Kilt qollanıwı hámmege málim. Qala, qapı yamasa esiktiń kiltine iye bolǵan adam ishinde ne bar bolsa, sonı basqaradı hám onıń qáwipsizligi hám qollanılıwı usıń juwapker. Injilde kilt termininiń qollanılıwı tiykarınan simvollıq, biraq Ol Hákimler 3:25-te óziniń ápiwayı mánisinde qollanılǵan, onda Moab patshası Eglonnıń xızmetshileri Ehud óz húkimdarların óltirgennen keyin jabıp qoyǵan esikti ashıw usıń onı qollanadı. Kilt jabıw yamasa ashıw usıń qollanıladı, hám Rabbimiz Isa bizge Injilde túrli kiltlerge iye bolǵan retinde kórsetilgen, olardıń geybirlerin Ol ózi qollanadı, hám basqaların Ol ózi usıń qollanıw usıń xızmetshilerine tapsırǵan.
Dawıt Úyiniń Kilti
Ishaya 21-de biz Dawıttıń áwladınan bolǵan Shebnanıń Hezekiya úyiniń basında bolǵanın bilemiz, biraq Yahova onnan narazı bolǵanı usıń, onıń lawazımı basqa birewge, yaǵnıy Hilkiyanıń ulı Eliakimge beriliwi kerek edi. Eliakim haqqında Rabbimiz былай dedi:
«Hám Dawıt úyiniń kiltin men onıń iynine qoyaman; sonlıqtan ol ashadi, hám hesh kim jabamaydı; hám ol jabadi, hám hesh kim ashadi» (Ishaya 22:22). Dawıt kilti onıń iyninde bolǵan halda, patshalıq úyiniń húkimeti Eliakimniń qolına tapsırıldı, hám ol óziniń joqarı lawazımında, Quday tárepinen shaqırılǵan retinde, «Ierusalim turǵınları hám... Yahuda úyi» usıń jaqsılıq usıń xızmet etiwge tiyis edi. Eliakim bul jerde Rabbimiz Isa Másihtiń bir túri, Ol kelesi kúnde Ierusalimde, Yahudada, hátte pútkil Izrailde Qudaydıń dańqı hám Onıń xalqınıń bereketleniw usıń barlıq nárselerdi tártipke saladı. Bul bizge Ishaya 9:6–7 payǵambarlıǵında járiyalanǵan nárselerdiń túrin beredi:
«Óytkeni bizge bala tuwıldı, bizge ul berildi; hám húkimet onıń iyninde boladı... Dawıt taxtında hám onıń patshalıǵında, onı tártipke salıw hám onı húkim hám ádillik penen bul waqıttan máńgilikke ornatıw usıń.» Rabbimiz óz dańqı kúni Insan Ulı retinde barlıq nárselerdi basqarsa da, Eliakim tek Rabbimizdiń Izrail menen baylanıslı basqarıwınıń bir bólegin ańlatadı. Izrail dańqınıń barlıǵı Oǵan, bekkem orındaǵı Shegege, «alıp taslanǵan hám... kesilgen» Birine baylanıslı boladı, biraq Ol tiriliwde Eski Ahd Jazıwlarında Onıń haqqında aldınnan kórsetilgen hám payǵambarlıq etilgen barlıq nárselerdi orınlaydı.
Dawıt Kilti
Bul Jazıwǵa shúbhasız isharat etse de, Ashıw 3:7-de basqa nárse kózde tutılǵan. Ishaya 21-de Rabbimiz Isanıń kelesi húkimeti haqqında aytılǵan, al Ashıw 3-te Rabbimizdiń jıynalıslar arasındaǵı házirgi húkimeti haqqında. Ol ele Dawıt úyin basqarıp atırǵan joq – bul Onıń jerge qayta keliwin kútedi – biraq Onıń Quday patshalıǵı ústinen házirgi húkimdarlıq orını Oǵan sadıqlıq bildiretuǵınlar arasında ámelge asırıladı. Rabbimiz jaqında aspannan túsip, dúnya patshalıqları ústinen ashıq túrde húkim súredi, biraq Oǵan házir aspanda hám jerde barlıq kúsh berilgen, jıynalıslar arasında júrip, bul dúnyaǵa qatnaslı jaǵdaylarda perdeniń artında háreket etedi, Onıń húkimeti baqlawda, jaman kúshlerdiń belgilengen shegaralardan asıp ketiwine jol qoymaydı.
Áwliyeler usıń barlıq kúsh hám húkimdarlıqtıń óz Rabbisi hám Ustazınıń qolında ekenin hám adamlar isley alatuǵın jamanlıqtıń sheklengen ekenin túsinip jetkenleri qanday xoshamet! Filadelfiya jıynalısına Rabbimiz былай dedi:
«Mine, men seniń aldıńa ashıq esik qoydım, hám hesh kim onı jabamaydı» (Ashıw 3:8). Aspandaǵı Másihtiń tawsılmas hám izertlenbeytuǵın baylıqlarına esik bolsa da, yamasa Másihtiń bizge bildirgen barlıq nárselerdi járiyalaw usıń gúwalıq esigi bolsa da, Ol ashqan esikti hesh kim jabamaydı. Áwliyelerdiń «az ǵana kúshi» bolıwı múmkin, biraq esikti ashqan yamasa onı ashıq tutqan olardıń kúshi emes; bul Dawıt kiltine iye bolǵan Onıń kúshi.
Bilim Kilti
Izraildegi nızam doktorları Eski Ahd Jazıwlarında tálim alǵanları usıń ayrıqsha imtiyazlı orınǵa iye edi, biraq bul imtiyaz óziniń sáykes juwapkershiligine iye edi. Olar Onıń jerdegi xalqına tálim beriw usıń Rabbimizge juwapker edi, hám Luka 11-de Rabbimiz sóylegenler Qudayǵa sadıqsız bolǵan edi, óytkeni olar xalqqa Onıń sózinde bolǵan Quday haqqındaǵı bilimlerdi bermegen edi. Sonlıqtan Rabbimiz olardıń былай dedi:
«Qayǵı sizge, nızamshılar! Óytkeni siz bilim kiltin alıp qoydıńız: ózińiz kirmedıńız, hám kirip atırǵanlarǵa kedergi boldıńız» (Luka 11:52). Eski Ahdtiń kóp wádelerine sáykes, Rabbimiz Isa óz xalqı Izrailge kelgen edi, hám nızam doktorları Onıń keliwinde Onı qarsı alıwı kerek edi, óytkeni olar Onıń haqqında sóylegen Jazıwlardı bilgen edi, óytkeni olarda bilim kilti bar edi. Qudaydıń Másihti quwanısh penen qabıl etip, Onıń izbasarları bolıwdıń ornına, olar Oǵan qarsı shıqqan barlıq adamlar menen birikti, hám Oǵan qarsı sóyledi, Onıń qasında bolıwdı hám bereketin izlegen qoydıń kembag'allarına kedergi boldı, hám Luka 11:46–52 sózlerinde Rabbimizdiń ashıqlawı hám ayıplawına múnásip boldı.
Bul kúndegi Qudaydıń áwliyeleri qanday joqarı dárejede qollap-quwatlanǵan, Másihtegi bilim kiltine iye bolıp, olardıń usıń Eski Ahd hám Jańa Ahdtiń barlıq ullı qazınaların ashıp beredi. Quday Ulında Quday ashıqlanǵan, hám Quday Ulında ornalasqan Quday sırlılıǵında «danıshpanlıq hám bilimniń barlıq qazınaları» jasırınǵan (Koloslıqlar 2:3). Másihti bilgen halda, biz Muqaddes Ruwhtıń basqarıwı menen Jazıwlar boyınsha júre alamız, olarda Onıń haqqındaǵı nárselerdi kóriw usıń (Luka 24:44–45; 1 Korinflikler 2:12).
Patshalıq Kiltleri
Simon Petrus Ákeden Uldıń Shaxsı haqqında ájayıp ashıqlawdı alǵannan keyin, hám Quday Ulınan Óz jıynalısın qurıw haqqında ashıqlawdı alǵannan keyin, Rabbimiz oǵan былай dedi:
«Hám men saǵan aspan patshalıǵınıń kiltlerin beremen: hám sen jerde ne baylasań, aspanda baylanǵan boladı: hám sen jerde ne bosatsań, aspanda bosatılǵan boladı» (Matta 16:16–19). Kóp ret kórsetilgenindey, Rabbimiz Petrusqa bergen kiltler aspan kiltleri emes, al aspan patshalıǵınıń kiltleri edi; hám Petrus bul kiltlerdi jerde qollanıwı kerek edi, aspanda emes. Petrus Rabbimiz tárepinen berilgen kiltlerdi Pentekost kúni olardıń aldında waǵız etkeninde yahudiylerdi aspan patshalıǵına kirgiziw usıń qollanǵan, úsh mıń adam ózgerip, shomıltırılǵan. Simon Petrus bul ózgergen jánlerdi aspanǵa ketken hám óz patshalıǵın aspan taxtınan basqarǵan Rabbimizdiń húkimdarlıǵı astına alıp keliw usıń ilahiy qurallı edi. Aspan patshalıǵınıń kiltleri Simon Petrus tárepinen Korneliusqa hám onıń menen birge jıynalǵanlarǵa qutqarıw jolın bildiriw usıń Quday tárepinen jiberilgende, basqa milletlerdi Xristian sheńberine kirgiziw usıń qayta qollanılǵan (Hákimler 10).
Kiltler menen birge Petrusqa jerde Rabbimizdiń atınan baylaw hám bosatıw húkimdarlıǵı da berilgen edi, hám Hákimler 5-te ol Ananias hám Sapphiraǵa Muqaddes Ruwhqa qarsı islegen gúnáların baylaydı, hám bul Qudaydıń olarǵa dárhal húkim etiwimenen aspanda tastıyıqlandı. Matta 16-da Rabbimiz tárepinen Petrusqa dáslep berilgen nárse jıynalısqa da, hátte Onıń atına jıynalǵan eki yamasa úsh adamǵa da berilgen (Matta 18:18–20). Gúnálardı húkimetlik baylaw hám bosatıw Korinfte gúná islegen adamnıń jaǵdayında kórsetilgen, onıń gúnásı 1 Korinflikler 5:3–5-te berilgen kórsetpelerge sáykes oǵan baylanǵan, hám onıń gúnásı 2 Korinflikler 2:6–11-degi kórsetpelerge sáykes bosatılıwı kerek edi.
Tamam hám Ólim Kiltleri
Elshi Yuhanna Ashıw 1-de Isanı óziniń rásmiy dańqında kórgeninde, Onıń kórinisi qanday basqasha edi. Yuhanna Isanı jerde jaqınlıqta bilgen edi, Onıń kókireginde dem alıw hám quwanıshın bilgen edi, biraq házir ol Onı былай kóredi:
«Kózleri ot jalını sıyaqlı... hám awzınan eki qırralı ótkir qılısh shıqtı: hám Onıń júzi kúshinde nur shashqan quyash sıyaqlı edi» (Ashıw 1:13–16). Onıń «óli sıyaqlı ayaqlarına jıǵılǵanı» tańqalarlıq emes pe edi? Bir ret Yuhanna Rabbimizdiń dańqında bolǵanda «qattı qorıqqan» edi (Matta 17:6), biraq ol waqıtta Onıń awzında qılısh joq edi, hám Ashıw 1-de kórsetilgen sudlıq xarakter hesh nárse joq edi. Dańq tawında «Qorqpań» degen sonday dawıs házir óz qulına «Qorqpa» deydi; hám onıń qorqınıshın basıw usıń oǵan qoyılǵan sonday qol bir waqıtları onıń ayaqların juwıw usıń qollanılǵan edi. Ózin Yuhannaǵa «Birinshi hám Aqırǵı» retinde kórsetken Isá былай dedi:
«Men tiriliktegi, hám ólgen edim; hám mine, men máńgilikke tirimen, Ámin; hám tamam hám ólim kiltlerine iye men» (Ashıw 1:17–18). Jerde Rabbimiz былай degen edi:
«Tánni óltiretuǵınlardan qorqpań, hám onnan keyin isley alatuǵın hesh nárse joq» (Luka 12:4). Adamlar basqalardıń ómirin alıwı múmkin, yamasa hátte óz ómirlerin alıwı múmkin, biraq tek Birisi tamam hám ólim kiltlerine iye; tek Birisi óltire aladı hám tamamǵa taslay aladı; hám tek Ol ólimnen kirgenlerdi shıǵara aladı. Adam óltiriwge haqılı emes, oǵan bul húkimdarlıq berilmag'an, tek Jaratılıs 9:6-da Nuhqa berilgen Qudaydıń húkimetindegi ilahiy kórsetpelerge sáykes: «Kim adam qanın tógse, onıń qanı adam tárepinen tógiledi: óytkeni Quday ózin adamdı jarattı.» Ólgenler arasınan tirilgen, Insan Ulı, Másih Isa, ólim hám tamam ústinen húkimdarlıqqa iye; hám Onıń ólimniń kúshin buzıw usıń ólim aymaǵına kirerden aldın, ólimge eriwge tayın bolǵan táwbe etken urlıqqa былай degeni qanday ájayıp:
«Shınında da men saǵan aytaman, búgin sen menen jánnetde bolasań» (Luka 23:43). Ákege húkim etiwge húkimdarlıq bergen, hám dawısı barlıq nárselerdi tiriliwde shıǵaratuǵın, hám tiriliwde óziniń tamam hám ólim kiltlerine iye ekenin aytatuǵın Birisi, ájayıp miyrimlilik penen ólip atırǵan urlıqqa ózi usıń Qudaydıń jánnetine esikti ashıwın ayttı.
Túpsiz Shúńqır Kiltleri
Túpsiz shúńqır bul dúnyada adamlarǵa tásir etetuǵın qarańǵı ruwxıy tásirlerdiń kelip shıǵatuǵın jeri, olar shaytannıń agentleri bolǵanlardıń shaytanlıq tálimatları tárepinen tásirlengenlerge aldaw hám qayǵı alıp keledi. Ashıw 9:1-den shaytannıń óz qálewin islew usıń tolıq baqlawǵa iye emesligi anıq, óytkeni túpsiz shúńqırdıń kilti onıń qolında emes. Aspannan túsip ketken juldızǵa waqtınsha kilt berilgen edi, biraq kilt oǵan tiyisli emes edi. Sheklengen waqıt usıń bul juldız, qanday da bir ullı intellektual yamasa ruwxıy dárejeli adam, tozaq aymaqlarınan aldaw hám qıyınshılıq alıp keletuǵın tásirlerdi kóteriwge ruqsat etilgen edi, olar mańdaylarında Qudaydıń múhrine iye bolmaǵanlarǵa tásir etedi.
Ashıw 20:1-ge kelgenimizde, túpsiz shúńqırdıń kiltin shaytandı úlken shınjır menen baylap, onı túpsiz shúńqırǵa taslaǵan, onı jabıp hám onıń túrmesin múhirlengen perishteniń qolında kóremiz. Jamanlıqtıń baqlawı gúná jaratıwshısı shaytannıń qolında emes ekenin kóriw qanday jaqsı. Quday óz danıshpanlıǵında jamanlıqtıń óziniń súyikli áleminde bas kóteriwine hám dúnyaǵa basıp kiriwine ruqsat etken, biraq ol hesh qashan Qudaydıń baqlawınan tıs bolmaǵan. Aspanda «bárı birge turadı» (Koloslıqlar 1:17) bolǵan Birisi bar, Ol óz qálewin qáwipsiz etiw hám óz áwliyeleriniń jaqsılıǵı usıń barlıq nárselerdi birge uslap turadı, hám tek jamanlıqtı ózi belgilengen shegaralarǵa jetiwge ruqsat etedi, shaytanǵa hám barlıq jaman kúshlerge былай deydi:
«Bul jerge shekem keleseń, biraq odan artıq emes: hám bul jerde seniń maqtanıshlı tolqınlarıń toqtatıladi.»
