Hárdayım jaqsı teologiyalıq tartıslarǵa qumar bolǵan Nızam ustazı Isa Mesihtiń sınık Saddukeylerdiń sınawın jeńgenin baqlap, dawlı Rabbiydi óz sınawı menen shug'ıllanıwdı sheshti. Onıń niyetiniń Isa Mesihti tutqınǵa alıw yamasa uyaltıwdı qálegen Saddukeylerdiki sıyaqlı emes, bálkim asıl bolǵanına úmit etemiz. Qalay bolǵanda da, Isa Mesihi oǵan (hám bizge) júdá jiddiy oylaw ushın azıq berdi.
Xabar
Nızam ustazı soradı: «Barlıq buyrıqlardan (sol waqıtta rabbiniń kitaplarında júzlegen buyrıqlar bar edi), eń áhmiyetlisi qaysı?»
Isa Mesihi oǵan ekewin birge orap berdi: «Eń áhmiyetlisi... mına: ‘Tıńla, Izrail, Rabbimiz Qudayımız, Rabbi birden-bir. Rabbiy Qudayıńdı pútkil júregiń menen, pútkil jánıń menen, pútkil aqılıń menen hám pútkil kúshiń menen súy’ (Deuteronomiy 6:4-5). Ekinshisi mına: ‘Kórshińdi ózińdi súygenińdey súy’ (Levitikus 19:18). Bulardan úlken buyrıq joq» (Mark 11:28-31). Matta Isa Mesihtiń juwmaqlawshı sózin mınaday jazadı: «Barlıq Nızam hám Payǵambarlar bul eki buyrıqqa tiykarlanǵan» (Matta 22:40 NIV).
Isa Mesihtiń juwabınıń Deuteronomiy bólegi On Buyrıqtı (Deuteronomiy 5:1-22) qaytalaytuǵın kontekstten kelip shıqqan. Bul qısqa isenim dindar evreyler arasında «Shema» dep jaqsı belgili edi – hám olar onı hár tańda hám keshte oqıytuǵın edi. Sóz shema bayanaqtıń birinshi sózinen kelip shıqqan: «Tıńla (sh’ma), Izrail.» Ol On Buyrıqtıń dáslepki tórtewiniń tiykarǵı ideyasın qamtıydı, olar adamnıń Qudayǵa bolǵan múnásibetlerin hám minez-qulqın basqaradı – vertikal múnásibet.
Basqa bir úzindiden qosımsha buyrıq qosıw arqalı, Isa Mesihi shema tek ǵana dástúrden, hám anıqlaw qıyın diniy qaǵıydadan, júdá ámeliy, baqlanatuǵın hám ólshenetuǵın turmıs tárizi talabına ózgertti hám jańaladı. Onıń qosımshası besinshi hám onınshı buyrıqlardıń tiykarǵı ideyasın qısqartadı, olar adamlar arasındaǵı múnásibetlerdi hám minez-qulqın basqaradı – gorizontal múnásibet. Avtor Scot McKnight bul qayta qaralǵan Ullı Buyrıqtı óz kitabında «Isa Mesihtiń Isenimi» dep ataydı (Paraclete Press, ’04).
Jańa Testamentta Isa Mesihtiń de, Pawıldıń da bul jańa basımǵa kúsh bergen basqa jaǵdayların baqlaw paydalı – tiykarınan dıqqattı Qudaydan kórshige awdarıw – tek gorizontal bólimdi tolıq buyrıq retinde keltiriw arqalı.
Isa Mesihi ayttı: «Hár bir nársege, basqalarǵa ózińizge qalaǵanıńızdı etiń, sebebi bul Nızam hám Payǵambarlardıń barlıǵın qamtıydı» (Matta 7:12). Onıń basqa eki juwmaqlawshı bayanaqtı bul menen derlik birdey (Matta 22:40; Mark 12:31).
Pawıl bul basımdı Rimliklerge 13:8-10 da úsh márte qaytaladı: «Bir-birińizdi súyiwge bolǵan turaqlı qarzdan basqa hesh qarz qaldırmań, sebebi óz adamın súygen adam Nızamdı orınlaǵan boladı. ‘Zına qılma’, ‘Óltirme’, ‘Urla’, ‘Qızǵanba’, hám basqa qanday buyrıq bolsa da, bular bir qaǵıydaǵa jıynalǵan: ‘Kórshińdi ózińdi súygenińdey súy.’ Súyiw kórshisine zıyan keltirmeydi. Sonlıqtan súyiw nızamnıń orınlanıwı bolıp tabıladı.» Hám Pawıl onı Galatiyalılarǵa 5:14 te taǵı bir márte qaytaladı: «Pútkil nızam bir buyrıqqa jıynalǵan: ‘Kórshińdi ózińdi súygenińdey súy.’»
Máni
Biz bunnan ne nátiyje shıǵarıwımız kerek? Pawıl Isa Mesihtiń sózine qayshı kelip atır ma? Isa Mesihi ózine qayshı kelip atır ma? Olar Nızamdı tómenletip, Qudaydıń ornına tek ǵana adamǵa baǵdarlanǵan dıqqattı qoyıp atır ma? Álbette joq! Mine sabaq: Kórshime bolǵan súyiw tek ǵana kózge kórinetuǵın túrde kórsetilgende nátiyjeli boladı. Eger men oǵan qanday da bir ámeliy meyrimdilik, muhabbat, empatiya, simpatıya yamasa jaqsı niyet kórsetpesem, kórshim meniń onı súygenimdi bilmeydi. Álbette, Quday meniń Onı súygenimdi bilgeni ushın, meniń Onı súygenimdi bilgeni ushın, sol waqıtta meniń «diniy» dindarlıǵım kórshime hesh nárse bermeydi. Quday meniń Oǵan bolǵan súyiwimdi kózge kórinetuǵın, ámeliy túrde kórsetilgenin qáleytini ushın. Sonlıqtan Yakup jazdı: «Ámelsiz isenim óli» (Yakup 2:26).
Tek ǵana bul emes. Qudaydıń Ózi meniń kórshimdi súyedi, biraq meniń kórshim Onıń súyiwinen ele xabarsız hám oǵan tásir etpegen. Quday meni (hám seni) Óz súyiwiniń meniń/bizim kórshimizge jetkeriwshi bolıwımızdı qáleytini ushın. Eger men kórshimdi ózim súygenimdey súyiwde sadıq hám ıshqılı bolsam (bul meniń súyiwimniń sapası hám basımılıǵı), ol Qudaydıń súyiwin sezip, Oǵan jaqınlasıwı múmkin, sebebi Qudaydıń oǵan ǵamxorlıǵı haqıyqatqa aylanǵan.
Biraq bir másele bar: Óz-ózimnen basqa bir adamdı ózim súygenimdey súyiw múmkin emes. Ózimnen basqa hesh kimdi súyiw múmkin emes. Tek ǵana gúnákar adamlar retinde, ózin-ózi súyiw bizdiń ádettegi jaǵdayımız, islew usılımımız. Biraq Quday bizde ózin-ózi oraylıqtan basqaǵa oraylıqqa radikal ózgeris payda etiwdi qáleytini ushın. Quday Óziniń eń joqarı, absolyut, tolıq jetkeriwshi súyiwin bizge salǵan, sonlıqtan biz onı iship, onıń bizdiń bolmısımızdı tolıq qamtıwına ruxsat bergenimizde, ol bizge adamzatqa múmkin bolmaǵan nárselerdi etiwge múmkinshilik beredi hám motivatsiya beredi – ózimizden tıs obyektti súyiwge.
Bul eki basqıshta boladı. Birinshiden, men Qudaydıń súyiwin qabıl etip, Oǵan pútkil ruwxım, jánim, aqılım hám kúshim menen juwap bergenimde, Onıń súyiwi meni ózimnen shıǵarıp, Qudaydı, barlıq nárselerdiń eń múnásip obyekti hám súyiwdiń deregin súyiwge tartadı. Keyin, ózimnen tıs hám ózimnen uzaqlasqan halda, men sol juwaptı basqa adamlarǵa da súyiwge salıwǵa tayınman. Bul Isa Mesihtiń jerdegi ómirinde bolǵan usıl edi. Súyiw jetispewshiliginen joq bolıp atırǵan adamlar menen qorshalǵan bolsa da, Ol ákesiniń súyiwin turaqlı túrde jaqınnan seziniwde jasap, sol súyiw Onıń arqalı ol tiygen adamlarǵa erkin aǵıp turdı.
Taǵı da, bul kórshime obyekti retinde dıqqat qaratıwdan emes, bálkim hárdayım Qudayǵa derek retinde dıqqat qaratıwdan kelip shıǵadı. Eger meniń dıqqatım adamlarǵa bolsa, men olardı súyiwde sharshap, qıyınshılıqqa ushırayman; meniń súyiwim juqarı bolıp, qurıp qaladı. Quday súyiwdiń mánisi hám onıń toqtamaytuǵın, qurǵaqshılıqqa shıdamlı bulaǵı. Hám men Onıń súyiwine ashıq bolǵanımda, men Onıń súyiwiniń basqalarǵa aǵıp ótiwi ushın bir ótkizgishke aylanaman. «Biz súyemiz, sebebi Ol dáslep bizdi súydi» (1 Yuhanna 4:19).
Qollanılıwı
Qudaydı pútkil júregimiz, jánimiz, aqılımız hám kúshimiz benen shın súyiw – Onıń súyiwi hám sherikliginiń turaqlı, sanalı ráhátinde jasawdan kelip shıǵatuǵın juwap, hám sol súyiw bizdi tolıq qamtıǵanda, biz ózimizden tıs oylawǵa hám háreket etiwge ilhamlanamız. «Quday dúnyanı sonday súydi» (Yuhanna 3:16) bolǵanı ushın, Onıń súyiwi ózin bizde qamalıp qalıwına jol qoymaydı. Eger ol bizge aǵıp kelse, ol adamlar menen óz-ara múnásibetlerimizde bizden shıǵadı. Isa Mesihi ayttı: «Men oǵan beretuǵın suw onıń ishinde máńgi ómirge aǵıp shıǵatuǵın suw bulaǵına aylanadı» (Yuhanna 4:14).
Aqır-aqıbetinde, adamlarǵa bolǵan kózge kórinetuǵın, seziletuǵın súyiwimiz Qudayǵa bolǵan basqasha kózge kórinetuǵın súyiwimizdiń dálili hám ispatı boladı: «Eger kimde-kim ‘Men Qudaydı súyemen’ dese, biraq óz inisin jek kórse, ol jalǵanshı. Sebebi óz inisin súymegen adam, onı kórgen, Qudaydı súye almaydı, Onı kórmegen» (1 Yuhanna 4:20-21).
Sonlıqtan, biz Qudaydı súyiwimizdi adamlarǵa súyiw arqalı kórsetemiz, hám sonday etip eń úlken buyrıqtı orınlaymız. Bul missionerlerdi motivatsiya etetuǵın prinsip. Olar jer júziniń eń uzaq múyeshlerine barıp, Qudaydıń olardı súygenin bilmeytuǵın adamlarǵa jetedi. Olar olardıń arasında jasaydı, sonlıqtan Quday olardıń ómirlerinen nur shashıp, adamlarǵa Ózine tartıwı múmkin. Bul inkarnatsiya printsipi: Quday adam formasında keldi, sonlıqtan Ol adamlarǵa jaqınnan súyiw múmkinshiligine iye boldı. Isa Mesihi qaytadan aspanǵa ketti, biraq Quday házir biz kórshilerimiz benen óz-ara múnásibetlerimizde bizde «inkarnatsiya» bolıp tur.
