Panax qalalari
Panax qalalari Izrail xalqinin' en' erte jillarinda ornatilg'an edi. Olar Izrail hu'kimetinde adilliktin' tuwri basqariwdi saqlaw maqsetinde Qudaydin' buyrig'i menen ornatilg'an edi (Shig'iw 21:13-14; Yeshua 20:1-6). Adam o'ltiriw o'lim jazasin alip keletug'in awir jinayat edi, biraq bilmey o'ltiriw jag'dayinda, adam o'ltirgen adam o'zinin' gu'nasizligin da'lillew ushin panax qalasina qaship ketiwge haqili edi.
Quday o'lim jazasin ornatqan (Baslaniw 9:6) ha'm Onin' bul jazani biykar etpegen, ha'tte Jan'a O'siyet da'wirinde de. Bul adam o'ltiriw ushin ornatilg'an edi, sebebi adam Qudaydin' su'wretinde jaratilg'an edi (Baslaniw 1:27). Saddam Xuseynnin' esteligi buzilg'anda ha'm joq etilgende, bul ol ko'rsetken adamg'a qarsi bas ko'teriw belgisi edi; ha'm eger Saddam ha'kimiyette qalg'an bolsa, juwapkerler o'ltirilgen bolar edi. Sol siyaqli, adam o'ltiriw islengende, o'ltirgen adam tek g'ana o'lgen adamg'a qarsi gu'na islemeydi, al ol sol adam jaratilg'an Qudayg'a qarsi da gu'na isleydi.
Basqa adamnin' qoli menen o'lim bolg'anin esitkenimizde, ko'p sorawlar payda boladi. O'ltirgen adam adam o'ltiriwde ayıplı ma, yamasa bilmey o'ltiriw me? Jinayatshi qarz yamasa dawdi sheshiw ushin o'ltirdi me? Bul aldınnan oylang'an jinayat pa edi? Adamnin' o'limine sebep bolatug'in ko'p ha'diyseler ju'z beredi, ha'm bul jag'daylarda basqa adamg'a zıyan keltiriw, ha'tte o'ltiriw haqqinda hesh qanday oy bolmag'an bolar edi. Bibliyadag'i mısallardan biri, bir adam ag'ash kesip atirg'anda, birden balta bası ushıp ketip, basqa jumısshının' basına tiyip, onın' o'limine sebep bolg'an (Yekinshi nizam 19:5). Hesh qanday jaman niyet ha'm basqa jumısshıg'a zıyan keltiriw haqqında oy bolmag'an, biraq o'lgen adamnın' ag'ası «qan o'sh alıwshı» bolıwga haqılı edi, ha'm nizamg'a muwapıq jinayatshını o'ltire alar edi. Quday, adil bolg'anı ushın, bunday jag'daylar ushın sharayat jarattı, bul o'ltirgen adamg'a o'z isin hu'kimet aldında ko'rsetiwge ha'm solay etip adil hu'kim etiliwine mu'mkinshilik berdi. Qasitli adam o'ltiriw menen eriksiz adam o'ltiriw arasında keskin ayırmashılıq qoyıldı. Bul sharayat Izraillikler ushin de, basqa milletler ushin de bar edi:
Bul altı qala Izrail balaları ushın, ha'm olardın' arasında jasawshı shet ellik ha'm kelgindiler ushın panax boladı; kimde-kim bilmey bir adamdı o'ltirse, sol jerge qashıp ketiwi mu'mkin (Sanlar 35:15 NASB). Sol waqıtta, Quday o'mirdin' muqaddesligin belgiledi ha'm adil hu'kimnin' tiykarın ornatqan.
Bir adam bilmey bir adamdı o'ltirgende, ol derew panax qalasina qashıp, sol qalanın' jıynalısı aldında sudlanıwı kerek edi (Sanlar 35:12). O'lgen adamnın' tuwısqanı, ya'g'nıy o'sh alıwshı, sud waqtında prokuror boldı. Eger o'ltirgen adam adam o'ltiriwde gu'nasiz dep tabılsa, ol bas ruhaniydin' o'limine shekem sol qalada qawipsizlikte qala alar edi. Biraq eger ol ayıplı dep tabılsa, qan o'sh alıwshı sudtan keyin jaza orınlawshı boldı, o'lim jazasin orınladı (Yekinshi nizam 19:11-12).
Altı panax qalası
Adam o'ltiriw yamasa bilmey o'ltiriw islerin qaraw ushın altı qala ajıratıldı ha'm olar ayıplang'anlar ushın panax orınları edi. Olar eldin' ishinde ten' ornalastırıldı, bul o'sh alıwshıdan qashıp atırg'an ha'r qanday adamnın' en' qısqa waqıtta birine jetiwine mu'mkinshilik berdi, solay etip olardın' isi ja'g'daylardı ha'm usınılg'an da'lillerdi sabaq penen bahalay alatu'g'ın ha'm o'lgen adamnın' awırg'an tuwısqanının' ashıwına biytaraq bolg'an adamlar ta'repinen hu'kim etiliwi mu'mkin edi. Bul qalalarg'a jetiw an'sat bolıwı kerek edi ha'm qashıp atırg'an adamdı bag'darlaw ushın anıq belgiler menen belgilengen jollar bar edi. Injil bılay deydi,
O'zin' ushın jollar tayarlaysan', ha'm Rabbiy Qudayın' sagan' miyras etip beretug'ın jerin'nin' aymag'ın u'sh bo'lekke bo'lesen', solay etip ha'r qanday adam o'ltirgen adam sol jerge qashıp ketiwi mu'mkin (Yekinshi nizam 19:3). Iordan o'zeninin' shig'is jag'ında, sholde u'sh panax qalası ha'm Iordan o'zeninin' batıs jag'ında u'sh panax qalası bar edi, olar an'sat jetiw ushın ten' ornalastırıldı.
Bir adam adam o'ltiriwde gu'nasiz dep tabılg'anda, ol o'lim jazasinan ha'm o'sh alıwshının' qaharınan qutqarılgan edi, biraq ol panax qalasında qalıwı kerek edi. Bul onın' ushın bas ruhaniydin' o'limine shekem qawipsizlik orni edi, sol waqıtta ol tazartılıp, u'yine ha'm jaqınlarına qaytıw ushın erkin edi.
Panax qalalarının' atları
Injildegi atlarg'a qaraw ha'rdayım qızıqlı. Olar ko'binese orın yamasa adamnın' xarakterin yamasa tabiyatın su'wretleydi. Bul altı qalanın' atları da bizdin' panax orınımız bolg'an Rabbiy Isanın' xarakteri, shaxsi ha'm isleri haqqında bir narseni ko'rsetedi. Biz o'limge ayıplı dep tabıldıq,
Gu'nanin' aqıbeti o'lim (Rimliklerge 6:23). Biraq, Quday bizdin' panaxımız ha'm ku'shimiz (Zabur 46:1). Onda biz o'zimizge qarsı hu'kimnen qutqarıw ha'm qawipsizlik tabamız. Qudayg'a o'tirik aytıw mu'mkin bolmag'an eki o'zgermes nersede, biz panax tapqanlar, aldımızg'a qoyılg'an u'mitti bekkem tutıw ushın ku'shli ruwxlanıw alar edik. Bul u'mit bizde janın' ankeri sıyaqlı bar (Evreylerge 6:18-19).
Panax qalalari ha'm Rabbiy Isa ko'p uqsaslıqlarg'a iye. Panax qalalari qashıp atırg'an adam ushın an'sat jetiwge bolg'anı sıyaqlı, Rabbiy Isa da O'zinen ja'rdem sorag'an ha'r bir adamg'a jaqın. Rabbiy Isa bılay dedi,
Mag'an kelgen adamdı men hesh qashan quwıp jiberem (Yuxanna 6:37). Panax qalalari ha'm Rabbiy Isa ha'r bir adam ushın ashıq, ha'm ekewinde de qawipsizlik, ta'miynat ha'm tınıshlıq tabıladı, sebebi o'sh alıwshının' «hu'kimi» sol jerde panax tapqanlarg'a hesh qashan tiye almaydı. Qashıp atırg'an adam ushın tayarlang'an jollar bolg'anı sıyaqlı, o'mirge alıp baratug'ın tar jol da bar. Tar qaqpadan kirin'; sebebi qaqpa ken' ha'm jol ken' bolıp, joq etiwge alıp baradı, ha'm ol arqalı kirgenler ko'p. Sebebi qaqpa kishkene ha'm jol tar bolıp, o'mirge alıp baradı (Matta 7:13-14). Ekewi arasında'g'ı tiykarg'ı ayırmashılıq, tek g'ana gu'nasizler panax qalasında qawipsiz edi. Quday aldında biz ha'mmemiz ayıplı gu'naxkarlarız, biraq ayıplı bolg'an ha'm iman menen Rabbiy Isa Masihke kelgen ha'r bir adam O'zinde qutqarıw ha'm qawipsizlik tabadı. Panax qalasında qutqarılgan adam bas ruhaniydin' o'liminde azat etildi. Masihde bolg'anlar bizdin' Ullı Bas Ruhaniyimiz, Rabbiy Isa Masihdin' o'limi menen tolıq erkinlikke iye boldı.
Endi altı qalanın' atlarına qısqasha ko'z salayıq ha'm ha'r bir atın' ma'nisi bizge Rabbiy Isa, bizdin' Panaxımız haqqında qanday narseni ko'rsetetug'ının ko'reyik. Biz oqıymız: Solay etip olar ajıratıp qoydı Kedesh Galileyada, Naftali tawlı jerinde ha'm Shekem Efraim tawlı jerinde, ha'm Kiriath-arba (ya'g'nıy, Xevron) Yahuda tawlı jerinde. Iordan o'zeninin' shig'is jag'ında, Yerixonın' shig'isinda, olar belgiledi Bezer sholde, Ruben qawımınan tegislikte, ha'm Ramoth Gileadda, Gad qawımınan, ha'm Golan Bashanda, Manasse qawımınan. Bul Izrail balalarının' ha'mmesi ushın ha'm olardın' arasında jasawshı shet ellik ushın belgilengen qalalari edi, kimde-kim bilmey bir adamdı o'ltirse, sol jerge qashıp ketiwi mu'mkin, ha'm qan o'sh alıwshının' qolınan o'lmeydi, jıynalıs aldında turmag'ansha (Yeshua 20:7-9).
KEDESH
KEDESH, birinshi qala, «Muqaddes» degen ma'nisti an'latadı. Rabbiy Isa Muqaddes Bir – O'zinde gu'na joq edi ha'm solay etip Ol gu'na ushın kemshiliksiz qurbanlıq bola alar edi, hesh qanday daq yamasa kir joq.
Sebebi biz ushın bunday bas ruhaniyge iye bolıwımız durıs edi, muqaddes, gu'nasiz, tazartılmag'an, gu'naxkarlardan ajıratılg'an ha'm aspanlardan joqarı ko'terilgen; ol ku'n sayın, basqa bas ruhaniyler sıyaqlı, birinshi o'z gu'naları ushın, keyin xalıqtın' gu'naları ushın qurbanlıqlar usınıwı kerek emes, sebebi Ol bunı O'zin qurban etkeninde bir ma'rte isledi (Evreylerge 7:26-27).
SHEKEM
SHEKEM keyin keledi ha'm bul at «Iyin» degen ma'nisti an'latadı. Bul Injilde atı atalg'an en' eski qalalardan biri. Abram Kan'an jerine birinshi kelgeninde Shekemnin' emen ag'ashlarının' astında dem alg'anın eslewin'iz mu'mkin (Baslaniw 12:6). Bul tınısh dem alıw orni edi ha'm bizge Rabbiy Isanın' so'zlerin esletedi,
Mag'an kelin', ha'r bir sharshag'an ha'm awır ju'k tasqanlar, ha'm men sizlerge tınıshlıq beremen. Mening' boyıntırıg'ımdı o'zin'izge alıp, mennen u'yrenin', sebebi men miyrimli ha'm ju'regimde kishipeyilmen, ha'm sizler janların'ız ushın tınıshlıq tabasızlar (Matta 11:28-29). Iyin ku'sh haqqında so'yleydi ha'm biz joqalg'an qoylar sıyaqlı tınıshlıq ha'm dem alıw ornına alıp kelindik. Ol onı tapqanda, onı iyinine salıp, quwanadı. Ha'm u'yine kelgende, dosların ha'm qon'sıların shaqırıp, olarg'a aytadı: «Men menen quwanın', sebebi men joqalg'an qoyımdı taptım!» (Luka 15:5-6). Ol bizdin' gu'na ju'gimizdi aldı ha'm endi biz ushın tınıshlıq bar, Anıq, Ol bizdin' qayg'ılarımızdı O'zi ko'terdi, ha'm bizdin' qayg'ılarımızdı alıp ketti (Yesaya 53:4).
XEVRON
XEVRON «Doslıq» yamasa «Awızbirshilik» degen ma'nisti an'latadı. Masihde bolg'an adam su'yikli Atamız benen awızbirshilikke kirgizildi.
Anıq, bizdin' awızbirshiligimiz Ata menen, ha'm Onın' Ulı Isa Masih penen (1 Yuxanna 1:3). Biz Onın' aldında awızbirshilikten lazzatlana alamız: Ha'm bizdi Onın' menen birge ko'terdi, ha'm bizdi Onın' menen birge aspan orınlarında Isa Masihde otırg'ızdı (Efessliklerge 2:6). Adam gu'na sebepli Qudaydan ajıratılg'an edi, biraq Masihde biz jarastırıldıq ha'm Quday menen jaqın awızbirshilikke kirgizildik.
BEZER
BEZER Iordan o'zeninin' shig'is jag'ında «Bekkem qorg'an» degen ma'nisti an'latadı. Rabbiy Isa biz o'mirimizdi qura alatug'ın qawipsizlik «Qayası».
Mening' Qudayım, mening' qayım, men O'zinde panax tabaman; mening' qalqanım ha'm qutqarıwım'nın' shaxı, mening' bekkem qorg'anım (Zabur 18:2). Rabbiy Isa eki u'y haqqında g'ana'yat ayttı. Biri qum u'stine, ekinshisi qaya u'stine qurılg'an edi. Dawıl kelip, da'rya ko'terilgende, qum u'stindegi u'y juwılıp ketti, sebebi bekkem tiykar joq edi. O'mirimizdi Qaya, Rabbiy Isa u'stine qurıw bizge bekkem tiykar beredi ha'm o'mirdin' barlıq dawılları, dushpannın' hu'jimleri, biz panax ornında bolg'anımızda bizge qarsı tura almaydı.
RAMOTH
RAMOTH «Joqarı ko'teriliw» degen oyı bar. Biz joqarı ko'terilgen Birge isenimli tınıshlıq tabamız. Rabbiy Isa Masih haqqında so'ylegende, biz oqıymız:
Quday Onı joqarı ko'terdi, ha'm Og'an ha'r bir attan joqarı at berdi (Filipiliklerge 2:9). Biz o'zimizdin' «panaxımız ha'm ku'shimiz» bolg'an Birin bilgenimiz sayın, Og'an bolg'an minnetdarshılıg'ımız barha artadı. Bul bizdi joqarı ko'terilgen Birge teren'irek tabınıwg'a alıp keledi. Joqarı ko'terilgen Bir sıyaqlı, Ol aspanlarda bizdin' Bas Ruhaniyimiz, Sha'paatshımız ha'm Jaqlawshımız sıyaqlı ha'reket etedi. Sonlıqtan Ol O'zi arqalı Qudayg'a jaqınlasqanlardı ma'n'gi qutqara aladı, sebebi Ol olar ushın sha'paat etiw ushın ha'rdayım jasaydı. Sebebi biz ushın bunday bas ruhaniyge iye bolıwımız durıs edi, muqaddes, gu'nasiz, tazartılmag'an, gu'naxkarlardan ajıratılg'an ha'm aspanlardan joqarı ko'terilgen (Evreylerge 7:25-26). Rabbiy menen birge Onı ulg'aytayım, ha'm Onın' atın birge joqarı ko'tereyik (Zabur 34:3).
GOLAN
GOLAN «Quwanısh» degen ma'nisti an'latadı. Perishteler qoy bag'ıwshılarǵa Qutqarushının' keliwi
ullı quwanıshlı xabar edi (Luka 2:10). Siz Onı ko'rmegen bolsan'ız da, Onı su'yesiz, ha'm siz Onı ha'zir ko'rmesen'iz de, Og'an isenesiz, siz aytıp bolmaytug'ın ha'm da'n'qqa tolı quwanısh penen u'lken quwanıshqa bo'lenesiz (1 Petrus 1:8).
Izraillikler bılay dep xabar beredi: «Kinneret ko'linin' shig'is jag'asında ha'm arqa ta'repke qaray dawam etip, bizde Golan biyiklikleri dep atalatug'ın tawlı region bar. Onın' batıs shegarası Yarden da'ryası, al qubla shegarası Yarmuk da'ryası. Ag'ıp atırg'an da'ryalar, tasqın sharsharalar ha'm go'zzal gu'ller menen tolı Golan a'jayıp go'zzallıqqa tolı. Jawın ha'm erigen qar ullı ag'ınlar ha'm da'ryalar payda etip, Yarden ha'm Kinneretke ag'ıp tu'sedi» (campsci.com). Erigen qar ha'm taw bulaqları Izraildi suwının' u'shten bir bo'legi menen ta'miyinleydi. Rabbiy Isada panax tapqanlar quwanısh ha'm lazzat biyikliklerine ko'teriledi ha'm Muqaddes Ruwx bizdin' o'mirimizdi o'zgertip g'ana qoymay, al ju'reklerimizdi Rabbiy Isa haqqında teren'irek bilim menen qozg'atqanda, tiri suw ag'ınları menen tazalanadı.
Biraq Ol, haqıyqat Ruwxı kelgende, Ol sizlerdi barlıq haqıyqatqa bag'darlaydı; sebebi Ol o'z baslaması menen so'ylemeydi, al ne esitse, sonı so'yleydi; ha'm Ol sizlerge ne bolatug'ının ashıp beredi. Ol Meni da'n'qqa bo'leydi, sebebi Ol Mening'kiden alıp, sizlerge ashıp beredi (Yuxanna 16:13-14). Isa dedi: Kimde-kim shollese, Mag'an kelsin ha'm ishsın. Mag'an isengen adam, Injil aytqanday, «Onın' ishki du'nyasınan tiri suw da'ryaları ag'ıp shıg'adı» (Yuxanna 7:37-38).
Quwanısh Rabbiy O'z shaki'rtlerine wa'de etken narse ha'm biz Onın' artınan ergensak, bul so'zler o'mirimizde orınlanadı.
Men bul narselerdi sizlerge ayttım, solay etip Mening' quwanıshım sizlerde bolsın, ha'm sizlerdin' quwanıshın'ız tolıq bolsın (Yuxanna 15:11).
