Eń Ullı Buyrıq: Paydasız quldiń moyınlawı
Musa Nızamındaǵı barlıq buyrıqlardı sanaytuǵınlar jámi 613 ti tabadı. Bul ájayıp san 6+1+3 = 10 ekenligin esapqa alsaq, jaqsıraq túsiniledi! Basqasha aytqanda, biz pútkil Nızam On Buyrıqta juwmaqlanǵan degen juwmaqqa keliwimiz múmkin. Biraq Qudaydıń Ulı bunnan da arı barıp, pútkil Nızam ekewde juwmaqlanǵanın úyretti: «Sen Rabbiy Qudayıńdı pútkil júregiń menen, pútkil jánıń menen hám pútkil aqılıń menen súyiwiń kerek» (Matta 22:37 KJV), hám «Sen óz qońsıńdı ózińdi súygenińdey súyiwiń kerek» (Matta 22:39). Bul eki buyrıq bir-birine sonshalıq tıǵız baylanıslı, Rabbiy olardı bir buyrıq dep súwretledi, «Bulardan úlken basqa buyrıq joq» (Mark 12:31) dep ayttı.
Anıǵı, 613 buyrıq Nızamdı saqlawdı múmkin emes etti. Hátte On Buyrıq ta máńgilik ómirge umtılǵan hár bir adamdı diskvalifikaciya etiw ushın jeterli edi. Biraq eger kriteriyalar tek ekew bolsa, millionlaǵan adamlar patshalıqqa kirmey me? Hesh qanday múmkinshilik joq! Hesh bir jan jaqsı isler menen Jánnetke kire almadı. Sebebi kámil súyispenshiliktiń minnetli shárti hár bir adamnıń birdey sátsizlikke ushırawına sebep boldı.
Eń Ullısı – Súyispenshilik
Eń Ullı Buyrıqta (Mark 12:30-31), súyispenshilik Qudayǵa hám bizdiń adamlarǵa qaraǵanda ulıwma faktor bolıp tabıladı. Bul ilahiy pármange pútkilley sadıq bolǵan er adam yamasa hayal joq, tek ǵana Quday «et penen kórindi» dep súwretlengen Adam, Másih Isa (1 Timotiy 3:16). Ol Óz buyrıǵına tolıq boysındı (Yoxanna 3:16; Evreylerge 7:25). Sebebi «Quday súyispenshilik» hám «súyispenshilik Qudaydan» (1 Yoxanna 4:7-8), tek ǵana Quday Óz buyrıǵın eń sońǵı noqatına shekem saqlay aladı. Bizge kelsek, biz tek ǵana bul Qudaydıń bizdiń sátsizliklerimizdi esley almaytuǵınımızdan da kóp márte keshirgenine tań qala alamız.
Qudaydı hám qońsılarımızdı súyiwge baylanıslı buyrıqlar Qudaydıń awzınan tuwrıdan-tuwrı kelgen. Nızam Musa arqalı kelgenlikten, ol Qudaydıń oǵan aytqanların qaytalawdan basqa hesh nárse ete almadı. Sol sıyaqlı Yoxannıń injilinde «jańa buyrıq» (Yoxanna 13:34) tuwrıdan-tuwrı Qudaydıń awzınan kelgen. Yaǵnıy, elshilerdiń keyingi úgitleri tek ǵana olar Ustazdıń awzınan úyrenip alǵan nárselerdiń qaytalawı edi. Sonlıqtan Yoxanna óziniń sońǵı jıllarında «bul Onıń buyrıǵı, biz Onıń Ulı, Isa Másih isimine iseniwimiz hám bir-birimizdi súyiwimiz kerek» (1 Yoxanna 3:23) dep jaza alǵan. Eger Yoxanna óz oqıwshıların Rabbiyine boysınıwǵa baǵıtlaǵan bolsa (1 Yoxanna 4:7), ol tek ǵana úgitlegen, buyırmaǵan. Sonlıqtan «Onıń buyrıǵı» principi ózgerissiz qaldı. Yoxanna Qudaydıń pútkil adamzat ushın bul ulıwma, parıqsız súyispenshiligin ashıp berdi, ol «Quday dúnyanı sonshalıq súydi, Óziniń jalǵız Ulıń berdi, Oǵan isengen hár bir adam joq bolmasın, bálkim máńgilik ómirge iye bolsın» (Yoxanna 3:16) dep jazǵanda.
Biz Qudaydıń hár bir tirishilik iyesin súygenligin hám Xushxabar arqalı keshiriwge hám umıtıwǵa tayın ekenligin shın mániste túsinemiz be? Qudaydıń gúnákarlarǵa bolǵan súyispenshiligin waǵızlap atırǵan evangelistlerdiń ózleri barlıq áwliyelerdi súymese, bul izbe-izlik qayda? Biz hámme de «ayıplı, Rabbiy» dep moyınlaytuǵın waqıt kelmedi me? Sonlıqtan payda bolǵan birinshi sabaq sonda, Eń Ullı Buyrıq tek ǵana eń qıyın emes, bálkim saqlawǵa eń múmkin emes. Biraq bul bizdiń sátsizligimizdi aqlamaydı. Sebebi Quday hesh qashan ólimge ushıraǵan gúnákarlarǵa ılayıqlasıw ushın Óz standartların bosatpaydı. Kerisinshe, Onıń ózgermeytuǵın standarti ózin-ózi dańqlawdı hám ózin-ózi maqtanıwshı imanı bar adamlarǵa tiyisli barlıq dindarlıq maqtanıwların joq etedi.
Shın kewilden aytqanda, hár bir qońsını ózimizdi súygenimizdey súyiwdiń hesh qanday jolı joq. Ózimizdiń tábiyiy qáteliklerimizden basqa, biz hámmege shın kewilden jaqsılıq kórsetiwdi rejelestirmeymiz. Hátte Musa dáwirinde de, buyrıq Izraillik hám Izraillik emes – qońsı hám shet el adamına qaraǵanda biytárep súyispenshilikti talap etti. Hám eger bul jetkiliksiz múmkin emes bolsa, Quday keyin hár birin ózimizdi súygenimizdey súyiwimiz kerek ekenligin qostı (Levitler 19:18,34).
Endi biz búgingi kúnge shekem tek ózimizdi izbe-iz súyiwge eriskenimizdi moyınlawǵa tayınbız ba? Hám másele princip tiykarında milliy hám xalıqaralıq dárejede keńeyedi. Kóp aytılatuǵın Yoxanna 3:16 ǵa qaraǵanda, biz shın mániste óz qońsılıǵımızdaǵı, shtatımızdaǵı, milletimizdegi hám basqa barlıq milletlerdegi hár bir adamdı súyemiz be, sonday-aq bizdi joq etiwdi qáleytuǵınlardı da?
Ádilliktiń ilahiy súyispenshiligi
Eski Ahd Izraildiń jamanlıqtı quwdaqlawına tıyım salmadı, sonday-aq qáwipli jınayatshılarǵa qorǵanıwsız puqaralarǵa hújim etiwge ruxsat bermedi. Sonıń menen birge, saylanǵan xalıq ózlerin dushpan milletlerden qorǵaw huqıqınan bas tartpadı. Haqıyqatında, Qudaydıń basshılıǵı menen Izrail óz dushpanları menen urısıwǵa májbúr boldı (Yosua 8:18). Biraq urıs buyrıqtıń buzılǵanın dálilledi. Adamlar urısta óltirgende, urısıp atırǵan táreplerdiń keminde birewi jek kóriwshilik penen gúna islegen boladı. Hám hár bir millet ishinde óz watanındaǵı dushpanlar bar. Sonlıqtan Qudaydıń súyispenshiligi Rabbiyge ózin watanda hám shet elde ósh alıwǵa kedergi bolmadı. Hátte búgingi kúnde de Quday gúna menen urısta. Qudaydıń qılıshı jınayatshılarǵa hám jaman islerdi isleytuǵınlarǵa qarsı qınnan alınǵan (Rimliklerge 13:4).
Bul mısallardan biz Pawlóstıń «hámme gúna islegen, hám Qudaydıń dańqınan kem bolǵan» (Rimliklerge 3:23) degen sózin túsinip baslaymız. Pawlos onı milliy hám xalıqaralıq dárejede qollanadı, ol Yahudiy hám Basqa milletler haqqında «olar barlıǵı gúna astında» (Rimliklerge 3:9) deydi. Basqasha aytqanda, Quday pútkil dúnyanı gúnada ayıplawı ushın bul ádil standarttı ornatqan. Sebebi eger pútkil Nızam eki buyrıqta juwmaqlanǵan bolsa, onda pútkil dúnya olardıń birewin de saqlamay, pútkil Nızamdı buzǵan boladı! Sonlıqtan «Nızam qáhárdı payda etkenligi ushın» (Rimliklerge 4:15), pútkil dúnya Másihke qashıwı kerek, ol «hár bir isengen adam ushın ádillik ushın Nızamnıń aqırı» (Rimliklerge 10:4).
Súyispenshilik-Boysınıw Koefficienti
Qudaydıń ústemligi bolıwı kerek bolǵanlıqtan, buyrıqtıń birinshi bólegi Qudaydı súyiw. Birew bılay narazılıq bildirmey me: «Men Qudaydı súyemen. Men perishte sıyaqlı qosıq aytaman hám monax ayel sıyaqlı duwa etemen. Men Bibliyamdı Jaratılıstan Ashıwǵa shekem oqıǵanman. Men Qudayǵa hám adamǵa salıqlarımı tóleymen. Men pútkil júregim menen tabınaman hám waǵız aytaman. Men barlıq dinge isenimlerdi hám buyrıqlardı aytıp bere alam. Men Evrey hám Grek tiliniń leksikonıman. Men úlken bolǵanda kishipeyil bolıwdıń qıyın ekenligin bilemen, biraq barlıq kishipeyillik penen, men súykimli xristianman.»
Biz bul ózin-ózi moyınlaǵan miyrim-shápáát ájayıbın qaysı muqaddes shekel menen ólsheymiz? Kerisinshe, ol yamasa ol shınlıqqa sáykes kelmeytuǵın dárejede jaqsı emes pe? Hám jazıw ne deydi?
Mine, boysınıw qurbanlıqtan jaqsıraq, hám qoylardıń mayınan tıńlaw jaqsıraq (1 Samuel 15:22)?
Biz danıshpanlardıń jas Balanı kórgenlerinde ne islegenin eslemeymiz be?
olar jıǵılıp, Oǵan tabındı; hám olar óz qazınaların ashqanda, Oǵan sawǵalar usındı; altın, láwanda hám mirra (Matta 2:11)?
Bulardıń barlıǵı jaqsı bolıp kórindi, biraq keyin
Quday tárepinen túste Herodqa qaytpawları ushın eskertilgennen keyin, olar basqa jol menen óz watanlarına ketti (Matta 2:12).
Basqasha aytqanda, eger bul danıshpanlar Qudaydıń eskertiwine boysınbay, Herodqa qaytıp barǵan bolsa, olardıń tabınıwı yamasa sawǵaları qanday qımbatlı edi? Biz Qudayǵa tabınıwımız Onıń buyrıqlarına boysınıwımız benen tolıqtırılıwı kerek ekenligin kóremiz. Yoxanna jazdı, «Eger bir adam, men Qudaydı súyemen dese, hám óz inisin jek kórse, ol jalǵanshı: sebebi kórgen inisin súymegen adam, kórmegen Qudaydı qalay súye aladı?» (1 Yoxanna 4:20).
Jańa buyrıq
Bul baylanısta Qudaydıń Ulı bılay dedi: «Eger sizler Meni súyseńizler, Meniń buyrıqlarımdı saqlańlar» (Yoxanna 14:15). Sonlıqtan hár kim bılay dewi múmkin: «Meni qutqarıw ushın ólgen, hám meni ottan shıǵarǵan ájayıp Rabbiyimni súyiw qansha ańsat. Men meni súygen hám ózin men ushın bergen qarsı turıp bolmaytuǵın Qutqarıwshıma tabınaman. Biraq meni qızdırǵan inime (yamasa apaǵa) urıwǵa bolatuǵın waqıtlar bar!»
Qudaydıń Ulı súyispenshilikti boysınıw dárejeleri menen ólshemey me? Ol dedi: «Meniń buyrıqlarıma iye bolǵan hám olardı saqlaǵan adam, ol Meni súyedi: hám Meni súygen adamdı Meniń Ákem súyedi, hám Men onı súyemen, hám Ózimdi oǵan kórsetemen» (Yoxanna 14:21). Bul haqqında ne deymiz? «Men sizlerge jańa buyrıq beremen, bir-birińizdi súyińler; Men sizlerdi súygenimdey, sizler de bir-birińizdi súyińler. Bunıń menen barlıq adamlar sizlerdiń Meniń shákirtlerim ekenińizdi biledi, eger sizlerdiń bir-birińizge súyispenshiliklerińiz bolsa» (Yoxanna 13:34-35). Hám bul: «Bunıń menen biz Qudaydıń balaların súygenimizdi bilemiz, qashan biz Qudaydı súysek, hám Onıń buyrıqların saqlasaq» (1 Yoxanna 5:2).
Eger Musa Izrailge Qudaydı hám óz qońsıların súyiwdi buyırǵan bolsa, biraq nátiyjesiz, Másihniń bul jańa buyrıǵı haqqında ne deymiz? Kim óz inisin yamasa apasın bizdiń súyikli Qutqarıwshımız bizdi súygenindey súyedi? Onıń súyispenshiligi «hesh qashan sátsizlikke ushıramaydı» (1 Korinflilerge 13:8), hátte quyash shıǵıp batıp, ay ózgerse de. Onda biz Qudaydıń Ulına aspanı taslap, biz sıyaqlı baxtsızlar ushın óliwge májbúr etken súyispenshiliktiń kúshin hám sheksizligin qalay úlgi ete alamız? Jańa Ahd Eskiden «jaqsıraq kelisim» bolǵanlıqtan (Evreylerge 8:6), Másihniń jańa buyrıǵı Musa Nızamınan ústem. «Sebebi eger sol birinshi kelisim qátesiz bolǵan bolsa, onda ekinshisi ushın orın izlenbes edi» (Evreylerge 8:7). Basqasha aytqanda, Musa Nızamı Eski Ahd elitasınıń qábiletinen tıs bolǵanlıqtan, biz «bizdiń kásibimizdiń Elshisi hám Bas Ruxanısı, Isa Másih» (Evreylerge 3:1) tiń ullı buyrıǵın qalay saqlaymız?
Ámeldegi súyispenshilik
Biz Quday aldında kishipeyil bolǵanımız benen, Jańa Ahd Qudaydıń súyispenshiligin áwliye úlgileri menen tolı. Hár bir áwliyeni turaqlı sátsizlikte ayıplaw úlken ádilsizlik bolar edi. Sonlıqtan biz 1 Korinflilerge 13 tegi súyispenshiliktiń biyikliklerine teńlesiwimiz múmkin emes bolsa da, biz barlıǵımızda sátsizlikler bolǵan. Sonlıqtan biz moyınlawımızdı Qudaydı hám óz qońsıların ayrıqsha súygen birneshe imanı bar adamlar haqqında esletiw menen juwmaqlaymız. Jańa Ahdten kelgen bul ápiwayı adamlar Qudayǵa hám adamǵa qaraǵanda ullı súyispenshilik islerin orınladı:
- Ózin emlegen Qutqarıwshıǵa tabınıw ushın qaytıp kelgen ala pes (Luka 17:16-18).
- Rabbiyiniń ayaqların kóz jasları menen juwıp, shashları menen qurıtqan basqa Maryam (Luka 7:38).
- Kózlerin ashqan Adamdı kóriw ushın jasaǵan tuwma soqır adam, hám «Rabbiy, men isenemen» dedi, hám Oǵan tabındı (Yoxanna 9:38).
- Barlıq barın kámbaǵallarǵa bergen jarlı biyke (Mark 12:42-44).
- Paralich bolǵan adamdı Rabbiyiniń ayaqlarına alıp kelgen adamlar (Mark 2:4).
- Yahudiyler quwıp shıǵarıw menen qáweter salǵan waqıtta Ustazǵa hám Onıń shákirtlerine esigin ashqan Marta, Maryam hám Lazar (Yoxanna 12:2).
Sońǵı bir pikir
Isa súygen shákirt Yoxanna jazdı: «Bunıń menen biz Qudaydıń súyispenshiligin bilemiz, sebebi Ol Óz ómirin biz ushın berdi: hám biz de óz ómirimizdi aǵa-iniler ushın beriwimiz kerek» (1 Yoxanna 3:16). Bul ekinshi «Yoxanna 3:16» birinshisi menen ájayıp túrde sáykes keledi, sebebi Másihke eliklew Qudayǵa hám adamǵa kórsetiletuǵın súyispenshiliktiń eń joqarı forması.
