Filadelfiya
Filadelfiyadaǵı shirkewge jollanǵan sóz jeti mánzildiń ishinde jandı eń xoshametleytuǵın sóz. Hesh qanday ayıplaw berilmegen. Hesh qanday sın pikir aytılmaǵan. Eger men yamasa biz durıs nárselerdi durıs jol menen durıs sebep penen qılıwǵa qattı háreket etip atırǵan bolsaq, bul xat meni yamasa bizdi názerde tutadı dep oylaw ańsat boladı. Shaytan bizdi bunday ózin-ózi maqtawǵa, hátte ózin-ózi qutlıqlawǵa beriliwge shaqıradı. Biz turaqlı túrde sergek bolıwımız kerek.
7-ayattıń
«Ol muqaddes, Ol haqıyqıy.» Bul jeti mánzildiń kópshiligi Rabbimizdi túrli rásmiy lawazımlarda kórsetedi, 1-bólimdegi kórinistiń bir bólegine silteme beredi. Bul jerde Ol Ózin jeke hám ruwxıy jaqtan kim ekenligin kórsetedi: muqaddes hám haqıyqıy.
Maqset — Ekinshi Adamnıń (1 Korinflilerge 15:47) ózgeshelikleri Jańa Adamnıń (Koloselilerge 3:10) ózgesheliklerine aylanıwı. Eger biz Jańa Adamnıń ózgesheliklerinde anıq kóriniwimiz kerek bolsa, bul tek Ekinshi Adam menen jeke qarım-qatnasta bolıwdıń jemisi bolıwı múmkin. «Dawıttıń giltine iye bolǵan Ol.» Dawıt Qudaydıń maylanǵan Patshası edi, Qudaydıń atınan islerdi basqarıw, Qudaydıń huqıqların saqlaw, Qudaydıń erkine muwapıq basqarıw ushın. Sol sıyaqlı, jıyılısta Qudaydıń huqıqlarına gámxorlıq etetuǵınlar bar. Qosımsha maǵlıwmat ushın Ishaya 22:20-25-ti oqıń.
«Ol jabıladı hám hesh kim ashpaydı, hám ashıladı hám hesh kim jabıladı.» Másih qulıplaǵan nárseni hesh kim ashıwı múmkin emes, hám Ol ashqan nárseni hesh kim qulıplawı múmkin emes. Ashılatuǵın esik Qudaydıń bereketine kirisiw esigi bolıp, adamnıń qadaǵalawınan tıs. Rabbimiz tolıq qadaǵalawǵa iye. Ol bul kúsh-quwattı hesh kimge bermeydi. Tártipke itibar beriń. Ol Qudaydıń bereketine esikti ashıwı múmkin bolǵan Adam dep aytılǵanınan aldın Muqaddes hám Haqıyqıy Adam dep aytıladı. Ol muqaddeslik hám haqıyqat penen belgilengen esikti hesh qashan ashpaydı.
8-ayattıń
«Men seniń islerińdi bilemen.» Muqaddes hám haqıyqıy bolǵan hám olardı tolıq bilgen Ol: «Men seniń islerińdi bilemen,» deydi, biraq ayıplaytuǵın hesh nárse taba almadı.
«Men seniń aldına ashıq esik qoydım.» Filadelfiya, atı «tuwısqanlıq muhabbat» degen mánisti ańlatadı, Sardisten shama menen otız bes mil qubla hám biraz shıǵısta jaylasqan. Ol dárya oypatlıǵındaǵı magistral jolda jaylasqan edi – sawda hám baylanıs ushın «ashıq esik». Másih Qudaydıń barlıq maqseti hám máslahátine múmkinshilik esigin ashıladı, biraq barlıq jamanlıqqa esikti jabıladı. Bul bizdiń óz háreketimizge baylanıslı, esikten ótip, Onıń barlıq usınıs etken nárselerin qádirley alamız ba yamasa joq pa. Bul nárseler tek Muqaddes Ruwhtıń kúshi menen qabıl etiliwi hám isenim menen iyeleniwi múmkin, hám esik tek joqarıda aytılǵan hám názerde tutılǵan ruwxıy qásiyetlerge iye bolǵanlar ushın ashıq. Bunnan tısqarı, eger Rabbimiz Isa bizdiń aldımızǵa ashıq múmkinshilik esigin qoysa, shaytannıń hesh qanday kúshi onı toqtata almaydı. Onı saqlaw ushın adamgershilik qollawına da hesh qanday zárúrlik joq.
«Sende az kúsh bar.» Olar ózleriniń hálsizligin sezedi hám tek Oǵan súyenedi, ózlerine emes (2 Korinflilerge 3:5). Olar dúnyanıń dıqqatın tartatuǵın yamasa nápsini qanaatlandıratuǵın hesh qanday kúsh kórsetiw menen belgilengen emes. Biraq olardıń sezilgen hálsizliginiń artında Rabbimizdiń óziniń qudiretli kúsh-quwatı olardı qollap-quwatlap turadı. Filadelfiyalıqlar Pergamostaǵı áwliyeler dúnyanıń qollawı ushın biykar etken Adamnıń qollawın qabıl etti.
«[Sen] Menıń sózimdi saqladıń.» Olar saqlaǵan (qorǵaǵan, gámxorlıq etken, qáwipsiz saqlaǵan) nárse ózlerinińki emes. Ol Oǵan tiyisli. Onıń sózi Onıń ashılǵan aqılı, ulıwma kólemi, tek detalları emes (Onıń sózleri).
«[Sen] Menıń atımdı biykar etpediń.» Olar bul jerde jerde Óz mápleri ushın, ózlerinińki ushın emes (Filipililerge 2:21-degi qarama-qarsılıqtı kóriń). Olar bul jerde Oǵan, qanday jeke qárejetke qaramastan, Onı biykar etken dúnyada Onıń talapların saqlaw ushın.
9-ayattıń
«Shaytan sinagogasınan bolǵanlar.» Aytılǵan jalǵız qarsılıq Shaytan sinagogasınan keledi.
Bul shirkewge tiyisli nárselerdi ańlatadı: shirkewge tiyisli qarsılıq, shirkewge tiyisli quwǵın-súrgin, shirkewge tiyisli korrupciya. «Olar ózlerin yahudiy dep ataydı, biraq olar emes.» Smirnadaǵı sıyaqlı, Filadelfiyada da «yahudiy bolǵanlar hám olar emes» dep dáwalaytuǵınlardan saqlanıw zárúr edi. Bul termin simvollıq túrde qollanıladı. Filadelfiyada ózlerin haqıyqıy yahudiy dep dáwalaytuǵınlar bar edi, basqalardan joqarı diniy dárejede hám arnawlı bereketke ılayıq. Biraq Rabbimizdiń Ózi,
olardı tolıq bilgen Ol, olardıń yahudiy emesligin aytadı! Olar elitizm, ózin-ózi joqarı klassqa kóteriwde ayıplı edi. Rabbimizdiń olardıń haqıyqıy jalǵanshılar ekenligin áshkara etiw zárúr edi. «Men olardı seniń ayaqlarıńa kelip tabınıwǵa májbúr etemen.» Sardistegi sıyaqlı, Másihke sadıqlıq yahudiy shirkew jámááti tárepinen biykar etiliwdi, yahudiy sinagogasınan shıǵarıp taslanıwdı hám Sezarga tabınıw ushın Rimniń qattı basımına ushırawdı ańlattı. Olarǵa quwǵın-súrgin etiwshileri aqır-aqıbetinde olardıń aldında bas iyip tabınıwǵa májbúr bolatuǵını wáde etilgen. Yahudiyler hám rimlikler óz qadaǵalawında dep oylaǵan nárselerge qaramastan, tek Muqaddes hám Haqıyqıy Adam ǵana esiklerdi ashıw hám jabıw kúshine iye.
«Hám seniń Menıń seni súygenimdi biliwleri ushın.» Hámme nárse Onıń muhabbatına baylanıslı hám Onıń muhabbatınıń jemisi, olardıń muhabbatı emes.
10-ayattıń
«Menıń sabır sózimdi saqladıń.» Isa Másihniń shıdamlılıq kúnleri, úzliksiz sabır talap etetuǵın, Onıń keliwine shekem dawam etedi.
Sadıq bolǵanlar Onıń keliwin aldınnan biliwge umtılmaydı, házir húkimranlıq etiwdi qálemeydi (1 Korinflilerge 4:8 benen salıstırıń). Olar Onıń biykar etiliwin bólistiriwge razı, hám Onıń sıyaqlı sabır hám shıdamlılıqtıń birdey ruwxıy pazıyletlerin kórsetiwge razı (1:9; 2 Salonikalılarǵa 3:5; 2 Timotiyge 2:12-ni kóriń). «Men seni de sınaw saatınan saqlayman.» Shirkewdiń Ullı Qıyınshılıqtan ótiwi haqqında hesh qanday pikir bolıwı múmkin emes. Biz Qudaydıń ǵázebi dúnyaǵa kelmesten aldın dúnyadan «alıp ketilemiz». Salonikalılarǵa jollanǵan xatlarda máshixshilerdiń dúnyaǵa keletuǵın «ǵázepten» qorqıwı kerek emesligi haqqında qayta-qayta esletpeler bar, olardıń xalqı bul jerde ruwxıy jaqtan jerde jasawshılar, tolıq jerge baǵdarlanǵan dep súwretlengen.
11-ayattıń
«Men tez kelemen.» Tiyatira, Sardis hám Laodikeya sıyaqlı, Filadelfiyada esapqa alınǵan detallar Másihshilik shirkewiniń tariyxındaǵı ruwxıy jaǵdaydı hám basqıshtı súwretleydi, bul Rabbimizdiń Ózleri ushın keliwine shekem dawam etedi. Sol waqıt kelgende, hesh qanday keshigiw bolmaydı (Matta 24:36; Mark 13:32; Evreylerge 10:37).
«Qattı ustap turıń» (ustap turıń!) Filadelfiyadaǵı úlken qáwip — bas tartıw. Filadelfiyalıq ushın jeńiw zárúr, sebebi ol bas tartıwı múmkin.
«Sende bar nárse.» Rabbimizdiń aldında ruwhtıń haqıyqıy háreketi menen, Oǵan qarsı qarsılıq fonında alınǵan nárse hesh qashan joǵalmaydı.
«Hesh kim seniń tájińdi almasın.» Táj jeńimpazdıń belgisi. Eger adam bas tartsa, onı jeńimpaz dep ataw qıyın. Ol tájge iye boldı dep aytıw múmkin emes.
Izbe-izlikke itibar beriń: 9-ayattıń «Men seni súydim,» 10-ayattıń «Men seni saqlayman,» 11-ayattıń «Men tez kelemen.»
12-ayattıń
Jeńimpaz ushın anıq maqtaw hám sıylıq bar, ol Rabbimizge Onıń joqlıǵında, jaman kúnde, qanday dushpanlıq hám qarsılıq bolmasın, sadıq bolıwǵa wáde bergen. Sadıq jeńimpazǵa, házirgi ruwxıy qádirlewde, kelesi dúnyaǵa (Mıń jıllıq húkimranlıq) hám aqır-aqıbetinde, tolıq túrde, máńgilikke (Máńgilik Jaǵday) kútiw kerek bolǵan nárse wáde etilgen.
Jaratılıs 11:4-te Qudaydıń adamlarǵa ózleri ushın qala, minara (ustun), at qurıwǵa bolǵan háreketlerin shatastırǵanın oqıymız. Jeńimpazǵa Qudaydan adamlar ózleri ushın yamasa ózleri tárepinen qura almaytuǵın hám hesh qashan qurıwǵa ruqsat etilmeytuǵın nárse wáde etilgen.
«Ibadatxanadaǵı ustun.» Ustun (1 Timotiyge 3:15 penen salıstırıń) haqıyqattı qollap-quwatlaǵan, Ruwhtıń kúshi menen gúwalıq bergen hám táliymattı bezegen adamnıń kórsetiliwi (tiykarǵı «ibadatxana» túsinigi) menen baylanıslı. Másihshilik gúwalıǵı hám tásiri Filadelfiyada basqa jeti shirkewge qaraǵanda uzaǵıraq dawam etti. Áyne waqıtta, Filadelfiyada ele de on birinshi ásir shirkewiniń (tiyisli túrde Áwliye Ioann atı menen atalǵan!) ustunı turıptı. Filadelfiyaǵa jollanǵan bul xattıń tekst jazılǵan bronza taxta qalǵan ustunǵa ornatılǵan. Qudaydıń Óz meyirimi menen ásirler dawamında sol jerdegi dáslepki áwliyeleriniń ruwxıy qádir-qımbatına gúwalıqtı, ustun kórinisinde saqlawǵa ruqsat bergenligi áhmiyetli bolıwı kerek.
«Ol endi shıqpaydı.» Bul jazıwlar jazılǵan waqıtta, Filadelfiya hám onıń átirapında jer silkiniwler júdá kóp bolǵan. Qorshaǵan ortalıq shárayatların uzaq waqıt baqlaw jergilikli xalıqqa jer silkiniwiniń jaqınlasıp atırǵanın túsiniwge múmkinshilik berdi. Qulap atırǵan imaratlardıń qaldıqlarınan jaraqatlanıwdan yamasa hátte óliwden qorqıp, kópshilik qurılǵan aymaqtan «shıǵıp», qala sırtındaǵı salıstırmalı qáwipsiz awıl jerlerine waqıtsha shatırlarda jasaw ushın kóshti, qáwip ótkenge shekem. Dindarlar qáwipten qashıw ushın «endi shıqpaytuǵın» kún keletuǵının biliwden xoshamet aladı. Onnan da jaqsı, Mıń jıllıq húkimranlıqta hámme nárse bul dúnyada bolǵan nárselerge juwap boladı. Hámme nárse «tınıshlıqta» boladı. Keyin, Máńgilik Jaǵdayda, hámme nárse Qudaydıń erkine muwapıq boladı, juwapkershilikten tolıq tıs.
«Men jazaman» - tek ilahiy Sóylewshi emes, al ilahiy Jazıwshı.
«Menıń Qudayımnıń atı, hám Menıń Qudayımnıń qalası, Jańa Ierusalim, ol aspanlardan túsedi.» Jeńimpazǵa Qudaydıń júregine hám Onıń Másihine qımbat bolǵan nárselerdi jeke qádirlew beriledi. Jeńimpaz bul ómirde óz Qudayınıń atı ózine basqalarǵa anıq kórinetuǵın túrde jazılǵan halda óte aladı.
Jańa Ierusalim (sonıń menen birge 21:2-ni kóriń; muqaddes Ierusalim, 21:2; hám aspan Ierusalim, Evreylerge 12:22 menen salıstırıń), hámme nárse taza hám anıq bolatuǵın qala boladı hám Qudaydıń dańqın máńgilikke kórsetedi. Filadelfiyalıq áwliye ruwxıy jaqtan sonsha ullı, ol máńgilik xarakterge iye nárse menen jazılǵan. «Menıń jańa atım.» «Menıń» jeke alması xat boyınsha kórnekli. Áwliyelerge búgin bar bolǵan barlıq nárse Onıń Jeke Rabbilik húkimranlıǵı astında basqarıladı. Másih tolıq kórinetuǵın jańa at kelesi dúnyada ashıladı, biraq ol ele ashılǵan joq. Ilahiy, ruwxıy, máńgilik nárseler menen baylanıslı máseleler bar, olardı biz ele ózlestire almaymız, biraq ózlestiremiz.
13-ayattıń - Aqırǵı shaqırıq
«Qulaǵı bar adam Ruwhtıń shirkewlerge ne aytıp atırǵanın tıńlasın.» Filadelfiyalıq - Sardistiń formalizminen hám Laodikeyanıń isenimsizliginen bólek bolǵan, hám Másih oǵan ashqan barlıq nárselerge sadıq bolǵan adam. Haqıyqıy Filadelfiyalıqlar bul haqqında sóylemeydi; olar onı kórsetedi. Qáwip sonda, joqarı (shirkewge tiyisli) orın alıwǵa háreket etiwde Filadelfiyadan Laodikeyaǵa ótip ketiw júdá ańsat.
Laodikeyalık – Filadelfiya nurına iye, biraq Filadelfiya minezine iye bolmaǵan adam. Hár bir haqıyqıy Filadelfiyalıq esiklerdi ashıw hám jabıwǵa qábiletli bolǵan tek ǵana bereketli Adamnıń qadaǵalawına erikli túrde boysunadı.
Men hám biz jeke adamlar yamasa jergilikli jıyılıs sıpatında Filadelfiya bolıwǵa DÁWA ETPEYMİZ hám etpewimiz kerek. Sol waqıtta, men hám biz Filadelfiya minezine iye bolıwǵa UMTILAMIZ hám umtılıwımız kerek, ózimiz haqqımızda kerekten artıq oylawdan saqlanıwǵa umtılıp (Rimliklerge 12:3). Bul ORIN yamasa DÁREJEGE DÁWA ETİW emes, al JAǴDAYDA bolıwǵa UMTILÍW áhmiyetli. Biz basqa dindarlarda Filadelfiya qásiyetlerin izlewimiz hám ózimizde Laodikeya tendenciyalarınan saqlanıwımız kerek.
