Óz janına qol salıw hám isenimlisiz
«Óz janına qol salıw» termini 1651-jılı latın sózlerininen payda bolǵan sui , «óziniń» degen mánisti ańlatadı, hám cide yamasa onıń túrleri, «óltiriw» degen mánisti ańlatadı. Ápiwayı etip aytqanda, óz janına qol salıw – bul óz ómirin qasınan qıyıw, hám bul ózin-ózi nadurıs súyiwden kelip shıǵadı.
Óz janına qol salıw dúnya júzlik ólim sebepleri arasında onınshı orında turadı. Dúnya júzinde óz janına qol salıw dárejesi sońǵı bes on jıllıqta 60% ke ósti – tiykarınan industrial mámleketlerde. Boyınsha Dúnya Densawlıqtı Saqlaw Shólkemi, hár jılı shama menen bir million adam óz janına qol saladı, bul hár 32 sekundta bir ólim yamasa kúndelikli 2,740 ólim degen mánisti ańlatadı. Dúnya júzinde óz janına qol salıwdıń ólim dárejesi hár 100,000 adamǵa 16. Óz ómirin qıyǵan hár bir adam ushın, keminde 20 adam bunı islewge háreket etedi.
Qurama Shtatlarda, boyınsha Keselliklerdi Baqlaw Orayı, 2016-jılı 44,965 óz janına qol salıw jaǵdayı bolǵan, 19,000 adam óltiriw hám 13,000 SPID penen baylanıslı ólimler menen salıstırǵanda. Bul 15 jastan 25 jasqa shekemgi amerikalıqlar ushın ólimniń úshinshi tiykarǵı sebebi, biraq 2016-jılı eń joqarı óz janına qol salıw dárejesi 45 jastan 54 jasqa shekemgi úlkenler arasında bolǵan. Ekinshi eń joqarı dáreje 85 jas yamasa onnan úlkenler arasında júz bergen. Jas toparlar orta jaslı hám úlken jastaǵı úlkenlerge qaraǵanda turaqlı túrde tómen óz janına qol salıw dárejelerine iye bolǵan.
Hayallar óz janına qol salıwǵa kóbirek háreket etedi, biraq er adamlar tórt ese kóbirek óz janına qol salıwǵa erisedi. AQShda, 2016-jılı barlıq óz janına qol salıwlardıń 51% in atıw quralı quradı, hám ulıwma sanınıń kóp bólegi, 16.5%, alkogol menen baylanıslı bolǵan. Narkotik zatlardı nadurıs qollanatuǵın adamlar basqa xalıqqa qaraǵanda óz ómirin qıyıwǵa 10 nan 20 ese kóbirek beyim boladı.
Awırǵan dúnya ushın úmit
Óz janına qol salıwdıń artında ne bar? Bul úmittiń joǵalıwı. Adamlar uzaq waqıt azıq-awqatsız jasań aladı. Biz suwsız azıraq waqıt jasań alıwımız múmkin, biraq biz úmitsiz jasań almaymız. Úmit joǵalǵannan keyin, er adamlar hám hayallar óz ómirlerin tamamlaw jolların izleydi. Bul dushpan, Shaytan – Iblis hám joq etiwshiniń jumısı! Zábúr 42:5 te biz oqıymız:
«Ey janım, nege túsip qaldıń? Nege ishime tınıshsızlandıń? Qudayǵa úmit et, sebebi men Oǵan jáne de maqtaw aytaman, Onıń júziniń járdemi ushın» (NKJV).
Sol sıyaqlı, Zábúr 42:11 hám 43:5 te aytılǵan,
«Ey janım, nege túsip qaldıń? Nege ishime tınıshsızlandıń? Qudayǵa úmit et; sebebi men Oǵan jáne de maqtaw aytaman, meniń júzimniń járdemi hám meniń Qudayım.»
Qıyın kúńlerde – hár bir kún ushın – Isa Máshihtiń izbasarı ushın úmit bar. Bul aspanǵa bekkemlenǵen úmit – isenimli hám turaqlı – hám ótirik aytalmaytuǵın Quday tárepinen wáde etilgen (Evreyler 6:13-18).
Muqaddes Jazbalardaǵı esaplar
Injil bizge Shaytannıń Rabbı Isa Máshihti óz janına qol salıwǵa qızıqtırǵanın aytadı (Matta 4:5-6; Luka 4:9-11). Filippiyalıq qamaqshı, tutqınları qashıp ketken dep nadurıs oylap, óz janına qol salıwǵa tayarlanǵan, biraq ol toqtatılıp, Máshixke alıp kelingen (Húkimetler 16:27-34). Rabbıdıń geybir xızmetshileri óz xızmetlerinde sonshalıq kewilleri qalıp, Qudaydan ózlerin óltiriwdi soradı, sonıń ishinde Musa (Sanlar 11:10–15), Iliya (1 Patshalar 19:1-4), hám Yunus (Yunus 4:1–11). Kóp adamlar úlken azap waqtında óz janına qol salıwǵa háreket etedi, biraq ólimdi taba almaydı (Ashıw 9:6).
Injil keminde altı adamnıń óz janına qol salǵanın aytadı: Abimelek (Hákimler 9:54), Sawl (1 Samuel 31:4), Sawldıń sawıt kiygen adamı (4-6-ayatlar), Ahitofel (2 Samuel 17:23), Zimri (1 Patshalar 16:18) hám Yahuda (Matta 27:5). Bul adamlardıń besewi ózleriniń jamanlıǵı menen belgili bolǵan, tek Sawldıń sawıt kiygen adamı ǵana, sebebi onıń minez-qulqı haqqında hesh nárseni aytılmaǵan. Geybir adamlar Samson óz janına qol salǵan dep oylaydı, sebebi ol óz háreketleriniń ólimge alıp keletuǵının bilgen (Hákimler 16:26–31), biraq Samsonnıń maqseti filistiyalıqlardı óltiriw bolǵan, ózin emes.
Injil kóz-qarasınan
Injil óz janına qol salıwdı adam óltiriw menen teń kóredi, bul da sol: ózin-ózi óltiriw. Quday ǵana adamnıń qashan hám qalay óliwin sheshiwshi jalǵız. Biz, kerisinshe, zabsúrshı menen birge aytıwımız kerek,
«Meniń waqıtlarım Seniń qolıńda» (Zábúr 31:15).
Quday ómir beriwshi – Ol beredi hám alıp ketedi (Ayup 1:21). Óz janına qol salıw, óz ómirin qıyıw, qudaysız, sebebi ol Qudaydıń ómir sawǵasın biykar etedi. Hesh bir er adam yamasa hayal Qudaydıń húkimetin ózine alıp, óz ómirin tamamlawǵa háreket etpesin!
Álbette, Injilde ómirde tereń úmitsizlikti sezgenler bolǵan. Biz Iliyanıń qalay qorqıp hám depressiyada bolǵanın, óliwdi qáleǵanın (1 Patshalar 19:4), hám Yunustıń Qudayǵa ashıwlanıp, ólimdi tilegenin (Yunus 4:8) aytıp óttik. Olardıń qatarına Solomonı da qosıwımız múmkin, ol óz qumarın izlewde «ómirdi jek kóretuǵın» dárejege jetken (Wagızshı 2:17). Hawariy Pawl da bir waqıtları byan etken,
«Biz kúshimizden artıq júklenip, ómirden úmitimizdi úzdik» (2 Korinfliler 1:8).
Biraq, bul adamlardıń hesh biri óz janına qol salmaǵan. Solomon «Qudaydan qorqıw hám Onıń buyrıqların saqlaw, sebebi bul adamnıń barlıǵı» ekenin úyrengen (Wagızshı 12:13). Iliya perishte tárepinen juwbatılǵan, dem alıwǵa ruqsat etilgen hám jańa tapsırma berilgen. Yunus Rabbıdan eskertiw hám ayıplaw alǵan. Pawl, ózi dúsh kelgen basımǵa shıdawǵa kúshi jetpese de, Rabbı barlıq nárseni kóteretuǵının úyrengen:
«Ha, biz ózimizde ólim húkimine iye edik, ózimizge emes, al ólgenlerdi tiriltetuǵın Qudayǵa iseniwimiz ushın» (2 Korinfliler 1:9).
Tózaxqa alıp keletuǵın gúna ma?
Óz janına qol salıw gúna, biraq ol «eń úlken» gúna emes. Quday onı qalay kóretuǵınlıǵı boyınsha basqa jamanlıqlardan jamanıraq emes, hám ol adamnıń máńgilik táǵdirin belgilemeydi. Biraq, óz janına qol salıw artında qalǵanlarǵa tereń hám turaqlı tásir etedi; óz janına qol salıwdan qalǵan awır jaralar ańsatlıq penen jazılmaydı. Quday búgin sınaqlarǵa dúsh kelip atırǵan hár bir adamǵa Óz miyrimdarlıǵın bersin (Zábúr 67:1), hám hár birimiz Onıń wádesine úmit eteyik,
«Rabbıdıń atın shaqırǵan hár kim qutqarıladi» (Rimlikler 10:13).
Injil bizge Máshixke shın júrekten isengen sátten baslap máńgilik ómirge kepillik beriletuǵının úyretedi (Yuhanna 3:16). Injilge qaraǵanda, Máshixshiler bul ómirge iye ekenliklerin hesh qanday gúmanlanbay biliwi múmkin (1 Yuhanna 5:13). Hesh nárseni Máshixshini Qudaydıń muhabbatınan ajıratıp almaydı (Rimlikler 8:38-39), hátte óz janına qol salǵan Máshixshi de Qudaydan ajıratılmaydı. Isa barlıq gúnalarımız ushın óldi; eger shın Máshixshi, ruwxıy hújim hám hálsizlik waqtında, óz janına qol salsa, onıń gúnası Máshihtiń qanı menen ele de jabılǵan boladı.
Óz janına qol salıw adamnıń aspanǵa kiriwin belgilemeydi. Eger qutqarılmaǵan adam óz janına qol salsa, ol tózaxqa barıw jolın tezletken yamasa tezlestirgennen basqa hesh nárseni islemegen boladı. Bul adam Máshix arqalı qutqarıwdı biykar etkeni ushın tózaxqa túsedi – óz janına qol salǵanı ushın emes (Yuhanna 3:18 di qarań). Biz sonday-aq hesh kim ólimnen aldınǵı sáwlerde adamnıń júreginde ne bolıp atırǵanın shın mániste bilmeytuǵının da atap ótiwimiz kerek. Geybir adamlar ólim tóseginde dinge kiredi hám bul dúnyadaǵı sońǵı waqıtlarında Máshihti qabıl etedi. Óz janına qol salǵan adamnıń sońǵı sekundta júregi ózgerip, Qudaydıń rehimdarlıǵın sorawı múmkin. Biz bunday húkimlerdi «júrekke qaraytuǵın» Qudayǵa qaldıramız (1 Samuel 16:7).
Isenimlisiniń óz janına qol salıwı hár kimniń úmitsizlik penen gúresiw múmkinliginiń hám bizdiń dushpanımız, Shaytannıń, «basınan beri adam óltiriwshi» ekenliginiń dálili (Yuhanna 8:44). Óz janına qol salıw ele de Qudayǵa qarsı awır gúna: adam óltiriw. Bul hárdayım nadurıs. Máshixshiler óz ómirlerin Quday ushın jasawǵa shaqırılǵan, hám óliw haqqındaǵı sheshim Qudaydıń hám tek Qudaydıń ǵana. Úmitińizdi Qudayǵa qoyıń!
Bes ápiwayı haqıyqat
Biz házirge shekem kórgenlerimiz bizge bekkem injil tiykarın bere aladı, biraq bul bes ápiwayı haqıyqattı qarastırayıq.
1. Qudaydıń xalqı geyde sonshalıq jaman sezinedi, olar óliwdi qáleydi.
Musa Izrail xalqınıń olardı Mısırǵa qaytarıw ushın úlken basım astında edi. Olar onıń basshılıǵınan narazı edi, hám olardıń shaǵımları Rabbıdıń olardıń ústine ot jiberiwine sebep boldı. Musa aqırında ayttı,
«Men barlıq bul xalıqtı jalǵız kótere almayman, sebebi júk meniń ushın óte awır. Eger Sen meni bunday qaraǵan bolsań, iltimas, meni házir hám bul jerde óltir – eger men Seniń kózlerińde jaqsılıq tapqan bolsam – hám meniń baqıtsızlıǵımdı kóriwge ruqsat etpe» (Sanlar 11:14-15).
Iliya, óz dáwirinde, Baalǵa sıyınıwshı 450 payǵambarǵa, Izrail xalqına hám patshaǵa jalǵız qarsı turıwdıń ádewir qıyınshılıǵına shıdadı. Quday Iliyanıń isenimin tastıyıqladı, hám ol patshanıń arbasınan tezirek, bir neshe shaqırımǵa quwanısh penen juwırdı. Keyin ol patshanıń hayalı, Izebel, onı óltiriwge ant ishkenin esitti. Qorqıwı hám sharshawı menen payǵambar shólge kirdi, shıbıq terek astına otırdı hám ayttı,
«Jetkilikli! Endi, Rabbı, meniń ómirimdi al, sebebi men ákelerimnen jaqsıraq emespen» (1 Patshalar 19:4).
Payǵambar Yunus barlıq payǵambarlardıń ishinde eń ózgerisli minez-qulqın kórsetti, sebebi Qudaydıń Nineviya qalasınıń putparastlarına rehim etkenine ashıwlanǵan edi. Sonlıqtan, Quday onı shól samalı menen ayıpladı:
«Quyash shıqqanda ... Quday qattı shıǵıs samalın tayarladı; hám quyash Yunustıń basına urdı, sonlıqtan ol hálsirep qaldı. Keyin ol ózi ushın ólimdi qáleǵan, hám ayttı, ‘Meniń ushın óliw jasawdan jaqsıraq’» (Yunus 4:8).
Qudaydıń bul úsh adamı sıyaqlı, geyde bizdegi úmitti umıtıp qoyamız, hám kewilsizlik depressiyaǵa aylanadı, depressiya úmitsizlikke aylanadı, hám úmitsizlik bas tartıw haqqındaǵı oylarǵa alıp keledi.
2. Óz ómirińizdi qıyıw arqalı bul qálewdi orınlaw gúna.
Óz janına qol salıw keminde úsh sebepke kóre gúna. Birinshiden, bul Qudaydıń buyrıǵına boysınbaw,
«Sen adam óltirmeyseń» (Shıǵıw 20:13).
Qudaydıń buyrıqlarına boysınbaw gúna.
Ekinshiden, bul Qudaydıń ómir beriw hám alıwǵa bolǵan suverenlik huqıqına aralasıw gúna. Quday ǵana insan jarata aladı, sonlıqtan insanlıq Qudayǵa tiyisli. Biz ózimizdi yamasa basqalardı qálewimizshe joq etiwge haqlı emesbiz. Rabbı ózi jaratqan nárseniń jalǵız huqıqlarına iye. Adam óltiriw hám óz janına qol salıw Qudaydıń jalǵız beriwshi hám alıwshı bolǵan muqaddes jerine aralasadı.
Úshinshiden, bul jasaw hám kúresiw ushın kerekli járdem ushın Qudayǵa isenbew. Injil aytadı, isenimnen bolmaǵan hár bir nárseniń gúna ekenin (Rimlikler 14:23). Eger Máshixshi óz ómirin qıyǵan bolsa, ol bul ushın Rabbı aldında esap beredi. Bul artında qalǵanlardıń ayıbı emes!
Shın mániste, biz «Óz ómirińizdi qıyıw gúna» dep aytqanımızda bekkem injil tiykarında turamız.
3. Isenim geyde sonshalıq hálsiz boladı, júrek awır gúnaǵa beriledi.
Rimlikler 7 Máshixshilerdiń ómirimizde qalǵan buzılıw menen qalay gúreskenin súwretleydi:
«Sebebi men ne islep atırǵanımdı túsinbeymen. Sebebi men ne islewdi qálewim, onı islemeymen; biraq men ne jek kóriwim, onı isleyseń» (15-ayat).
1 Yuhanna 1:8 aytadı,
«Eger bizde gúna joq desek, ózimizdi aldap atırmız, hám haqıyqat bizde emes.»
Biraq bul Máshix penen qutqarıwshı qatnasıq hár bir gúnaımız benen payda bolıp, joq bolıp ketedi degen mánisti ańlatpaydı. Isenimli adam azǵırıwǵa berilgende, onıń Máshixke bolǵan isenimi hálsiz boladı, hám gúnanıń qızıqtırıwları hám Shaytannıń kúshi ústemlikke iye boladı. Biraq Shaytannıń waqıtsha ústemlikke iye bolıwı menen Shaytannıń ómirińizdiń Rabbısı bolıwı arasında, men jek kóretuǵın jamanlıqqa qarsılıq penen beriliw menen bul jamanlıqtı ádettegi úlgi retinde islew arasında úlken ayırmashılıq bar.
Isenimliler Rabbıdan kózlerin alıp, úmitti joǵaltıwı múmkin, biraq Rabbı hesh qashan olardan kózlerin almaydı. Hesh nárseni bizdi Onıń qolınan julıp almaydı (Yuhanna 10:27-29).
4. Gúnanıń keshiriliwiniń jalǵız jolı – Isa Máshix penen isenim arqalı bolǵan qatnasıq.
Adamlarǵa sońǵı sheshimleri olardıń ómirlerin belgilemeydi yamasa olardıń máńgilik táǵdirlerin anıqlamaydı. Bizdiń táǵdirlerimiz Isa Máshihtiń qanı menen jabılǵanımızǵa yamasa jabılmaǵanımızǵa baylanıslı.
Hár birimiz gúnakarmız. Injil bizge aytadı,
«Barlıǵı gúna isledi hám Qudaydıń dańqınan kem boldı» (Rimlikler 3:23).
Ol sonday-aq aytadı,
«gúnanıń aqıbeti ólim, biraq Qudaydıń sawǵası Rabbımız Isa Máshixtegi máńgilik ómir» (6:23).
Injildiń Efeslikler 2 de ne aytqanın oqıń:
«Hám sizlerdi Ol tiriltti, sizler qátelikler hám gúnalarda óli edińiz, olarda sizler bir waqıtları bul dúnyanıń jolı boyınsha, hawa kúshiniń shahzadası boyınsha, házir boysınbawshılıq balalarında isleytuǵın ruwx boyınsha júrgen edińiz, olardıń arasında biz de bir waqıtları óz etimizdiń qumarlıqlarında, et hám aqıldıń qálewlerin orınlap, ózimizdi tutqan edińiz, hám tábiyatı boyınsha basqalar sıyaqlı ashıw balaları edińiz. Biraq Quday, rehimdarlıqqa bay bolǵan, bizdi súygen úlken muhabbatı sebepli, biz qáteliklerde óli bolǵanımızda da, bizdi Máshix penen birge tiriltti (miyrimdarlıq penen qutqarılǵan edińiz), hám bizdi birge kóterdi, hám bizdi Máshix Isada aspan orınlarında birge otırǵızdı, kelip atırǵan dáwirlerde Ol Óz miyrimdarlıǵınıń artıqsha baylıqların Máshix Isada bizge bolǵan jaqsılıǵında kórsetiw ushın. Sebebi sizler miyrimdarlıq penen isenim arqalı qutqarılǵan edińiz, hám bul ózińizden emes; bul Qudaydıń sawǵası, jumıslardan emes, hesh kim maqtanbasın» (1-9-ayatlar).
Mine sonıń ushın Rabbı Isa krestte óliwge kelgen!
Ishaya kitabında biz oqıymız:
«Álbette Ol bizdiń qayǵılarımızdı kóterdi hám bizdiń qıyınshılıqlarımızdı alıp júrdi; biraq biz Onı urılǵan, Quday tárepinen urılǵan hám azaplanǵan dep esapladıq. Biraq Ol bizdiń qáteliklerimiz ushın jaralandı; Ol bizdiń gúnalarımız ushın maydalandı; bizdiń tınıshlıǵımız ushın jazalaw Onıń ústinde edi, hám Onıń jaraları menen biz emlendik. Biz barlıǵımız qoylar sıyaqlı adastıq; hár birimiz óz jolımızǵa burıldıq; hám Rabbı barlıǵımızdıń gúnahımızdı Onıń ústine qoydı (53:4-6).
Isa Máshix dúnyaǵa óz ómirin tólem retinde beriw ushın kelgen – bizdiń gúnahımız ushın tólem tólew ushın – biz keshirimge iye bolıwımız ushın! Sonlıqtan hár bir adam ushın soraw: Sizde Isa Máshix penen isenim qatnasıǵı bar ma hám sizdiń gúnalarıńız keshirilgen be? Bul dúnyadaǵı eń qımbatlı sawǵa. Qudaydıń Ulı, Isa Máshihtiń tógilgen qanı, gúnakardıń Qudayǵa jetisiwiniń jalǵız jolı.
5. Kimnıńdır óz janına qol salıwı biykár bolmasın.
Biz hesh qashan bir adamnıń óz janına qol salıwın túsinbeymiz, qansha waqıt «qalay» yamasa «nege» bul bolıwı múmkin dep soraǵanımızǵa qaramastan; biraq bunday ólim biykár bolmasın. Isenimlide bul dúnyadan tıs úmit bar. Ol óz Úmitin – Rabbı Isa Máshihti (1 Timotiy 1:1) – waqıtsha umıtıp qoyıwı múmkin, biraq onıń Úmiti onı umıtpaydı.
Injil bizge Máshixke deyin biz úmitsiz hám Qudaysız bolǵanımızdı aytadı (Efeslikler 2:12), biraq biz awzımız benen Rabbı Isanı moyınlaǵanımızda hám júregimizde Quday Onı ólgenlerden tiriltkenine isengenimizde biz qutqarılǵan edik.
«Júrek penen adam ádillikke isenedi, hám awız benen qutqarıw ushın moyınlaw islenedi» (Rimlikler 10:10).
Rabbı Isa Máshihtiń tamamlanǵan jumısına isenimimizdi qoyǵannan keyin,
«házir ... Máshix Isada bolǵanlarǵa hesh qanday ayıplaw joq» (8:1).
«Ne ólim, ne ómir, ne perishteler, ne húkimetler, ne kúshler, ne házirgi nársiler, ne kelesi nársiler, ne biyiklik, ne tereńlik, ne basqa hesh bir jaratılǵan nárseni bizdi Rabbımız Isa Máshixtegi Qudaydıń muhabbatınan ajıratıp almaydı» (38-39-ayatlar).
Siz qayerde turıpsız? Zábúrshı ayttı,
«Men Rabbıdı sabır menen kúttim; hám Ol maǵan iyildi, hám meniń shıńǵırımdı esitti. Ol sonday-aq meni qorqınıshlı shúńgilden, batpaqlı laydan shıǵardı, hám meniń ayaqlarımdı tasqa qoydı, hám meniń qádemlerimdi bekkemledi» (Zábúr 40:1-2).
Mine bul Rabbı bul maqalanı oqıp atırǵan hár bir adam ushın ne isley aladı.
Kewilsizlik yamasa úmitsizlik shúńgilinde ekenin sezgen isenimli ushın, Oǵan shıńǵırıń, kewilińizdi túsirmeyń! Úmitsiz adamǵa, Oǵan shıńǵırıń! Ol siziń turǵan shúńgilińizden shıǵara aladı. Onıń muhabbatı jete almaytuǵın sonshalıq tereń shúńgil joq. Rabbı Isa sizi qutqara almaytuǵın sonshalıq úlken másele yamasa sonshalıq kúshli gúna joq. Tek búgin Oǵan shıńǵırıń! Házir Oǵan shıńǵırıń!
— Timotiy P. Hedli
