HAGGAYDAG'I Payg'ambarlıq
Injildegi siyalıq hesh qashan qurımaydı dep esaplasaq, Haggaydıń payg'ambarlıǵı aytılǵannan 2500 jıl ótkennen keyin de áhmiyetin saqlap qalmaqta. Onıń eki qısqa babı tórt payg'ambarlıqtan ibarat bolıp, olar jalqawlıq dáwirinde áhmiyetli bolıp qalmaqta.
Birinshi Payg'ambarlıq
Altınshı ayda, Haggaydıń birinshi payg'ambarlıǵı jalqawlıqtı ayıpladı ha'm xalıqtı qaytadan islewge shaqırdı. Olar bir ma'wsim boyı gúllengen jalqawlıqtıń lazzatların tatqan bolsa da, Rabbiy olardıń O'z úyine itibar bermewin ayıpladı. Biraq Quday O'z xalqın ashlıq ha'm joǵaltıw menen qıynaǵanda, olar dáwirdiń belgilerin oqıwdan bas tarttı. Olar bir pikirde edi: «Rabbiy úyi qurılıwı ushın waqıt kelmedi» (Haggay 1:2 KJV). Patsha buyrıǵı menen jumıs toqtaǵannan keyin 20 jıl «dem alıwdan» keyin, olardıń qarsılıqları beker edi. Haggaydıń búgingi kúndegi áhmiyetin kóriw ushın, xalıqtıń gu'naların Ashıwlanıw 2-3 tegi jeti shirkewge Masih aytqan pikirler menen baylanıstırayıq.
Sol dáslepki kúnderde Quday ushın barlıǵın qáwip-qáterge salǵan bul ıqlaslılardıń muqaddes otı qay jerde edi? Jetpis jıl súrginnen keyin olar Nebukadnezar wayran etken ibadatxananı qurıw ushın qaytıp kelgen edi. Olar bir qolında qılısh, ekinshi qolında malta menen ómirlerin qáwip-qáterge salǵanda hesh kim olardı toqtata almadı (Naxemiya 4:17). Biraq endi, Sardis shirkewindegidey, Rabbiy: «Men seniń islerińdi Quday aldında kámil taba almadım» (Ashıwlanıw 3:2) dep atır edi. Jaqsı baslaǵan adamlar tamamlawǵa bolǵan erkin joǵaltqan edi. Ha'm sonday etip Efes shirkewindegidey, qollanılatug'ın so'zler: «Sonlıqtan, qay jerden qulaǵanıńdı esle, ha'm táwbe et, ha'm dáslepki islerdi islesin» (Ashıwlanıw 2:5) boladı.
Sol sharshamaǵan jumısshılardıń dáslepki muhabbatı qay jerde edi, olar Onıń atı ushın miynet etken ha'm sharshamaǵan edi? Ha'm du'nyanı tóńkeriw ushın úlken rejelerge ne boldı, qashan sınık du'nya bizdi tek tóńkerip taslaǵanda? Ha'm Rabbiy úyi qıyran'dı bolıp qalǵanda, olardıń óz úylerine ne boldı? Livan kedrleri olardıń tóbelerin qaplaǵan edi, al Qudaydıń turar jayları qıyran'dı bolıp qalǵan edi. Olar ózleriniń gúlleniwinde Onıń úyiniń wayran bolıwına jol qoydı. Biraq olardıń qısqa múddetli paydaları máńgilik sıylıqtı joǵaltıw qáwpin tuwdırdı. Sebebi olar dáslepki gúlleniwleri menen ózlerin qutlıqlaǵan bolsa da, Rabbiy Yahudiyag'a Laodikeya shirkewine aytqan nársesin aytıwı múmkin edi: «Sebebi sen: ‘Men bayman, ha'm múlkim ko'beydi, ha'm hesh nársege mu'ta'j emespen’ deysiz: ha'm sen qanshelli baxtsız, ha'm qayg'ılı, ha'm kámbaǵal, ha'm soqır, ha'm jalańash ekenińdi bilmeysiz» (Ashıwlanıw 3:17).
Sanaatlı ellerde súyt ha'm bal iship atırg'an bizlerge ne boldı, gúya wáde etilgen jerdegi sıyaqlı, al az qolaylı orınlarda ko'p aǵayınlar bul du'nyalıq nárselerden azǵana iye, biraq Rabbiyine degen muhabbatları ko'p? Sondaylarǵa Rabbiy, Smirna shirkewine aytqanday, deydi: «Men seniń islerińdi, ha'm qıyınshılıǵıńdı, ha'm kámbaǵallıǵıńdı bilemen, (biraq sen baylıqsan)» (Ashıwlanıw 2:9).
Ekinshi Payg'ambarlıq
Jetinshi ayda, payg'ambar Haggay qaytadan so'yledi. Bul waqıtqa kelip xalıq birinshi payg'ambarlıqqa boysınǵan edi. Biraq olar óz jumıslarınan unamlı emes edi, sebebi olar Rabbiy buyrıǵına, O'z úyin tamamlaw ushın aǵash qollanıwǵa qızıqpaǵan edi. Biraq ádillik ushın, olar Injildi orınlaǵan edi: «Qulaǵı bar adam, Ruwx shirkewlerge ne aytıp atırǵanın esitsin» (Ashıwlanıw 2:7). Sonıń menen birge olar ha'li de óz jumıslarınıń qımbatlılıǵın ibadatxana shekeli menen ólshep atır edi, ha'm ibadatxananıń shekeldiń haqıyqıy ólshemi ekenligin tu'sinbey atır edi. Eger Quday úyde jasasa, Onıń barlıǵı onı qurıw ushın qollanılǵan barlıq gu'mis, altın ha'm qımbat bahalı taslardan da úlken da'rje edi. Ha'm álbette, Sulayman qurǵan úydi esleytuǵınlar bar edi, ol óte da'rjege iye edi (1 Shejire 22:5). Olar ekinshi ibadatxananıń salıstırmalı túrde jaman kórinisine tań qaldı. Olar da'rje Qudayınıń ha'li de olardıń arasında jasaytug'ının umıtqan edi: «Men sizler menen Mısır jerinen shıqqanın'ızda kelisim etken so'zime qaray, Menin' Ruwxım sizlerdin' arasında qaladı: qorqpan'lar» (Haggay 2:5).
Ha'wliyler ha'm payg'ambarlar óz sıylıqlarına qaytqan bolsa da, Piter bizge «da'rje ha'm Quday ruwxı sizlerdin' u'stinizde turadı» (1 Piter 4:14) deydi. Bunnan tısqarı, biz Qudaydıń qarapayımlıq ha'm shın ju'rekten óz Rabbiyine xızmet etetuǵın ha'm tabınatuǵınlardı, qarapayım sharayatlarda bolsa da, jek kóredi dep oylamawımız kerek. Quday jaqsı adamlardı altın menen bezetilgen orındıqlardan jaqsı kóredi: «Sebebi eki yamasa úsh adam Menin' atım menen jıynalǵan jerde, Men olardıń arasında bolaman» (Matta 18:20).
Ha'm ma'n'gilik ibadatxanasına ne boldı? Eger Quday keyingi úydi birinshisinen úlkenirek etiwge wáde bergen bolsa, du'nyanıń kúshsizleri ha'li de jasırın mannanı tatıp kóredi? Ha'm kámbaǵallarǵa ne boldı, olar aq kiyimler kiyip, Qutqarıwshısı menen ju'rgenlerinde Jańa Ierusalimniń altınında ju'redi?
U'shinshi Payg'ambarlıq
Toǵızınshı ayda, Quday O'z xalqına basqa bir úlken sabaq berdi. Qurbanlıqtıń eti ruhaniy kiyimler menen baylanıs arqalı tiygen nárselerdi muqaddes etedi me? «Ruhaniyler juwap berip ayttı: ‘Joq’» (2:12). Kerisinshe, «eger ólik denesi menen taza emes adam bulardan birine tiyse, ol taza emes boladı ma? Ha'm ruhaniyler juwap berip ayttı: ‘Ol taza emes boladı’» (2:13). Bul sorawlar ibadatxanaǵa qatnıslı jasırın mısalı bar. Eger ibadatxananıń qıyran'dıları taza emes bolsa, onda úy wayran bolıp jatqanda xalıq taza emes boladı. Biraq kerisinshe, úydi qayta bag'ıshlaw taza etiwge ta'sir etti, bunıń nátiyjesinde qayta tiklengen xalıq ózlerinin' barlıq imtiyazları qayta tiklengen dep esaplay aladı. Bul ha'wliylik ruwxıy úydin' a'sirler boyı wayran bolıwı keyingi dáwirlerde gu'walıqtıń qayta tikleniwin tosqınlıq etpegenligin aytıwdıń basqa bir jolı. Táwbe esigi hesh qashan jabılmadı, dáwirdiń qaran'g'ılıǵı qanday bolsa da. Yamasa Rabbiy Filadelfiya shirkewine aytqanday: «Mine, men seniń aldın'a ashıq esik qoydım, ha'm hesh kim onı jaba almaydı» (Ashıwlanıw 3:8).
To'rtinshi Payg'ambarlıq
Aqırg'ı ashıw Yahudiyanın' ha'kimi Zerubabbelge. Daniyelde payg'ambarlıq etilgen bes basqa millet imperiyaları dawamında ne bolmasın, Quday Masih kelgenshe O'z xalqın saqlaydı. Zerubabbel ha'm Masih ekewi de patshalıq urıwınan ha'm ekewi de Matta shejiresinde atap o'tilgen. Kerisinshe, qu'diretli patshalardın' shejireleri umıtılıp ketedi, al Patshalar Patshasının' urıwı ilahiy buyrıq penen buzılmay qaladı. Sonday-aq bu'gin Patshaǵa xızmet etetuǵınlar, basqa milletlerdin' patshalıqları topıraqqa aylanǵanda, Onıń menen birge patshalıq etedi. Eger biz Onıń menen birge azap sheksek, biz de Onıń menen birge patshalıq etemiz. Sonlıqtan Ol Tiyatira shirkewindegi jen'impazǵa deydi: «Ol olardı temir tayag'ı menen basqaradı; qashan g'azanshazı ıdısları sıyaqlı olar maydalanadı: Men O'z Atamnan qabıl etkenindey» (Ashıwlanıw 2:27).
