «Sálem, Rabbi!» dedi. Isa: «Yahuda, Adam Ulıńdı ópish menen satıp atırsań ba?» dep soradı. Keyin Yahuda: «Rabbi!» dedi hám Onı ópti (Matta 26:48-50; Luka 22:47-48; Mark 14:45).
Isa tsiniyzmge berilmegen edi; biz Onıń sózleri qayǵılı bolǵanınan basqa hesh nárseni boljawımız múmkin emes. «Ópish menen satıp atırsań ba?» bul sońǵı waqıtta Yahudanıń ar-namısına jetip barıw ushın esaplanǵan bolıwı múmkin. Isa ópisti sıpırıp taslaǵan sıyaqlı, Yahudaǵa máselege ótiwdi qıstı: «Dosım, ne ushın kelgen bolsań, sonı isleshi,» dedi ol oǵan dushpanlıq yamasa sarkazmsiz. Ol óziniń satqınına «dos» retinde sóyledi – súyikli joldasqa bolǵan húrmettiń shın júrekten kórinisi. Isa ele de Yahudanıń dosı edi, biraq Yahuda endi Isanıń dosı emes edi.
Isa Yahuda ushın eń sońına shekem úmit etti, satqınshılıqtan qashıw ushın emes, al satqındı qutqarıw ushın. Satqındı erterek anıqlaǵanda, ol ashkaralanǵan bolar edi. Isa ushın Yahuda ele de qaytıp kele alatuǵın edi.
Men jeke ózim satqınshılıq hám qamaqqa alıwdan keyin de, Isa shın júrekten táwbe etken Yahudanı ele de keshirgen bolar edi dep isenemen. Isanıń missiyası gúnákarlardı, bizlerdiń hár birimizdi qutqarıw edi hám ele de sol. Onıń karyerası krestte tawsıldı, Ol sol ushın keldi. Onı krestke qadaǵan áskerler hám diniy basshılar da Ol satıp alǵan qutqarıwǵa ılayıqlı edi. «Áke, olardı keshir,» dep jalbardı Isa krestten. Hesh gúmansız, Yahuda da sol waqıtta keshirilgen bolar edi!
Sol waqıtta, Isa Yahudanıń «Jazıw orınlanıwı ushın joq etiwge hókimet etilgen adam» ekenin moyınladı (Yuhanna 17:12). Onıń júregi Yahudanı joǵaltqanı ushın qayǵırdı. Ol onı ayıplamadi, biraq ol Yahuda Iskariottı da keshirgen jazanı erikli túrde kóterdi.
ÓZIN AYIPLADI
Yahuda ózin ayıpladı, óz jolın bilip turıp tańladı. Bul Qudaydıń hámmesin biliw kózqarasınan aldınnan jazılǵan edi, Yahudanıń basqa tańlawı bolmaǵan stsenariy retinde emes. Ol payǵambarlıqtan xabarsız edi me (Zábúr 41:9; Zábúr 55:12-14; Zaxariya 11:12-13)? Yahuda óz itibarın hám súyispenshiligin basqa nárselerge qaratıp, bilip turıp lanetke alıp keletuǵın jolǵa kirdi.
Men Isanıń Yahudanı eń sońına shekem keshirgen bolar edi dep isenemen. Biraq, Yahuda óz tárepinen, artqa qayta almaytuǵın shegaradan ótip ketken edi. Ol aqırında Isanı biykar etip, ózin shaytanlıq iyelikke ashıq qaldırdı. Shaytan «Yahudanı ... Isanı satıwǵa qozǵaǵan edi» (Yuhanna 13:2), keyin, «Shaytan Yahudaǵa kirdi» onı Yahudiy basshılarǵa barıp Isanı satıwdı usınıwǵa qozǵadı (Luka 22:3-4). Aqırında, ol Paskal awqatında Isadan nan alǵannan keyin, bizge taǵı da «Shaytan oǵan kirdi» (Yuhanna 13:27) dep aytıladı. Shaytan eki basqıshta kirdi, dáslep onı satqınshılıqtı usınıwǵa májbúr etiw ushın, keyin onıń oyın ózgertpeytuǵınına isenim payda etiw ushın. Ot kólindegi pútkil máńgilik dawamında onıń ar-namısında hám lanetlengen janında qanday qorqınısh bar edi!
Shaytanıń quralı bolǵanına qaramastan, Yahuda óziniń ne islegenin hám ayıplı jaǵdayınıń úmitsizligin túsiniw qábiletine iye edi, hám ol «ókinish penen qamaldı» – táwbe emes. Ol óz ómirin tamamlawdan basqa jol kórmedi (Matta 27:3-5). Men gúnákarlardıń miyrimli Qutqarushısı Yahudanı ele de qutqarıwǵa tayın edi dep bekkem isenemen, biraq Yahuda óz ómirin tamamlaw arqalı Máshihti eń sońǵı ret biykar etiw arqalı óz táǵdirin ózi belgiledi.
YAHUDA HÁM PITER ÚLGILER RETINDE
Geybirleri Yahuda hám Piter arasındaǵı uqsaslıqtan shatastırılǵan. Olardıń gúnáları birdey emes pe edi? Hesh gúmansız, Piterdiń Isanı biykar etiwı satqınshılıqtıń bir túri edi. Biraq eki adam da pútkilley basqa jaǵdaylarda edi. Piter Isanıń wáde etilgen Máshih ekenligin kem degende eki ret anıq moyınladı (Yuhanna 6:68-69; Matta 16:16). Bunnan aldın ol ózin Rabbıdıń qatnasına ılayıqsız gúnákar dep moyınlaǵan hám miyrimli túrde keshirilgen edi. Isa: «Qorqpań,» dedi. Ol hesh qashan gúnákardı óz gúnálarında qaldırmaydı hám bunday demeydi. «Qorqpań» degeni Isa Piterdiń ılayıqsızlıq gúnasın keshirgenligin ańlatadı (Luka 5:8-10).
Piter kóp qáteliklerge qaramastan, óz Rabbısın pútkil júregi menen súydi hám xızmet etti. Isa onıń Ózine bolǵan súyispenshiligi hám sadıqlıǵınıń shın ekenin bildi. Ol Ózin kim satatuǵının ǵana emes, al basım astında kim hálsiz bolatuǵının da bildi, hám Piterge: «Shaytan seni biyday sıyaqlı elewdi soradı (oǵan kirip, onıń erkine iyelik etiw emes). Biraq men sen ushın, Simon, seniń imanıń hálsizlenbesin dep duwa ettim» (Luka 22:31-32) dedi. Isa Shaytanǵa Piter ústinde islewge ruqsat berilgenligin ańlattı. Eyup sıyaqlı, Piter de Rabbısınıń razılıǵısız Shaytan ushın qol jetpeytin edi. Piter ózin Oǵan tapsırǵanı ushın Isaǵa tiyisli edi. Yahuda óz ómirine hám erkine bolǵan «huqıqların» saqlap qaldı hám Isanıń qorǵawında emes edi. Isanıń Yahuda ushın onıń aldawı hám satqınshılıǵı waqtında duwa etkenligi haqqında hesh qanday usınıs joq. Yahuda ǵárezsiz agent retinde háreket etti.
Isa Piterdiń imanı hálsizlenbesin dep duwa etti. Hám hálsizlenbedi! Piter Isanıń ózgesheligi hám qudaylıǵı haqqındaǵı úsh moyınlawında bildirgen imanına hesh qashan biykar etpedi. Ol Isanı bilmegenligin biykar etti, hám onıń batırlıǵı hálsizlendi – biraq imanı emes. Onıń moyınlawları qolaylı doslar menen qorshalǵan waqıtta keldi; onıń biykar etiwı Isanıń dushpanları menen qorshalǵan waqıtta, basım eń joqarı bolǵanda keldi. Isanıń shapaatı Piterdi qutqardı. Áke óz Ulıńıń ótinishlerin hesh qashan biykar etpeydi. Isa Piterdi onıń bolajaq qáteligi haqqında eskertip, hám oǵan óz duwa qollawın isenim payda etip atırǵanda, Ol Piterge aqırında Rabbıǵa paydalı bolatuǵının, óz imanıwshı joldaslarına xızmet etetuǵının da wáde etti (Luka 22:31-32).
Álbette, Yahuda shınında da ǵárezsiz agent emes edi. Ol shınında da óz Rabbısın dushpanlarına satqan joq. Ol óz janın Shaytanǵa satqan edi. Shaytan onıń Rabbısı edi. Isa onıń ushın Piter ushın duwa etkenindey duwa ete almadı.
SALMAQLI SABAQ
Yahuda Isanı jeńil yamasa ústirtin «isengen» hámmeler ushın salmaqlı sabaq hám eskertiw. Biraq Piter ilham beredi. Isa Máshihti óz Qutqarushısı hám Rabbısı retinde moyınlaǵan hám isengen adam qayta tuwılǵan hám Qudayǵa tiyisli. Elshi Pawıl «Máshihtegi Qudaydıń súyispenshiliginen hesh nárseniń bizdi ajırata almaytuǵının» (Rimliklerge 8:35-39) jazdı. Isanıń shapaatı qudiretli resurs. Ol imanıwshılardı hesh qashan Yahudayday hálsizleniwge qoymaydı. Piter sıyaqlı, hár bir imanıwshı Shaytan ushın qol jetpeytin, tek Qudaydıń ruqsatı menen ǵana. Hám Ol Shaytanǵa bizdi ózimizdiń jaqsılıǵımız hám Qudaydıń danqı ushın tazalaw ushın ǵana islewge ruqsat beredi.
