Birinshi Nárselerdi Birinshi Orınǵa Qoyıw
Adamnıń nárselerdi jaylastırıw tártibi onıń turmısındaǵı ruwxıy jaǵdayınıń anıq kórsetkishi bolıp tabıladı. Luka 12-degi bay aqmaq haqqındaǵı mısal, óz háreketleri menen ózi ushın eń úlken áhmiyetke iye bolǵan nárselerdi kórsetken adamnıń gúrrińin aytadı. Ol óz múlklerin saqlaw ushın úlkenirek ambarlar qurıwdı hám keyin pensiyaǵa shıqqanda rahat jasawdı qáledi. Onıń ózgerisligi hám qısqa kózqaraslı oylawı hámmeske eskertiw sıpatında jazıp qaldırılǵan. Ol ózine былай деди: «Men bunı isleyin: men óz ambarlarımdı buzıp, úlkenireklerin quramın, hám ol jerde barlıq eginlerim hám tovarlarımdı saqlaymın. Hám men óz janıma aytaman, «Janım, seniń kóp jıllarǵa jıynalǵan kóp tovarlarıń bar; rahatlan; je, ishe, hám quwan.» Biraq Quday oǵan былай деди: «Aqmaq! Bul tún seniń janıń sennen talap etiledi; onda seniń tayarlaǵan nárseleriń kimniki boladı?» (Luka 12:18-21 NKJV).
Bul pensiyaǵa shıǵıwdı rejelestiriw qáte degeni emes. Biraq, adamnıń janınıń qáwipsizligi hám qutqarıwın birinshi orınǵa qoya almawı qaytarıp alınbas joǵaltıwǵa alıp keldi. «Adam pútkil dúnyanı qolǵa kirgizse, al óz janın joǵaltsa, oǵan ne payda?» (Mark 8:36).
Dúnya waqıtsha hám materiallıq nárselerdi tiykarǵı áhmiyetke iye dep esaplaydı, al máshixshi olardı ekinshi dárejeli dep esaplaydı. Imanlı ushın ruwxıy nárseler birinshi bolıwı kerek, dúnya olardı eń sońǵı dep esaplasa da. Bul qarsı kózqaraslar eki túrli qádirlew sistemasına tiykarlanǵan. Rabbıdıń táliymatları nárselerdi durıs tártipke salıw zárúrligin atap ótedi. Bunı esapqa alıp, bir qansha mısallardı kórip shıǵayıq.
Aldımen óz aǵań menen jarasıń, keyin kelip sawǵańdı usınıń. — Matta 5:24
Quday evreylerden óz ónimleriniń eń jaqsısın talap etti. Sonlıqtan, evrey óz sawǵasın ruhaniyge alıp keledi, ol bolsa onıń atınan Rabbıǵa usınadı. Bul adamnıń Rabbıǵa Onıń jaqsılıǵı ushın maqtawın bildiriwi edi. Biraq, geyde ruhaniyge jaqınlasqanda, sawǵa alıp kelgen adam óziniń basqa bir evreyge qarsı bir nárse aytqanın yamasa islegenin esleydi. Bul jaǵdayda ol ne islew kerek edi?
Quday Oǵan jaqınlasqanlardıń morallıq jaqtan durıs bolıwın talap etti. «Rabbı tawına kim kóterile aladı? Yamasa Onıń muqaddes jerinde kim tura aladı? Qolları taza hám júregi taza, janın butqa kótermegen, hám aldaw menen ant etpegen adam» (Zábúr 24:3-4). Quday da onıń háreketi menen renjigen edi hám qátelik dúzetiliwi kerek edi. Sonlıqtan, Rabbı buyırdı: «Sawǵańdı sol jerde qurbanlıq ústeli aldında qaldır, hám kete ber. Aldımen óz aǵań menen jarasıń, keyin kelip sawǵańdı usınıń» (Matta 5:24).
Bul zárúrli prinsip búgingi kúnde, miyrim-shápáát dáwirinde jasap atırǵan máshixshilerge de ámel etedi. Pawel Efes shirkewine былай dep jazdı: «Qudaydıń Muqaddes Ruwxın qayǵırtpań, Ol arqalı sizler qutqarıw kúni ushın múhirlengen edińiz. Barlıq ashshılıq, qáháret, ashıw, gúldirlew hám jaman sóylewdi ózińizden alıp taslań, barlıq jamanlıq penen birge. Hám bir-birińizge miyrimli bolıń, jumsaq júrekli, bir-birińizdi keshiriń, Quday Mesihte sizlerdi keshirgenindey» (Efesliklerge 4:30-32). Yakob былай dedi: «Bir-birińizge qátelerińizdi moyınlań, hám bir-birińiz ushın duwa etiń, solay etip sizler emlenesińiz» (Yakob 5:16 KJV). Biz renjitkenimizdi bilsek, biraq jarasıw ushın shın júrekten háreket etpesek, otırıp nan sindiriw Rabbıǵa húrmetsizlik boladı. Biz renjitken adamlarımızdıń sezimlerin itibarǵa almaslıǵımız yamasa hesh nárse bolmaǵanday kórsetpewimiz kerek.
Bunıń menen baylanıslı, Rabbı birew sizi renjitken jaǵdaydı kóterdi. «Eger aǵańız sizge qarsı gúna qılsa, barıp oǵan óz qáteligin tek siz hám ol arasında aytıń. Eger ol sizi tıńlasa, siz aǵańızdı qolǵa kirgizdińiz» (Matta 18:15 NKJV). Bul kishipeyillik ruwxında isleniwi kerek (Galatiyalılarǵa 6:1). Kóbinese, qátelikti aldımen basqalarǵa tarqatıw tendenciyası bar; biraq Rabbıdıń kórsetpeleri orınlanǵanda, másele «tek siz hám ol arasında» sheshiliwi múmkin. Jarasıw eki tárepti óz ishine aladı: «Keshiriń» degen qátelik islegen adam; hám «Men sizi keshiremen» degen renjigen adam.
Aldımen Qudaydıń patshalıǵın hám Onıń ádilligin izleń, hám barlıq bul nárseler sizge qosıladı. — Matta 6:33
Rabbı Matta 6-da sóylegende bir qansha temalarǵa toqtaldı: beriw, duwa etiw, keshiriw, oraza tutıw, qazınalar jıynaw, xızmet etiw hám waqıtsha mútájlikler haqqında qayǵırıw. Birew былай dep jazǵan: «Qayǵırıw tebirenisli orınlıqta otırǵanday, ol bizge isleytuǵın nárse beredi, biraq bizdi hesh jerge alıp barmaydı.» Qayǵırıw kóp adamlar ózleri menen birge alıp júretuǵın awır júk. Ol olardıń ruwxıy energiyasın sorıp aladı hám hattá asqazan jarası, joqarı qan basımı hám basqa kesellikler sıyaqlı fizikalıq keselliklerge alıp keliwi múmkin. Bul alıwshı ǵamxorlıq Rabbıdı óz shákirtlerine aspan Atası olardıń mútájliklerin bilgenligi sebepli, ne jeń yamasa ne ishiw haqqında qayǵırmawları kerek ekenligin úyretiwge májbúr etti, sebebi Ol olardı támiyinleydi. Biraq, olardıń turmısında birinshi orınǵa qoyılıwı kerek bolǵan nárseler bar edi: «Qudaydıń patshalıǵı hám Onıń ádilligi.» Bulardı izlew arqalı, kishirek nárseler támiyinlenedi.
Biz duwa etkenimizde, bergenimizde hám ádillik penen jasag'anımızda, Onıń patshalıǵın ilgeriletiwge járdem beremiz. Prioritetlerimizdiń bul qayta tártipke salınıwı boysınıwdı, sonıń menen birge isenimli Qudayǵa bolǵan isenimdi talap etedi. Biz Onıń sózine isengenimizde, Ol óz wádelerin álbette orınlaydı. Belgili nárselerdi basqalarǵa qaraǵanda birinshi orınǵa qoyıw kerek degen áhmiyetli injil táliymatınıń bir mısalı Patshalar kitabında tabıladı. Bul Iliya payǵambar hám Zarefatlı tul hayalǵa baylanıslı. Ol óziniń jalǵız ulı menen ashlıq dáwirinde jasap atırǵan edi. Bir qol unı hám azǵana mayı menen olar sońǵı awqatların tayarlap óliwge tayarlanıp atırǵan edi. Keyin Iliya payǵambar kelip onnan azǵana suw hám bir bólek nan soradı. Onıń juwabı ólimge boysınǵan adamdı kórsetti: «Rabbı Qudayıńız tiriligi menen, mende nan joq, tek ǵana bir qol unım bar, hám azǵana mayım bar; hám qarań, men ózim hám ulım ushın tayarlap, jep óliwimiz ushın bir neshe shóp jıynap atırman» (1 Patshalar 17:12). Iliya oǵan былай dedi: «Qorqpa; barıp aytqanıńday isley ber, biraq aldımen maǵan onnan kishkene nan tayarla ... hám keyin óziń hám ulıń ushın tayarla» (13-ayat).
Siz yamasa men ne islegen bolar edik? Óziniń qıyın jaǵdayına qaramastan, tul hayal Iliyanıń kórsetpelerin orınlap, aldımen óziniń azǵana resurslarınan oǵan nan tayarladı. Nátiyjede «ol hám ol hám onıń úyi kóp kúnler dawamında jedi. Unıń qabı tawsılmadı, hám mayı da qurımadı» (15-16-ayatlar). Quday hesh kimniń qarızdarı emes. Biz Onı birinshi orınǵa qoyǵanımızda, Ol barlıq mútájliklerimizge ǵamxorlıq etedi.
Aldımen óz kózińnen taxtanı alıp tasla, keyin aǵańnıń kózińnen shópti alıp taslaw ushın anıq kóresiń. — Matta 7:5
Sınshı hám húkim etiwshi ruwx shirkewde, shańaraqta hám jumıs ornında úlken zıyan keltirdi. Rabbı Farisey Simonnıń úyinde awqatqa shaqırıldı. Bir hayal, ol jeńil minezli edi, kirip keldi hám kóz jasları menen Rabbıdıń artınan tize búgip, Onıń ayaqların kóz jasları menen juwıp, shashı menen qurǵata basladı. Simon bunı kórgeninde, óz ishinde былай dedi: «Bul Adam, eger Ol payǵambar bolsa, Onı uslap turǵan bul hayaldıń kim ekenligin hám qanday hayal ekenligin biler edi, sebebi ol gúnákar» (Luka 7:39). Bul gúrrińniń morallıq mánisi sonda, Simon onı sınǵa alǵanda, óziniń ruwxıy bankrotlıǵın bilmegen edi. Onıń óz-ózine ádilligi kózlerin soqır etken edi.
«Taxta» sınǵa alıp atırǵan adamdaǵı anıq sáykessizlikti bildiredi, al «shóp» bolsa onı kóriw ushın júdá jaqınnan qarawıńız kerek bolǵan kishkene nárse. Bul ádette sınshı hám húkim etiwshi adam menen boladı. Bul teris minez-qulıq nekelewdi buzǵan, balalarǵa úlken zıyan keltirgen hám shirkewde kóp adamlar ushın súrinis sebebi bolǵan; hám eger ol aldımen húkim etilmese, Rabbı bul jolda háreket etkenlerdi húkim etedi. Sonlıqtan eskertiw: «Húkim etpeń, solay etip sizler húkim etilmeyesińiz» (Matta 7:1).
Isa óz aǵasınıń kózińdegi «shópti» húkim etip, óz kózińdegi «taxtanı» tán ala almaǵan adamdı «munafıq» dep ataydı. Óz kózińdegi taxtanı aldımen alıp taslaw principi qollanılǵanda, ol aǵasınıń kózińnen shópti alıp taslaw ushın anıq kóre aladı. Rabbı sizge hám maǵan bir-birimiz benen óz-ara háreketlerimizda aldımen kishipeyillik hám óz-ózin húkim etiw menen háreket etiwge járdem bersin.
Sizlerden kim minara qurıwdı niyet etse, aldımen otırıp, onı tamamlaw ushın jetkilikli nársesi bar-joqlıǵın esaplamaydı? — Luka 14:28
Biz Rabbı ushın islemey turıp, onıń qunın esaplawdan baslawımız kerek. Bul kóp nárselerden waz keshiwdi óz ishine aladı; hám bul waqıtımızdı, kúshimizdi hám resurslarımızdı paydalanıwdı ańlatadı. Biz ne kelgenine tayar bolıwımız kerek – bul ruwxıy túskinlik, sın yamasa qıyınshılıq bolsın. Biraq, eger ol Qudaydıń maqullawına iye bolsa, biz isenim menen alǵa jıljıwımız múmkin. Nuh dáwirindegi adamlar Babel minarasın qurıwdı toqtattı, sebebi Quday olardıń islep atırǵan nárselerin maqullamadi.
Mesihtiń izinen eriw minara qurıwǵa uqsaydı – bul qımbat – hám biz baslaǵannan keyin artqa qaramawımız kerek. Isa былай dedi: «Hesh kim, qolın sapanǵa salıp, artqa qarasa, Qudaydıń patshalıǵına layıq emes» (9:62).
Mesih aldımızda turǵanda nege artqa qarawımız kerek? Pawel sıyaqlı, «Mesihte Isa arqalı Qudaydıń joqarı shaqırıwınıń sıylıǵı ushın maqsetke umtılayaq» (Filipiyalılarǵa 3:14), «imanımızdıń avtorı hám tamamlawshısı Isaǵa qarap» (Evreylerge 12:2). Ol bizdiń úlgimiz hám mısalımız. Ol qutqarıwdıń qunın esapladı, biraq «aldına qoyılǵan quwanısh ushın krestti kórdi, uyattı mensinbey, hám Quday taxtınıń oń tárepinde otırdı» (2-ayat). Ol Atasına «Sen maǵan islewge bergen isimdi tamamladım» (Yoxan 17:4) deye alatuǵın jalǵız Adam. Pawel, Mesihtiń isenimli xızmetshisi sıpatında, tek ǵana «men jarıstı tamamladım» (2 Timotiyǵa 4:7) deye aldı.
Olar aldımen ózlerin Rabbıǵa berdi, keyin Qudaydıń erki menen bizge. — 2 Korinflilerge 8:5
Makedoniyanıń qıyınshılıqtaǵı hám kámbaǵal shirkewleriniń óz aǵayınlarınıń mútájliklerin jeńilletiw ushın bergen qurbanlıǵı bizdi uyaltadı. Olar súyispenshilik hám doslıq kórsetiwlerinde óz múmkinshiliklerinen de artıq berdi. Pawel bunı Korinflilerdiń súyispenshiliginiń shınayı ekenligin sınaw ushın mısal etip paydalandı, olar Ierusalimdegi qıyınshılıqtaǵı áwliyelerge óz sawǵaların jiberiwge asıqpaǵan edi. Makedoniyalı áwliyelerdiń mısalı ájayıp bolsa da, ol Rabbı Isanıń mısalına salıstırǵanda solǵın bolıp qaladı, Ol «bay bolsa da, sizler ushın kámbaǵal boldı, solay etip sizler Onıń kámbaǵallıǵı arqalı bay bolıwıńız múmkin» (9-ayat). Makedoniyalılar sıyaqlı, biz de aldımen ózimizdi Rabbıǵa beriyik. Ol aldımen bizdiń júreklerimizdi qáleyedi.
Simon Piterden óz qozıların hám qoyların baǵıwdı sorawdan aldın, Rabbı oǵan былай dep shaqırdı: «Simon, Yona ulı, sen Meni jaqsı kóreseńbe?» (Yoxan 21:16). Ashıw 2-de Rabbı Efesliklerdi óz miynetleri ushın maqtaǵan, biraq olarǵa былай dedi: «Biraq men seniń bul nárseńe qarsıman, sen óz birinshi súyispenshiligińdi taslap kettiń» (4-ayat). Yaǵnıy, Onıń ushın basında júdá qızǵın bolǵan súyispenshiligi suwıp barǵan edi. Ol bizdiń súyispenshiligimizde birinshi orında turǵanda, bizdiń xızmetimiz jartı júrekli yamasa mexanikalıq bolmaydı.
Eki mısal jetkilikli boladı, bul nárselerdiń áhmiyetliligi sebepli, olar bizdiń turmısımızda birinshi orınǵa qoyılıwı kerek degen pikirdi bekkemlew ushın. Pawel Timotiyge shirkewdegi durıs minez-qulıq haqqında kórsetpe bergende, diyakonlar haqqında былай dedi: «Biraq bular da aldımen sınalsın; keyin olar diyakon sıpatında xızmet etsin» (1 Timotiyǵa 3:10). Keyinirek, tul hayallar teması boyınsha, Pawel былай dedi: «Biraq eger qanday da bir tul hayaldıń balaları yamasa áwladları bolsa, olar aldımen úyde taqıwalıqtı kórsetiwdi hám ata-analarına qaytarıwdı úyrensin; sebebi bul Quday aldında jaqsı hám maqul» (5:4).
Juwmaq
Injildiń ulıwma táliymatında Rabbı bizden prioritetlerimizdi dúzetiwdi hám birinshi nárselerdi birinshi orınǵa qoyıwdı qáleytuǵını anıq. Bunı islew arqalı biz átirapımızdaǵı dúnyaǵa basqa qádirlew sisteması menen jasaytuǵınımızdı kórsetemiz.
