Mattawda Rabbımızdıń Xızmetindegi Tawlar
Muqaddes Kitaptagı tawlar, Eski yamasa Jańa Áhdimde bolsın, keń hám qızıqlı tema. Biz bul maqalada Mátiy Injiline itibar qaratpaqshımız, ol Mesihtiń jerdegi xızmetine baylanıslı birneshe tawdı atap ótedi. Muqaddes Kitapta taw ádette kúsh hám húkimet belgisi bolıp tabıladı, Ishaya payǵambardıń payǵambarlıǵındaǵıday:
«Aqırǵı kúnlerde Rabbımızdıń úyiniń tawı tawlardıń eń biyigi etip ornatıladı, hám tóbeliklerden joqarı kóteriledi; hám barlıq milletler oǵan aǵıp keledi» (Ishaya 2:2 ESV).
Usılayınsha, júdá biyik taw mıń jıllıq ibadatxana (Ezekiel 40:2) hám húkimet (Ashıw 21:10) menen baylanıslı.
Patshalıq húkimet hám kúsh Qudaydıń júregindegi Patshanı sıpatlaydı. Rabbımızdıń óz xalqı Onı biykar etse de, Mattaw Onı Qudaydıń dańqı ushın Izraildi basqaratın ullı Patsha hám Qudaydıń xalqına Óz jolların úyretetuǵın ullı Ustaz retinde kórsetedi. «Taw» sózi (grekshe: óros) Mattawda 16 ret ushırasadı.1 16 sanı (2x8) Qudaydıń gúwalıǵın bildiredi, 2 sanında kórilgenindey, Onıń jańa tártibi haqqında, ol 8 sanı menen kórsetilgen.
Mattaw Rabbımız Isaǵa baylanıslı súwretlegen túrli tawlarǵa qısqasha kórip shıǵayıq.
1. Azǵırıw Tawı.
Bul taw Mattaw 4:8 de tabıladı. Jámiyetlik xızmeti baslanǵanǵa deyin, Shaytan Rabbımız Isaǵa 40 kún dawamında azǵırıq berdi (Luka 4:1-2). Bul azǵırıqlar Qudaydıń ruxsat bergen sınaqları edi, Mesihtiń jámiyetlik xızmeti hám kelejek patshalıǵı ushın Onıń kámil ekenligin kórsetiw ushın. Rabbımız bul sınaqlardan ótti, hárdayım Qudaydıń qátelik joq Sózine súyendi, Onı ol aytıp ótti hám oǵan isendi. Bul jaǵdayda Mesihti júdá biyik tawǵa alıp bardı, ol jerden Shaytan Oǵan dúnyanıń barlıq patshalıqların óz dańqı menen kórsetti, olardı Isaǵa usınıs etip, eger Ol, Isa, oǵan tabınsa (Mattaw 4:8-10). Álbette, Isa bunı islewden bas tarttı. Jazılǵan úsh azǵırıq Onıń denesi, ján hám ruwxına baylanıslı edi. Olar Rabbımız basqan 40 kún hám túnlik qorqınıshlı sınaqlardı qısqasha bayanlaydı, biraq hesh qanday qáteliksiz. Oǵan maqtawlar bolsın!
2. Tálim Tawı.
Bul jerde Rabbımız Isa «Tawdaǵı Nasiyat» dep atalǵan nárseni járiyaladı (Mattaw 5–7). Ol shákirtlerine sabaq berdi hám olardı Óz wákilleri retinde wazıypaları ushın tayarladı, hám Mattaw 10–11, 18–19 hám 24–25 te kórilgenindey, olardı úyretiwdi dawam ettirdi. Kóbinshi «Baxtlılıqlar» (5:3-11) dep atalatuǵın toǵız qısqa baxtlılıq naqıllarında Rabbımız Ózine qarsı ortalıqta barlıq shákirtlerine kerek bolǵan qásiyetlerdi atap ótti. Ol óz shákirtlerin, sol waqıtta hám házir, jerdiń duzı hám dúnyanıń nurı bolıwǵa shaqırdı (13-16-ayatlarda).
Keyingi jeti abzats (17-48-ayatlarda) ataqlı túsindirmeler hám dástúrler haqqında kórsetpeler, biraq aspandaǵı Ákemizdi shın mániste kórsetiw ushın kerek bolǵan nárseden ayırmashılıqta. Kóplegen ámeliy kórsetpeler menen (Mattaw 6–7) Rabbımız barlıq shın shákirtlerdi Qudaydıń Sózin tıńlawǵa hám onı orınlawǵa shaqırdı – adam pikiriniń qumına súyeniw ornına, onıń qattı tasında qurıwǵa.
3. Taminlew Tawı.
Mattaw keyin 14 mójizeni súwretledi (kesteni qarań). Isa olardı Qudaydıń wáde etken Mesihi ekenligin kórsetiw ushın orınladı, ol basqa hesh kim orınlay almaytuǵın kóplegen payǵambarlıqlardı, mısalı Ishaya 35:5-6, orınladı. Sonıń menen birge, evrey basshıları Onı biykar etti hám hátte Onıń sońǵı ullı mójizesin Beelzebubqa (Shaytanǵa) baylanıstırdı, xalıqtı Rabbımız Isaǵa qarsı qoyıw ushın (Mattaw 12:22-32). Bul biykar etiwge qaramastan, segiz mısalda Rabbımız Óz shákirtlerine Óziniń shın izbasarları bolıwdı úyretti (Mattaw 13). Taminlew tawında (14:14-21), Qudaydıń júregindegi Patsha tek ǵana sabaq berip qoymastan, bálki Ózine ergen barlıq adamlarǵa da ǵamqorlıq etti, hayallar hám balalardan tısqarı 5,000 er adamdı mójizalı túrde tamaqlandırdı. Bul waqıya tórt Injilde de atap ótilgen.
4. Duwa Tawı.
5000 adamdı tamaqlandırdıqtan keyin Rabbımız Isa duwa tawında jalǵız edi (Mattaw 14:23; Yoxanna 6:15 ti eske alıń). Bul Onıń Qudaydıń oń qolındaǵı házirgi kúshli ornın súwretleydi (Evreylerge 1:3), Ol barlıq múminler ushın turaqlı túrde shapaat etip turadı (4:14-16, 7:25). Biz jasap atırǵan miyrim dáwirinde olardıń jeke ǵamqorlıǵı – bul Ol rapture den keyin qıyınshılıqta qutqarılǵan adamlar ushın dawam ettiretuǵın xızmet. Biraq, Onıń ǵamqorlıǵı hesh qashan jeke isenim hám minnetlemeniń zárúrligin shetke qoymaydı, Piterdiń suw ústinde júriwi haqqındaǵı gúrrińde súwretlengenindey (Mattaw 14:24-33).
5. Meyirim Tawı.
Diniy basshılardı jalǵız qaldırǵannan keyin, Patsha óz kúshin meyirim tawında kórsetti (15:29). Ol ózine ergen hám qorshap turǵan kóplegen mútáj adamlarǵa óz qamqorlıǵın kórsetti. Óz xalqı tárepinen biykar etilse de, olar isenbedi (Ishaya 53:1), Kanaanlı hayal oǵan isendi, hám onıń qızı emlendi (Mattaw 15:21-28). Isa óz xızmetin dawam ettirdi, Galiley teńizi boylap júrdi. Keyin ol tawǵa shıǵıp otırdı, óz húkimet ornın kórsetti. Oǵan kóplegen adamlar keldi, kóplegen aqsaq, soqır, mayıplar hám lál adamlar alıp kelip, Onıń ayaqlarına qoydı. Ol olardıń barlıǵın emledi. Adamlar tań qaldı hám Izrail Qudayın dańqladı (31-ayat).
Keyin, Óziniń ullı meyiriminde, Isa adamlarǵa ǵamqorlıq etti, olardıń úsh kúnnen beri azıqsız ekenligin bilip. Shákirtler Oǵan jeti nan hám birneshe kishkene balıq alıp keldi, bul olardıń beriwge bolatuǵın barlıq nársesi edi. Keyin Rabbımız adamlarǵa otırıwdı buyırdı, solay etip Ol olardı tamaqlandırsın. Qudayǵa shúkirshilik etkeninen keyin, Ol nan hám balıqlardı mójizalı túrde kóbeytip, mútáj kópshilikti tamaqlandırdı hám toydırdı, bul kelejek mıń jıllıq bereketlerdiń súwretlemesi (Zabur 132:13-18 oqıń). Qalǵan sınǵan bólekler jıynalǵan jeti sebet Onıń taminlewleri hám ǵamqorlıǵınıń tolıqlıǵın súwretleydi. Olar sonday-aq Rabbımız biz jasap atırǵan miyrim dáwiri ushın qoljetimli etken resurslardı kórsetedi, Yusuf Mısır ústinen húkimranlıǵı dáwirindegi jeti jıllıq ullı azıq molshılıǵına uqsas (Jaratılıs 41). Bizde qanday ullı Quday bar! Ruwxıy jaqtan aytqanda, Rabbımız Isa kóterilgeninen hám Muqaddes Ruwx kelgeninen beri, biz miyrim hám ullı molshılıq kúnlerinde jasap atırmız, sebebi Quday bizdi Mesihte aspandaǵı barlıq ruwxıy bereketler menen sıyladı (Efesslerge 1:3)!
6. Ózgeriw Tawı.
Bul Mattaw Injilindegi ájayıp waqıya.
Altı kúnnen keyin Isa Piterdi, Yakobtı hám onıń aǵası Yoxannanı ózi menen alıp, olardı biyik tawǵa jalǵız ózi alıp shıqtı. Hám Ol olardıń aldında ózgertirildi, hám Onıń júzi quyash sıyaqlı nurlandı, hám Onıń kiyimleri nur sıyaqlı aq boldı ... Olar kózlerin kótergenlerinde, Isadan basqa hesh kimdi kórmedi (Mattaw 17:1-2,8).
Bul bayanlawdıń ortasında biz oqıymız:
«Mine, jarqın bult olardı qapladı; hám birden bulttan bir dawıs keldi, aytıp: ‘Bul Meniń súyikli Ulım, Men Oǵan júdá razıman. Onı tıńlań!’» (5-ayat NKJV).
Bul tásirli waqıya Rabbımız Isanıń kelejek dúnyada kórsetetuǵın dańqı haqqında, Onıń kelejek dańqınıń aldın ala kórinisi shákirtlerge kórsetildi Ol Qudaydıń eń joqarı qurbanlıǵı retinde azaplarına kirgenge deyin. Kelejek jámiyetlik dańqınıń bul dáslepki dámi olardıń isenimin kúsheytti, sebebi olar Rabbımızdıń azapları hám óliminen keyin keletuǵın dańqtı kórip bolǵan edi.
Lukanıń parallel bayanlawı (9:28) ózgeriwdiń «bul sózlerden keyin» shama menen segiz kún ótkennen keyin bolǵanın atap ótedi. Segiz sanı jańa tártipti atap ótedi, al Mattaw jazǵanınday «altı kúnnen keyin» adam sanınıń ótkenin bildiredi.
Shákirtler Rabbımızdıń aldında «jalǵız ózleri» bolǵan «biyik taw» (Mattaw 17:1) bizge Rabbımız Azǵırıwshı menen jalǵız bolǵan júdá biyik azǵırıw tawın esletedi (4:8). Ol jerde hám basqa jerlerde, Adam Mesihi Isa hesh qashan qátelikke jol qoymadı. Endi, basqa biyik tawda olar Onı Qudayǵa sadıqlıǵı Onı alıp kelgen eń joqarı dańqta kórdi. Keyinirek, Piter ózgeriw tawında bolǵan waqıya haqqında gúwalıq berdi,
«Biz ózimiz bul dawıstı aspannan kelgenin estidik, sebebi biz Onıń menen muqaddes tawda edik» (2 Piter 1:18 ESV).
«Ózgertirildi» sózi (Mattaw 17:2) fizikalıq kóriniste radikal ózgeristi, «metamorfoz»dı, ruwxıy jaqtan ishki ózgeristi (Romalılarǵa 12:2), sonday-aq fizikalıq jaqtan sırtqı ózgeristi (2 Korinflilerge 3:18) ańlatadı.
Mesihtiń tirilgen denesi jańa tártipti kórsetedi hám dálilleydi, túrli nızamlarǵa boysınadı, biz tirilgen Rabbımızda kórip turǵanımızday. Ol jabıq esikten ótip, shákirtlerge barıwı, olar menen tamaqlanıwı, keyin birden joq bolıp ketiwi múmkin edi (Yoxanna 20:19-20; Luka 24:30-31,36-51). Bul jańa tiriliw tártibi bizdiń túsinigimizden tıs, sebebi ol jaǵdaydıń tolıq ózgeriwin talap etedi (1 Korinflilerge 15:50). Bul urıq penen tolıq miywe arasındaǵı ayırmashılıq sıyaqlı, biz onı kishkene urıqqa qarap túsine almaymız. Biraq, ájayıp túrde, hesh nárseniń bizdi Onnan ajıratıwı múmkin emes (Romalılarǵa 8:34-39). Qudayǵa maqtawlar bolsın! Onıń házirgi aspan dańqındaǵı denesine kelsek, bizdiń denelerimiz de sonday ózgertiriledi, sırtqı hám ishki jaqtan (Filipililerge 3:20-21). Ájayıp! Sol waqıtta biz «Onıń menen» bolıp, jol boyında, oypatlıqta, tawda, baǵda, krest qasında, qábir qasında, joqarı bólmede, yamasa Onı tapqan jerimizde Onıń doslıǵınan lázzet alıwımız múmkin. Biz Onnan úyreniwimiz, Onıń aldında bolıwımız hám Onıń gúwaları bolıwımız kerek.
7. Payǵambarlıqlar Tawı.
Zeytun tawı Mattawda úsh ret atap ótilgen. Bul payǵambarlıqlar tawı (Mattaw 21:1-10, 24:3), ol jerde Rabbımız Isa óz shákirtleri menen kóp bolǵan. Ol olar menen óz azaplarınan keyin keletuǵın óz dańqı haqqında sóylesken edi. Zeytun tawınan Isa óz shákirtleriniń ekewin eshek hám onıń tayınıń iyesine jiberdi, ekewin de Rabbımızǵa beriwdi soradı, iyesi de sonday etti. Olardı sheshken soń, shákirtler ekewin de Oǵan alıp keldi. Ol olardıń ústine otırdı (21:7) hám Ierusalimge kirdi, ózi haqqındaǵı kóplegen payǵambarlıqlardıń birin orınlap, ullı húrmetke iye boldı:
«Zion qızına ayt: ‘Mine, seniń Patshań saǵan kiyatır, kishipeyil, hám eshekke, tayǵa, eshektiń tayına otırıp’» (5-ayat NKJV).
1-17-ayatlarda tabılǵan qızıqlı detallar bizdiń ruwxlandırıwımız ushın jazılǵan, hám men olardı ózińizdiń izertlewińizge qaldıraman.
Dańqlı kirgeninen birneshe kún ótkennen keyin, biz Isanı sol tawda tabamız.
«Ol Zeytun tawında otırǵanda, shákirtler Oǵan jeke kelip, aytıstı: ‘Bizge ayt, bul nársler qashan boladı? Hám Seniń keliwińniń belgisi, hám dáwirdiń aqırı ne boladı?’» (24:3).
Kóbinshi Zeytun Nasiyatı dep atalatuǵın bul jerde Rabbımız Ózine, Óz xalqına, Ierusalimge hám kelejek dúnyaǵa baylanıslı payǵambarlıq waqıyalar haqqında kóplegen detallardı berdi. Biraq, birinshi náwbette, Isa shákirtleri menen birge sol tawdaǵı Getsemane baǵında duwa hám azapta edi; ol jerde Ol qamaqqa alınadı (26:30-57).
Kóplegen payǵambarlıqlar ámelge asqan – háripma-hárip – bul ámelge aspaǵan payǵambarlıqlardıń da álbette orınlanatuǵının kórsetedi. Rabbımızdıń bul saqnadan joq bolǵan házirgi miyrim dáwiri – biraq dańq hám húrmet penen táj kiygizilgen (Evreylerge 2:9) – bul payǵambarlıqlardıń bir bólegi emes ekenligin túsiniw júdá zárúrli. Jańa Áhdimniń basqa bólimleri bunı anıq kórsetedi, mısalı 1 Salonikalılarǵa 4:14-5:10 hám Ashıw 1:19.
Jáne bir pikir: Zeytun tawı Rabbımızdıń Óz shákirtlerine Óziniń kelejek azapların tanıstırǵan jeri (Mattaw 26:30-32). Piter ele túsingen joq (33-ayat), Isa Óz azapları menen keyin keletuǵın dańqlar arasındaǵı jaqın baylanıstı kórsetti (2 Piter 1:16-21 qarań). Rabbımız aspanǵa ketken kúni, tirilgeninen 40 kún ótkennen keyin, perishteler shákirtlerge Onıń sol tawǵa, kóterilgenindey qaytıp keletuǵının tastıyıqladı (Rasullar 1:10-11).
8. Tayınlaw Tawı.
Tirilgeninen keyingi kúnlerde Rabbımız Isa Óziniń kelejek mıń jıllıq húkimranlıǵın kútip, jańa tártipti engizdi.
«Endi on bir shákirt Galileyge, Isanıń olardı jibergen tawına bardı ... Hám Isa kelip, olarǵa ayttı: ‘Aspanda hám jerde barlıq húkimet Maǵan berildi. Sonlıqtan barıń hám barlıq milletlerdi shákirt etiń, olardı Áke, Ulı hám Muqaddes Ruwx atına shomıldıń, olardı Men sizlerge buyırǵan barlıq nárseni saqlawǵa úyretiń. Hám mine, Men sizler menen hárdayım, dáwirdiń aqırına shekem’» (Mattaw 28:16,18-20 ESV).
Mattawdaǵı segizinshi taw tirilgen Rabbımızdı kelejek dúnyaǵa baylanıslı kórsetedi, Ol Óz shákirtleri menen Áke, Ulı hám Muqaddes Ruwx penen jańa qatnasıqqa ornalastırılǵan. Bul qatnasıq tek ǵana Rabbımızdıń tamamlanǵan jumısı hám Onıń tiriliwi sebepli ornatılıwı múmkin edi.
Lukanıń Injili Rasullar kitabı hám Pawlusuń biz jasap atırǵan házirgi miyrim dáwiri ushın xızmeti menen tıǵız baylanıslı – Ol ushın ajıratılǵan yamasa bólingen xalıq. Mattaw 28 bul jerdiń milletlerin, Mesihtiń kelejek bereketli húkimranlıǵı astındaǵı jámiyetlik húkimranlıǵınıń barlıq aymaǵın kútedi. Búgin biz Onıń miyrimdegi bar ekenliginen lázzet alıp atırmız, Oǵan isenim hám súyispenshilik penen boysınıp. Biraq kelejek dúnyada Onıń bar ekenligi májbúriy, jámiyetlik boysınıwdı ańlatadı (Filipililerge 2:9-11).
9. Kóteriliw Tawı.
Bul taw Mattawda atap ótilmegen, sebebi Rabbımız dáwirdiń tamamlanıwına shekem (Mattaw 28:18-20), yaǵnıy mıń jıllıq húkimranlıqtıń aqırına shekem Óz shákirtleri menen qaladı.2 Mark 16, Luka 24 hám Rasullar 1 bul tawǵa hám Onıń kóteriliwine jańa tártipti, miyrim dáwirine tán bolǵan nárseni engiziw maqsetinde silteme beredi. Xristianlıq eki kózqarastı da esapqa aladı hám birin basqasına, yamasa kerisinshe, artıqshılıq beriw ushın shetke qoymaydı. Biraq, bizge jańa nárseniń tolıq tásirin úyreniw hám túsiniw ushın Xatlardıń nurı kerek, ásirese Pawlusuń xızmetinde ashıp berilgenindey (mısalı, Efesslerge 3). Pawlusuń barlıq bóliskenleri basqa elshiler menen tolıq úylesimde (1 Yoxanna 1:1-4, 4:6).
Juwmama Sóz
Muqaddes Kitaptagı tawlar zárúrli ruwxıy principlerdi kórsetedi hám bizge Qudaydıń ullılıǵın hám Rabbımız Isanıń dańqların kóriwge járdem beredi. Biz Onıń menen tawda Musa sıyaqlı yamasa shákirtler sıyaqlı duwada bolayıq, hám Onnan úyreniwimiz múmkin!
ESLETPE
- Mattaw 4:8, 5:1,14, 8:1, 14:23, 15:29, 17:1,9,20, 18:12, 21:1,21, 24:3,16, 26:30, 28:16.
- Adam kózqarası boyınsha, bul bizdiń túsinigimizden tıs, sebebi basqa Muqaddes Jazıwlar Rabbımız Isanıń kóterilgenin kórsetedi (Mark 16:19). Mattawda Ol hárdayım Óz xalqı menen, sebebi Ol Quday, Immanuel, «Quday biz benen» (1:23).
Isanıń Orınlaǵan On Tórt Mójizesi
Onıń Qudaydıń Mesihi Ekenligin Kórsetiw Usıń
Ala pesli adamdı emlew
Mattaw 8:2-4
Júzbasınıń paralich bolǵan qulın emlew
Mattaw 8:5-13
Piterdiń qaynananasın qızdırma menen emlew
Mattaw 8:14-15
Kóplegen nawqas hám jın iylegen adamlarǵa shıpaber
Mattaw 8:16-17
Ullı dawılda shákirtlerdi qutqarıw
Mattaw 8:23-27
Jın iylegen eki Gadarenlikti emlew
Mattaw 8:28-34
Paralich bolǵan adamdı emlew
Mattaw 9:1-8
Qan ketetuǵın hayaldı emlew
Mattaw 9:20-22
Yairustıń qızın tiriltiw
Mattaw 9:18-26
Eki soqır adamdı emlew
Mattaw 9:27-31
Ker hám jın iylegen adamdı emlew
Mattaw 9:32-34
Kóplegen nawqaslardı emlew
Mattaw 9:35-38
Qurǵaq qollı adamdı emlew
Mattaw 12:10-13
Jın iylegen, soqır hám ker adamdı emlew
Mattaw 12:22-23
- Jın iylegen, soqır hám ker adamdı emlew hesh kim islemegen nárseni, sebebi jın shıǵaratuǵınlar tek ǵana sol adamnıń ishinde jın menen baylanıs arqalı isley alatuǵın edi, biraq hesh qashan ker/lál adam menen emes.
