Turıń hám qurıń
Adamlarǵa ne deysiz bir waqıtları Rabbı ushın kúshli islegen, biraq házir ózlerine kóbirek qızıǵıwshılıq bildirip atırǵan adamlarǵa? Bul payǵambar Zákáriya dúgis kelgen jaǵday edi. Babilon tutqınlıǵında bir neshe jıl ótkergennen keyin, Parsı húkimdarı Kiristiń pármanı menen kóp evreyler Ierusalimge qayttı. Jazıwshı Ezra adamlar qurbangah ornattı hám qayta qurılǵan ibadatxana ushın tiykar saldı (Ezra 3) – úlken quwanıshlı waqıya! Biraq qarsılıq payda bolǵanda, jumıs toqtadı. Sırtqı sebep Parsı rásmiyleriniń aralasıwı bolıp kórindi (Ezra 4), biraq tereńirek, ruwxıy tosqınlıq ta bar edi. Payǵambar Haggay adamlar Rabbı úyin qurıwdan góre óz úylerin jaqsılawǵa kóbirek qızıǵıwshılıq bildirip atırǵanın ashkaraladı (Haggay 1:9).
Nátiyjede, adamlar ruwxıy uyqıdan oyatıwı kerek edi. Ezra 5:1 ge qaraǵanda, Quday payǵambarlar Haggay hám Zákáriyanı usı jumıstı atqarıw ushın paydalandı. Bul waqıya tariyxıy jaqtan eramızǵa shekemgi 520-jılǵa tuwrı keledi, ibadatxana tiykarı salınǵannan keyin shama menen 18 jıl ótkennen keyin. Adamlar Quday sózine juwap berip, qaytadan qurıwdı baslaǵanda, siyasiy qarsılıq joq boldı. Boysınıw hám sheriklik ruwxında pútkil joybar shama menen tórt jılda tamamlandı.
Adamlarǵa ilham beriw ushın, Haggay olardı oylawǵa shaqırdı ózleriniń jolların. Kerisinshe, Zákáriyanıń xabarı olardı oylawǵa shaqırdı Qudaydıń joybarların. Bul shaqırıqlar búgingi kúnde de isenimlisilerge sabaq beredi, óytkeni biz óz prioritetlerimizdi durıs perspektivada saqlawǵa umtılǵanımızda.
Zákáriyanıń payǵambarlıǵı bir neshe bólimnen ibarat edi: segiz kózqaras túsindirildi, bir sorawǵa juwap berildi hám eki xabar jetkerildi. Kirisiw retinde Zákáriya Rabbı óz xalqın Ózine qaytıwǵa shaqırıp atırǵanın atap ótti (Zákáriya 1:1-6). Olar fizikalıq jaqtan jerge qaytqan bolsa da, júrekleri menen Rabbıǵa qaytıwları kerek edi. Olardıń ákeleri óz dáwirindegi payǵambarlarǵa boysınıwdan bas tartqan edi, hám endi Rabbı Zákáriyanıń áwladına shaqırdı, olar da solay etpesin dep. Bul shaqırıqtı qollap-quwatlaw ushın, Quday segiz kózqarastan ibarat bir qatar kózqaraslar berdi, olar Zákáriyanıń dáslepki altı babın quraydı.
Kózqaraslar
Zákáriya jas jigit edi (Zákáriya 2:4), hám bul kózqaraslarda kóp simvolika bolǵanı menen, Quday olardıń túsinilgenine ayrıqsha itibar bergen sıyaqlı – bul búgingi kúnde oqıwshılar ushın da paydalı fakt. Onıń birinshi kózqarası tórt attı kórsetedi. Birin Rabbı perishtesi minip turǵan edi (1:11), bul termin Óziniń insaniy bolmısınan aldınǵı Másihke tiyisli. Basqa atlar Qudaydıń xalıqlardı bahalap atırǵan qulları retinde súwretlengen. Quday xalıqlardıń tınısh bolǵanına qapa boldı, óytkeni bul olardıń óz-ózin qanaatlandırıwshı minez-qulqın kórsetti – Izraildi ádilsiz qaraǵanı ushın hesh qanday ayıptı sezbedi (1:15). Sonlıqtan, Rabbı Siondı jubatıwǵa, rahm-shápáát hám gúlleniwdi ákelmekshi boldı.
«Ekinshi kózqarasta» «Ekinshi kózqarasta», tórt kúshli shax kórsetilgen, olar Qudaydıń xalqına qarsı tórt imperiyanı bildiredi. Bular Babilon hám Parsı, sonday-aq Zákáriya dáwirinen keyin payda bolatuǵın Grek hám Rim imperiyalarınan ibarat. Biraq Quday tórt aǵash ustasın, yamasa ónermentti (1:20) tayarlaǵan edi, olar sol shaxlardıń kúshin buzadı.
Dáslepki eki kózqaras Zákáriyanıń xabarınıń perspektivasın súwretleydi: Quday Óz xalqın úmit penen toltırıwdı maqset etken edi. Olardıń qátelikleri olardıń Rabbı ushın gúwalıq retinde kishkene ibadatxana qurıwǵa da tosqınlıq etti; biraq Quday olardıń jaǵdayların bildi. Ol Óz xalqına ne islengenin bildi hám olardıń basına túsken qıyınshılıqlarǵa hám hálsizlikke qaramastan, olardıń párawanlıǵı hám gúlleniwi ushın joybarları bar edi.
«Úshinshi kózqaras» «Úshinshi kózqaras» bul temanı dawam ettiredi, Ierusalimniń ólshemlerin anıqlaw ushın jiberilgen ólshew arqanı tutqan adamdı kórsetedi. Sol waqıttaǵı jaǵdayı ádewir tásirli bolmasa da, Rabbı keleshekte sonsha kóp adamlar hám sharwa malları bolatuǵının wáde etti, olar onıń diywalları ishinde jasay almaydı – Rabbı Ózi olardıń qorǵanısh diywalı boladı (2:1-5). Názik sóz menen, adamlar Onıń súyispenshiligi sebepli Onıń wádelerine iseniwge shaqırıldı:
«sizge tiygen adam Onıń kóziniń qarashıǵına tiyedi» (Zákáriya 2:8 ESV).
Hátte házir olardıń qarsısında turǵan xalıqlar da bir kúni Rabbıǵa qosıladı (2:10-13).
«Tórtinshi kózqaras» «Tórtinshi kózqaras» Zákáriya dáwirindegi bas ruhaniy Yeshuanı (aldınǵı áwladta Musanıń izinen ergen basshı menen aralastırmaw kerek) súwretleydi, ol Qudaydıń aldında turǵanda Shaytan onı ayıpladı. Haqıyqatında da, bas ruhaniy ayıplanıwǵa ılayıq edi, óytkeni ol kir kiyimler kiygen edi. Biraq, onıń qabıl etiliwi onıń ılayıqlıǵına emes, al Qudaydıń shápáátine tiykarlanǵan edi. Rabbı Yeshuanı «ottan julıp alınǵan shıbıq» (3:2) dep atadı hám oǵan jaqsı kiyimler kiygizdi. Quday Yeshuanı Óziniń keleshek qulı, «Búdaq» – adamlar arasında ádalatlı, tınısh jaǵdaylardı ornatatuǵın Másihtiń belgisi dep járiyaladı (3:8-10).
Bul úzindi Zákáriyanıń payǵambarlıǵınıń eń joqarı noqatı bolıp tabıladı, ol Qudaydıń Óz maylanǵan Perzentiniń, Másihniń, qabıl etiwge ılayıq bolǵan ullı patshalıǵın ornatıw ushın Shaytannıń ózin de jeńetuǵının dálilleydi. Másihshiler retinde, biz Qutqarımız bolǵan Másihniń bunday ullılıqtı alatuǵının biliwden quwanıshqa bólenemiz, óytkeni Onıń basshılıǵında Quday barlıq nárselerdi jıynaydı (Efesisliklerge 1:10). Másih Qudaydıń barlıq maqsetlerin orınlaytuǵını hám hesh qanday kúsh Oǵan tosqınlıq etpeytuǵını tańqalarlıq.
Qalǵan tórt kózqarastan ibarat topar Másihniń keleshek ullılıǵınıń kólemin súwretleydi. Zákáriya dáwirindegi húkimdar Zerubbabel besinshi kózqarasarqalı ruwxlandırılıwı kerek edi, ol eki zeytun terekten hesh qashan toqtamaytuǵın may menen támiyinlengen shamdanı kórsetedi. Bul Qudaydıń jumısı «kúsh penen emes, qudiret penen emes, al Meniń Ruwzım menen» (Zákáriya 4:6) ámelge asırılatuǵının kórsetedi; hám Zerubbabel de keleshek Másihniń húkimranlıǵınıń súwreti retinde xızmet etedi. «Altınshı kózqaras» «Altınshı kózqaras» «Meniń atım menen jalǵan ant ishetuǵın» (5:4) hár bir adamdı áshkaralaǵan ushıp júrgen oramaldı súwretleydi. «Jetinshi kózqaras» «Jetinshi kózqaras», Zúlimlik atlı hayal sebetke májbúriy túrde salındı, keyin ol awır qorǵasın qaqpaq penen jabıldı. Eki láylek sıyaqlı hayal sebetti Shinarǵa, Babilon regionın bildiretuǵın jerge (Daniel 1:2 qarań) alıp bardı hám áyyemgi waqıtlarda qudayǵa isenbeytuǵın adamlar qurıwǵa urınǵan Babilon minarasın esletedi (Jaratılıs 11:1-9). Bul keleshek kúnde jerdiń jalǵan adamlar arasında tabılǵan moralıq jamanlıqtan tazalanatuǵının tastıyıqlaydı. Aqırında segizinshi kózqaras, atlar hám arbalar haqqında, Qudaydıń áskerleri Onıń erkini orınlawǵa ıshqıban ekenligin kórsetedi, olar bul jumıstı arqa, qubla hám pútkil jer júzinde nátiyjeli orınladı, Qudaydıń Ruwzına tınıshlıq berdi (Zákáriya 6:5-8).
Qudaydıń keleshek joybarların biliw bizdiń hálsiz qollarımızdı házir Oǵan xızmet etiw ushın hárdayım kúsheytedi. Bul haqıyqatında da Ierusalimde boldı, óytkeni Zákáriyanı tıńlaǵan adamlar turıp qurıwǵa shaqırıldı (Ezra 5:2). Bunnan tısqarı, Quday olardı Babilonnan qalǵan bir neshe tutqınnan gúmis hám altın sawǵasın qabıl etiwge buyırdı. Olar onı Yeshua ushın táj jasaw ushın paydalandı, bul Qudaydıń Búdaǵınıń keleshek ullılıǵınıń súwreti retinde, ol Rabbı ibadatxanasın ornatadı hám ullılıqta húkimranlıq etedi (Zákáriya 6:9-15). Zákáriya dáwirindegi sol táj kiygizilgen kún úlken waqıya bolǵan bolıwı kerek, tımsal keleshekte de boladı.
Soraw
Eki jıl ótkennen keyin, ibadatxana ele qurılıp atırǵanda, adamlar Zákáriyaǵa qızıqlı soraw berdi: Olar Babilon jerinde etkenleri sıyaqlı, oraza tutıw kúndiklerin dawam ettiriwi kerekpe? Olar besinshi aydaǵı orazanı ayrıqsha atap ótti, ol Ierusalim hám ibadatxananıń wayran bolıwın joqlaw ushın tutqınlıq dáwirinde ornatılǵan edi. Rabbı jetinshi aydaǵı orazaların da atap ótti1, tutqınlıqtan keyin jerde qalǵan bir neshe evreydiń húkimdarı etip tayınlanǵan Gedaliyanıń óltiriliwin eske alıp. Bir jaǵınan, Rabbı bul dástúrler ushın adamlardı ayıpladı, óytkeni olar tek óz mashqalaları ushın qayǵı bildirdi hám haqıyqıy táwbe etpedi. Olar oraza tutsa da, toy etse de, olar tek ózleri haqqında oylap atırǵan edi (7:5-7).
Ekinshi jaǵınan, Rabbı Ierusalimniń keleshek ullılıǵın súwretlew arqalı oń juwap berdi: Qartayǵan er adamlar hám hayallar, baxtlı ul-qızlar hám gúllenip turǵan egislikler menen tolı bolatuǵın Haqıyqat Qalası (8:3-13). Eger qayǵı kúndikleri tek ádetiy hám ruwxıy bolmasa, olardıń hesh qanday mánisi joq edi; hám eger olar Qudaydıń jumısın atqarıw ushın quwanıshlı sheshimdi ornatpasa, olar da paydasız edi. Qudaydıń járiyası ámeliy edi: Orazanıń ornına, adamlar haqıyqatqa, ádalatqa hám tınıshlıqqa ámel etip, jumıs islew ushın qolların kúsheytiwi kerek edi (8:9,16-19). Biz ushın bul sabaq tek Qudayǵa iseniwimiz kerek ekenligin emes, al dástúrler bizde Qudaydıń minez-qulqın payda etpese, olardıń hesh qanday paydası joq ekenligin kórsetedi. Jazıwshı J. Vernon McGee aytqanday, «Haqıyqıy sınaq bizdiń ekshembidegi gimn aytıwımız emes, al dúyshembidegi háreketimiz.»2
Rabbıdan kelgen xabarlar
9-14-bablar Zákáriyanıń payǵambarlıǵınıń jańa bólimin quraydı, olar Rabbı sóziniń eki xabarın, yamasa júgin óz ishine aladı. Birinshisi 9-11-bablardan ibarat, onda xalıqlar eskertiledi hám Patsha wáde etiledi. Zákáriya 9:9 daǵı úzindi Rabbı Isa Masihtiń Ierusalimge eshek balasına minip, kishipeyillik penen kirgenin anıq súwretleydi. Bunday anıq payǵambarlıqqa qaramastan, Ol qabıl etilmedi. Xalıqtıń jalǵan shopanları óz tásirin saqlap qaldı, biraq Rabbı aqır-aqıbet olardı Óz ǵázebi menen joq etedi (10:3, 11:5-17). Bul úzindi Rabbı elshisine bolǵan tolıq qádirsizlikti de kórsetedi (11:12), óytkeni Zákáriya (bul jerde Rabbıdıń Ózin bildiredi) tek otız gúmis teńgege bahalandı, bul jaraqatlanǵan quldıń ornına beriletuǵın bahasına teń edi (Shıǵıw 21:32) – bul Yuda keyinirek Rabbı Isanı satqan summa edi.
Ekinshi júk 12-14-bablardı iyeleydi, onda biz Ierusalimniń kóp dushpanlarǵa dúgis keletuǵının kóremiz, biraq ol Rabbıdıń Ózi tárepinen qorǵaladı. Bul qutqarıw tek kóp xalıqlardıń jeńiliwi menen emes, al Qudaydıń xalqı arasında bolatuǵın ruwxıy jańalanıw menen de ájayıp boladı. Olar ózleri tesken Adamǵa qaraydı – bul Rabbı Isaǵa taǵı bir silteme (Yoxanna 19:37) – hám olar tereń táwbe menen qayǵıradı. Tazalaw bulaǵı ashıladı hám jalǵan payǵambarlar áshkaralanadı.3 Qudaydıń haqıyqıy Shopanı da jaraqatlanadı hám Onıń qoyları shashıladı (bul Matfey 26:31 degi Isanıń shashılǵan shákirtlerine de silteme); biraq olardıń mashqalaları arqalı Onıń xalqı gúmis hám altın sıyaqlı pechte tazalanadı hám olar Rabbıǵa qaytarıladı.
Zákáriyanıń sońǵı babı Rabbı kúniniń xalıqlarǵa qarsı úlken jeńisi haqqında qosımsha maǵlıwmatlardı beredi. Másih Ózi Zeytun tawında turadı, hám taw eki bólekke bólinip, evreyler qawipsizlikke qashıp ótetuǵın oypatlıq payda boladı. Dushpan áskerleri turǵan jerlerinde joq etiledi. Másihniń patshalıǵı dáwirinde xalıqlar Ierusalimde Oǵan tabınıwǵa májbúr boladı, hám hátte eń ápiwayı zatlar da Onıń muqaddesligin sáwlelendiredi.
Búgingi kún ushın xabar
Jańa testament jazıwshıları tárepinen Zákáriyadan kem degende toǵız úzindi keltirilgen, bul onıń búgingi kúnde isenimlisiler ushın tikkeley áhmiyetliligin tastıyıqlaydı. Biraq eń áhmiyetlisi, Zákáriya Qudaydıń Sózi bizdiń ómirimizde qanday tásirge iye bolıwın qáleytuǵının súwretleydi. Ezra 6:14 ten úlken túsinik keledi, onda adamlar «payǵambar Haggay hám Zákáriyanıń payǵambarlıǵı arqalı qurıp, gúllendi» hám «Izrail Qudayınıń pármanı hám Parsı patshası Kir hám Dari hám Artaxerxestiń pármanı menen óz qurılısın tamamladı» delingen. Haggay hám Zákáriya jumısshılardı qurılıs usıllarına úyretpedi yamasa injenerlik principleri haqqında seminarlar bermedi, biraq jumıs payǵambarlar sebepli gúllendi. Hár qanday jumısshı jumıstı atqarıw ushın kerekli kónlikpelerdi úyrene aladı, biraq biz onı durıs usılda hám durıs maqset penen atqarıw ushın Qudaydıń Sózi menen qurallandırılıwımız kerek. Onsız, xızmet uyqıda; biraq onıń menen, jumıs gúllenip ketedi. Sonlıqtan, eger biz qollarımızdı Rabbı ushın bánt etiwdi qálesek, biz de Onıń sózin esitiw ushın qulaqlarımızdı ashıq tutıwımız kerek. Onıń dawısın tıńlaw bizdiń xızmetimizdi Qudaydıń kúshi menen toltıradı hám kózlerimizdi Másihniń ullılıǵına qaratadı.
SOŃǴI ESKERTPELEr
- Zákáriya 8:19 da Quday tórtinshi hám onınshı aylardaǵı orazalarǵa da silteme beredi, olar Ierusalimdi qamal etiw hám basıp alıw menen baylanıslı basqa waqıyalardı bildiredi.
- Eskertpeler hám konturlar: ZÁKÁRIYA, J. Vernon McGee tárepinen
- Zákáriya 13:6 daǵı jaraqatlanǵan adam haqqında túrli kózqaraslar bar. Álbette, Rabbı Isa da Óz doslarınıń úyinde jaraqatlanǵan edi; biraq úzindiniń konteksti bul ayattaǵı sóylewshi jalǵan payǵambarlardan biri bolıwı múmkinligin kórsetedi. Jalǵan qudaylarǵa tabınıw, 1 Patshalar 18:28 degi sıyaqlı, dástúriy kesiwdi óz ishine alǵan. Zákáriya haqıyqıy evreylerdiń bunday jalǵan payǵambarlardı biykarlaytuǵın waqıtın súwretleydi. Ol óziniń jalǵan payǵambar emes, al ápiwayı dıyqan ekenligin dáwalaydı; biraq onıń jaraqatları onı áshkaraladı, hátte ol olardıń tosınnan bolǵan jaraqatlar ekenligin dáwalasa da (yamasa ol haqıyqatında da óz «dosları» menen butparastlıq úyinde ekenligin moyınlawǵa májbúr boldı).
