Юсуп Ҳаққында Не Билемиз?
«Ийса Мәсихтиң туўылыўы былай болды: Оның анасы Мәриям Юсупқа турмысқа шығыўға ўәде берилгеннен кейин, олар бирге келместен бурын, ол Мухаддес Рухтан ҳәмилели болып шықты. Сонда оның күйеўи Юсуп, әдил адам болғанлықтан, оны жәмийетлик мысал еткиси келмегенликтен, оны жасырын түрде таслап кетиўди ойлады.» Матта 1:18-19 NKJV
Рождество сахналарында артқы планда турған Юсуп ҳаққында не билемиз? Худай Хожайынымыздың жердеги әкеси болыў ушын қандай адамды таңлады? Биз оның кәсиби бойынша ағаш устасы болғанын билемиз (Матта 13:55), бирақ оның минези қандай еди? Ол көпшилигимиз сыяқлы «орташа исенимли адам» ба еди, яки ол Худайдың айрықша адамы ма еди?
Матта 1:19-ға бола, Юсуп «әдил адам» еди. Бул оның «ҳақ адам» болғанын айтыў менен бирдей (NASB). Ол кемис те, гүнасыз да емес еди, бирақ оның өмири Худай алдында ҳәрдайым дурыс ис етиў менен сипатланған. Ол тек ғана жақсы, ҳадал ағаш устасы емес, бирақ өмириниң ҳәр бир тараўында айрықша әдеп-икрамлық қасиетлерди көрсетти. Мухаддес Китапта Юсуп ҳаққында көп нәрсе болмаса да, оның пазыйлетли минези ҳәм әдеп-икрамлық үстинлиги Худай бизге берген бир неше аяттан көринеди. Биз Мухаддес Китаптың «ҳақ» Юсуп ҳаққында не айтатуғынын үйренгенде, оның мысалына ериўге шақырылыўымыз керек.
Сүйиспеншилик Адамы
Юсуп сүйиспеншилик адамы еди. Биз оның сүйиспеншилигин Мәриямға болған нәзик ғамхорлығы ҳәм итибарында көремиз, ҳәтте жүдә қыйын жағдайларда да. Юсуптың сүйген келиншегиниң ҳәмилели екенин билгендеги жағдайын көз алдыңызға келтириң. Мәриямның «периште хабарлары» ҳәм «Мухаддес Рухтан ҳәмилелениў» ҳаққындағы түсиндириўлери исенимге сыймайтуғын дәрежеде көп еди. Терең аўырыў ҳәм көңил қалыў менен Юсуп Мәриямның туўысқаны Елизаветаға үш айлық сапары даўамында (Лука 1:56) оған сатқынлық еткен деген жуўмаққа келген болыўы керек. Ол оны шын жүректен сүйген адамға қалай буны ислеген? Ҳәм содан кейин ҳәтте мойынлап, оған «ҳақыйқатты» айтпаған! Ол буның ҳәммеси Худайдан екенин айтып, оны түсиниўин өтинип турған. Юсуп бундай эмоционал стресс, жарақат ҳәм аўырыўды ҳеш қашан басынан өткермеген еди.
Бул жерде Юсуптың еки таңлаўы қалды: Ол Худайды сүйди ҳәм дурыс нәрсени ислеўди қәледи. Худайдың нызамына бола (Екинши Нызам 22:23-24), Мәриям өлимге ҳүким етилиўи мүмкин еди. Ҳәтте жәмийетлик тасбараңлаў бийкар етилсе де, кеминде оны жәмийетлик түрде айыплаў мүмкин еди. Бул ҳәрекет Юсуптың абырайын қорғаў әсерине де ийе болар еди. Бирақ Юсуп Мәриямды сүйди, оның анық сатқынлығына қарамастан. Оның жүрегинде ҳеш қандай өш алыў қәлеўи жоқ еди. Мәриям ушын ол нәрселерди мүмкиншилигинше тыныш сақлаўға ҳәм келисимди жеке түрде бузыўға шешим қабыл етти. Мәриямның айыбы дәлиллениўи мүмкин болмағанлықтан, оның нызамлы ҳуқықларынан бас тартыў имканияты бар еди. Бәлким ол Мәриямның бир аз узақта жасаған Елизаветаға қайтып барыўы мүмкин деп ойлаған шығар. Ол нәрестени сол жерде туўып, Назареттеги жүдә аўыртпалы жанжалдан қашыўы мүмкин еди. Юсуп сүйиспеншилик адамы еди, ол Мәриям ушын ең жақсысын ислеўди қәледи – ҳәтте оны сатқынлық етти деп ойлағанда да.
Биз Юсуп көрсеткендей сүйиспеншилик көрсетемиз бе? Бир христиан достымыз бизге жаманлық етти деп исенгенимизде, яки бизге жақын биреў бизге терең аўырыў бергенде, биздиң реакциямыз қандай болады? Биз сол адамнан өш алыў имканиятын излеймиз бе? Биз ашыў ҳәм ашшылыққа толымыз ба? Биз аўырыўымыз болған жерден қашып кетемиз бе, тек ҳәмме нәрсени умытыў ушын? Яки биз сол достымызды сүйиўди даўам етемиз бе ҳәм Худайдың стандартлары бойынша дурыс болған нәрсени ғана емес, бирақ бизди басып өткен адам ушын ең жақсысын да ислеўге тырысамыз ба? Бундай сүйиспеншилик ҳеш қашан аңсат емес, бирақ ол мүмкин (Юханна 17:26).
Исеним Адамы
Юсуп сондай-ақ исеним адамы еди. Бул арқалы биз оның тек ғана исенимли адамнан көп екенин айтамыз. Юсуп тири Худайға исеним менен жасады ҳәм жүрди. Ол Мәриям ҳаққында не ислеў кереклигин ойлап, узақ ўақыт дуўа еткен болыўы керек (Матта 1:20). Оның оның тарийхына исенгиси келмегенлиги емес, бирақ оған исениў аңқаўлықты талап етер еди, исенимди емес! Қыздың туўылыўы адамзат тарийхында ҳеш қашан болмаған еди – ҳәтте Ески Ўәсият пайғамбарларының мөжизалы күнлеринде де!
Дәл усы ўақытта Хожайыннан бир периште Юсупқа түсинде көринди. Периште Мәриям оған айтқан ҳәмме нәрсени тастыйықлады. Ол садық болған еди. Ҳәмилелениў Мухаддес Рухтан еди. Мәриям Ишаяның Мәсих ҳаққындағы пайғамбарлығындағы қыз еди (Матта 1:23). Юсуптың келиншеги көптен күтилген Мәсихтиң анасы болады! Ҳәм ол бул баланың жердеги әкеси болыўы керек еди, ҳәм оған Ийса атын бериўи керек еди! Қандай күтилмеген жақсы хабар! Жанға қандай исенимсиз жеңиллик! Юсуп бир ўақытта ҳүрметли қорқыныш ҳәм экстатикалық қуўанышты басынан өткерген болыўы керек. Ол Мәриямға турмысқа шығыўға ўақыт жоғалтпады (Матта 1:24), Худайға болған исениминиң анық дәлилин берди. Биз бул Худайдан қорққан жуптың гөззал ҳәм қызықлы қайта қосылыўын көз алдымызға келтире аламыз ба?
Юсуптың исеними ҳәммемиз ушын үлги болыўы керек. Оның периштени ҳеш қашан сорақтамағанына яки оған берилген илаҳий аянға гүман етпегенине итибар бериң. Периштениң де Юсупты ҳеш қашан сорақтамағанына ҳәм оны Мәриям ҳаққындағы жуўмақлары ушын сөкпегенине итибар бериң. Худай бизди илаҳий аянсыз исенимсиз нәрсеге исенимли болыўға жуўапкер етпейди. Ол соқыр исенимди яки аңқаў исенимди излемейди. Ол бизди ақылға сыйымлы исенимге шақырады – Оның аян еткен Сөзине тийкарланған исенимге.
Юсуп әлбетте келетуғын Мәсих ҳаққындағы Ески Ўәсият пайғамбарлықларын билген болар еди, ҳәм периште Юсупты Худай Сөзиндеги усы ўәделерге көрсетти (Матта 1:21-23). Юсуп периштеге исенгендей, себеби хабар Мухаддес Китапқа тийкарланған еди, биз де Худай Өзиниң Сөзинде анық жәриялаған нәрсеге исениўимиз ҳәм гүман етпеўимиз керек.
Мысал ушын, күнделикли мүтәжликлеримиз мәселесин алайық. Биз қәўипсизлигимиз ҳаққында қайғырамыз ба? Биз Худайдың бизге ғамхорлық етиў ҳәм тийкарғы мүтәжликлеримизди қанаатландырыў қәбилетине гүман етемиз бе? Ақылға сыйымлы исеним менен жүриў, биз мүтәжликлеримиз ҳаққында гүман етпеўимиз яки алаңламаўымыз керек дегенди аңлатады, себеби Худай «Худайдың патшалығын биринши излегенде» «барлық бул нәрселерди» тәмийинлейтуғынын анық жәриялаған (Матта 6:25-34).
Итаат Адамы
Юсуп анық итаат адамы еди. Ол периштениң Мәриямды әйел етип алыў буйрығына тез итаат етти. Бирақ сиз бул буйрыққа итаат етиў аңсат болған деп айтыўыңыз мүмкин. Бир минут күтиң! Мәриям бул ўақытта кеминде үш айлық ҳәмилели болғанын еслең (Лука 1:56). Мәриямға турмысқа шығыў арқалы, Юсуп тез арада пайда болатуғын барлық айыплаўлар ҳәм стигманы өзине алды. Бирақ Юсуп нәтийжелерине қарамастан, периштениң хабарына итаат етти.
Юсуптың итааткарлығының тағы бир мысалы Матта 2:13-14-те көринеди. Ийса туўылғаннан кейин бир ўақыттан соң оған периште тәрепинен шаңарағын Мысырға алып барыў буйрылды – тез! Сол ўақытта Мысырда яҳудий жәмийетлери болса да ҳәм Худай дана адамлардың саўғалары арқалы саяхат ушын пул тәмийинлеген болса да, бул әли де үлкен ис еди. Ешек пенен Мәриям ҳәм жас Ийсаны белгисиз елге кеминде 300 миль узақлыққа – ҳәм шөл жерлери арқалы – саяхат етиў аңсат емес еди. Бирақ Юсуп тез итаат етти (Матта 2:14). Содан кейин олар Мысырда жайласқаннан кейин, Юсупқа Исрайылға қайтып көшиў буйрылды. Юсуп тағы да олардың ыңғайлылығы яки Худайдың кестеси ҳаққында ҳеш қандай сораў берместен итаат етти.
Биз Хожайынның буйрықларына итаат етиўде Юсупқа уқсаймыз ба? Биз тез итаат етемиз бе, яки биз жарым-жартылай ҳәм кешиктирилген итаатты әмелге асырамыз ба? Көпшилигимиз итаат етиў қыйын деп табатын, Хожайынның хызметлеслеримиз ҳәм қоңсыларымыз бенен инжилди бөлисиў буйрығы ҳаққында не айтамыз (Марк 16:15)? Биз қашыўымыз керек деп айтылған нәпсимиз ҳаққында не айтамыз (2 Тиметейге 2:22)? Биз тек ыңғайлы ҳәм аңсат болғанда ғана итаат етемиз бе? Басқаларды сынға алыў ҳәм жағдайлар ҳаққында шағымланыў гүналары ҳаққында не айтамыз? Бул тараўда итаат етпеў жүдә аңсат. Биз Худайдың өмиримизде не ислеп атырғанын түсинбесек те итаат етемиз бе? Биз Хожайынға ҳәтте қайғылы ўақыя болғанда ҳәм келешек белгисиз көрингенде де исенемиз бе (Нақыл сөзлер 3:5-6)? Юсуп шын мәнисинде исениў ҳәм итаат етиў нени аңлататуғынының үлкен үлгиси.
Сабыр Адамы
Ақыр-ақыбет, Юсуп сабыр адамы еди. Биз оның асығыс реакцияға берилмегенин бурыннан көрдик. Ол өз ҳәрекет жолын ойлап шықты (Матта 1:20). 1:25-аятта бизге оның Ийса туўылғанға шекем Мәриямды қыз қалпында сақлағаны айтылады. Бул периштениң буйрығы болған ба, билмеймиз. Әлбетте, Мәсихтиң илаҳий/инсанлық табиятына ҳеш қандай тәсир етпеген болар еди, себеби ҳәмилелениў үш ай бурын болып өткен еди. Бирақ бәлким, қыз ҳәмилеленип, Ул туўады деген пайғамбарлықты еске алып, Юсуп Мәриямды Ийса туўылғаннан кейинге шекем қыз қалпында сақлаған шығар. Юсуптың басқарылған қәлеўлер ҳәм тәртипли сабыр адамы екенин түсиниў ушын көп терең түсиник талап етилмейди.
Юсуптың сабырлығын бүгинги христианлар әмелге асырыўы керек. Жыныслық қәлеў тараўындағы сабырсызлық көп исенимли адамлардың қулаўына алып келди. Егер Худай Юсупқа бул тараўда сабыр берген болса, Ол бизге де сабыр бере алады. Еслең, барлық тараўлардағы сабыр ҳәр бир христианды мекен еткен ҳәм күшлендирген Рухтың жемисиниң бир бөлеги (Галатиялыларға 5:22).
Бул байрам мәўсиминде «Юсуп ... әдил адам» фигурасы көп Рождество сахналарының артқы көлеңкелеринде болады. Келиң, оның сүйиспеншилик, исеним, итаат ҳәм сабыр мысалына ериўди есимизге түсирейик.
