Жоқтау Забурлары –
ҚҰДАЙҒА ШАҒЫМДАНУ
Ғасырлар бойы забурлар Исраилде де, Шіркеуде де сенушілердің жүрегінде үн қатты. Олар өмірдің нақты тәжірибелерін жеткілікті түрде бұлыңғыр тілмен баяндайды, сондықтан оларда біз өзімізді көретін айна бар. Олар қуаныш пен қайғыны, көтерілу мен депрессияны, сенімділік пен үмітсіздікті – біз күнделікті бастан кешіретін барлық адамдық эмоцияларды көрсетеді. Олар нақты өмірмен адал және ашық түрде айналысады. Алайда, дәл осы сипаттамалар көбінесе христиандар арасында белгілі бір ыңғайсыздық деңгейіне ықпал етеді.
Нақты өмір
Жоқтау забурлары нақты өмірмен, осы күнәкар дүниедегі сенушілердің күнделікті өмір сүру күрестерімен айналысады. Олар жеке адамдардың да, Құдай халқының да теріс және жиі түсініксіз тәжірибелері мен сынақтарынан туындайды. Сондықтан олар өмірдің осындай кезеңдерінде пайда болатын сезімдер мен реакцияларды көрсетеді.
Осы реакциялардың бірі, және жоқтауларда жиі кездесетіні – шағымдану (Забур 6, 10, 13, 22, 35, 39, 42, 43, 44, 60, 74, 77, 79, 80, 85, 88, 89, 90, 102, 108). Жоқтау забурларының бұл ерекше аспектісі көптеген христиандар арасында белгілі бір ыңғайсыздық тудыруы мүмкін, өйткені біз әдетте шағымдану орынсыз деп санаймыз. Ақыр соңында, Иеміз бізбен бірге болатынын айтты және бізге басшылық пен жұбаныш беру үшін Өзінің Киелі Рухын жіберді. Ол бізге Рухтың Шайтаннан үлкен екенін және сондықтан біз күнделікті Оның құтқарушы күшіне сеніммен және үмітпен өмір сүруіміз керек екенін растады.
Бұл нәрселер өте дұрыс болса да, біздің өміріміз әрдайым осындай сеніммен және қанағаттанумен сипатталмайтынын мойындауымыз керек. Нақты өмірде сынақтар туындайды, және біз жиі неге екенін ойлаймыз немесе бұл қанша уақытқа созылуы керек деп сұраймыз. Ойды басуға тырыссақ та, кейде Құдай бізді ұмытып кетті ме деп ойлаймыз. Бұл өмірдің шындықтары, және бұл жоқтауларда ұялмай пайда болатын сезімдер.
Адалдық пен Ашықтық
Қазіргі христиандардан айырмашылығы, Исраилдегі сенушілер Құдайға өз сұрақтары мен наразылықтарын ашық білдіруден тартынбады. Егер біз Құдаймен ашық болсақ, біздің сөздеріміз сыпайы және оң болуы керек және көп алғыспен бірге болуы керек деп ойлаймыз. Алайда, забуршылар өздерінің ашықтығы мен адалдығында шағымдарды ғана емес, тіпті Құдайға қарсы айыптаушы ойларды да білдірді. Мысалы, забуршылар Құдайды оларды қабылдамады (Забур 43:2; 44:9,23-24; 60:1,10; 74:1; 77:7; 88:14; 89:38; 108:11), Өзін жасырды (Забур 10:1,11; 13:1; 44:24; 88:1; 89:46), оларды ұмытты (Забур 10:12; 13:1; 42:9; 44:24; 74:19,23: 77:9), алыс немесе қол жетімсіз болды (Забур 10:1; 22:2,11,19; 44:9) және ұйықтады (Забур 44:23) деп айтады. Олар тіпті Оны белсенді түрде дұшпандық (Забур 6:1-2; 42:7; 88:7,16-17; 102:10,23) және ашулы (Забур 22, 39, 44, 88, 90) деп санайды.
Олар Құдайды осылай көрсетіп қана қоймайды, олар Оған тікелей сұрақ қояды, және жиі айыптаушы үнмен: «Неге Сен алыста тұрсың?» (Забур 10:1); «Неге Сен ұйықтайсың?» (Забур 44:24); «Қашанға дейін, Ием? Сен Өзіңді мәңгі жасырасың ба?» (Забур 89:46); «Қашанға дейін Сенің қызметшің төзуі керек? Сен мені қудалайтындарды қашан соттайсың?» (Забур 119:84); «Ием, Сенің бұрынғы берік сүйіспеншілігің қайда?» (Забур 89:49) Олар өздерінің қиыншылықтарын Құдайды өмірдің Иесі ретінде, Өзінің сенушілеріне мол баталарға толы өмірді уәде еткен Иесі ретінде түсіндіреді. Адам күнәсі бастапқыда қазіргі қиыншылықты тудырды деп болжанса да, кейде Құдайдың ашуы ақылға қонымдыдан асып кетті деп қабылданады. Басқа кездері забуршылар Құдайдың мұндай сынақтарға рұқсат беруіне ешқандай негіз көре алмайды. Құдай Өзінің мінезіне қайшы әрекет ететін сияқты, тіпті Өзінің беделіне нұқсан келтіретіндей.
Олар бұл сәйкессіздіктерді Құдайға көрсетеді және Оған қазіргі әрекетін оларға қалай қабылдайтындарын нақты айтады. Олар Құдайдан бұрын Өзін оларға қалай көрсеткен болса, сондай болуын сұрайды. Осылайша, забуршылар Құдаймен бетперде киюді қажет деп санамады. Олар Оның өз сезімдерін жақсы білетінін білді, және олар Оның сүйіспеншілігі мен қамқорлығына жеткілікті сенімді болғандықтан, Онымен барлық адалдықпен және ашықтықпен сөйлесті. Олар өздерінің азаптарын оның шынайы емес екенін көрсету арқылы түсіндіруге тырыспады.
Бастапқыда бізге ыңғайсыздық тудыруы мүмкін болса да, біз христиандар забурларды олардың ашықтығы бізге ыңғайсыз болғандықтан, олар туындаған жүрек мазасыздығынан айырмауға мұқият болуымыз керек. Забуршылардың діни нанымдары мен олардың қазіргі тәжірибесінің шындықтары арасындағы айқын айырмашылықтар жоқтаудың негізі болып табылатын негізгі күмән мен үмітсіздікке куә болады. Шағымдар, наразылықтар және Құдайға шағымдардың барлығы қарқынды күрестің наразылығы арқылы туындады. Ол күрессіз Құдайға бағытталған сұрақтар мағынасыз болар еді. Осылайша, біз христиандар үшін осы күрестердің, айыптаулардың және сұрақтардың барлығын кейінгі сенім мойындауларына тек кіріспе ретінде түсіндіруден аулақ болу өте маңызды. Бұл олар туындаған күрестің азабына немқұрайлы қарау болар еді, және сонымен бірге бізді осы забурларда біз үшін қол жетімді барлық жұбаныш пен ілімнен айырар еді.
Сеніммен Араласқан
Забуршылардың Құдайға шағымдануы мен сұрақ қоюы әрдайым тәуелділік пен сенім контекстінде көтерілетінін байқау өте пайдалы. Әрдайым Құдайдың араласуы үшін өтініш пен шағым элементі бар. Сондықтан, забуршылар Құдайдың қамтамасыз етуінің шындығын жоққа шығармайды, керісінше, өздерінің нанымдары мен Құдайдың қамқорлығы туралы бұрынғы тәжірибесінің қазіргі жағдайымен сәйкессіздігімен күрестің, күрестің дәлелін береді.
Забуршылардың Иемізге үнемі үндеуін тоқтатпауы олардың әлі де Оған сеніммен қарап отырғанын, өз тағдырларының Оның қолында екенін толық білетінін көрсетеді. Ол оларға шынымен қамқорлық жасайтын жалғыз адам және олардың қазіргі дағдарысын шеше алатын жалғыз адам. Ықтимал жеңілдік Құдайдан келіп қана қоймайды, тіпті олардың сұрақтарына жауаптарды да тек Одан табуға болады. Осылайша, Құдаймен ашық және адал қарым-қатынас тұрғысынан шағымдану забуршылар үшін өмірдің мағынасы Құдаймен қарым-қатынасымен және Оның оларға деген сүйіспеншілігі мен қамқорлығымен байланысты екенін көрсетеді.
Сонымен қатар, жоқтаулардан забуршылардың алаңдаушылықтары дене саулығы мен бейбіт қауіпсіздік өміріне бағытталмағанын көруге болады. Олардың басты тілегі – Яхвемен қарым-қатынастарын қалпына келтіру, бұл қарым-қатынаста забуршылар Құдайды мадақтап, Оның барлық сенушілерімен бірге қуана алады. Құдай ашулы, жоқ және жау ретінде қабылданған жағдайларда да, забуршылардың негізгі дұғасы – қарым-қатынасты қалпына келтіру. Олар Оның берік сүйіспеншілігі мен тамаша істерінің көрінісін аңсайды, сонда олар Оның атын мадақтай алады. Қиыншылықтан туындаған бұл өтініштерді олардың шынайы сипатында, Құдаймен қалпына келтірілген қарым-қатынасты, сондай-ақ Оның баталарын аңсау ретінде түсіну керек.
Осылайша, жоқтаулар Киелі кітаптағы сенімнің, өмірдің шындықтарына тап болғанда, Құдаймен ашық және адал диалогта ымырасыз және ұялмай өмір сүрілетінін анық көрсетеді. Жоқтаулар Құдайға, және ешкімге емес, бағытталған. Тек Құдайдың Өзінің қатысуында ғана ауыртпалықты мәселелерді шешуге болады және шешу керек. Басқа еш жерде сенушілер өздерінің ең үлкен күмәндарын, ең ащы наразылықтарын және ең терең ашуларын шығара алмайды.1 «Күмән мен үмітсіздік басқа оптимистік сенімдегі жай ғана жанама қадамдар емес. Олар іс жүзінде сенім тәжірибесінің ажырамас бөлігі». 2 Дәл Құдайдың қатысуында, Онымен ашық және адал диалогта біздің ең терең қиыншылықтарымыз сенімнің кепілдігіне айналады.
Сенім Форматы
Жоқтау забурлары әдеттегі форматты көрсетеді, және бұл формат сенімнің осы басым сипатын одан әрі көрсетеді. Жоқтау забурларында екі негізгі бөлім бар. Біріншісі – өтініш – Құдайға үндеуді, шағымды, өтінішті, мотивацияны және қарғысты қамтиды. Екіншісі – мадақтау – сенім мәлімдемелерін, анттарды төлеуді және мадақтауды қамтиды.
Бұл элементтер үш функцияны орындайды. Біріншісі – диалогтық, келісімдік контекстті орнататын кіріспе үндеу – яғни, Құдайдың забуршыға және халыққа бұрынғы міндеттемелеріне байланысты араласуы күтіледі (Забур 4:1; 5:1; 12:1; 16:1; 17:1). Екіншісі – аянышты жағдайды білдіру – ауру (Забур 6:2; 13:3; 22:14-15; 38:5-6; 39:4-6), жалғыздық және тастап кету сезімі (Забур 13:1-4; 17:9,13; 35:4; 38:12; 55:3; 56:2; 64:1-6), ұят пен қорлық (Забур 4:2; 22:6-7, 17; 69:19) немесе өлім (Забур 28:1; 59:3; 88:3-9); сонымен қатар Құдайдың жауап беруі үшін себептер немесе мотивация, соның ішінде Құдайдың беделіне шағымдану (Забур 13:4; 25:11; 57:5); Құдайдың бұрынғы әрекетіне шағымдану, оған Ол сәйкес болуы керек (Забур 22:4-5; 143:5); сөйлеушінің кінәсі (Забур 25:11; 38:18); сөйлеушінің кінәсіздігі (Забур 26:3-7; 35:7; 69:7); мадақтау уәдесі (Забур 6:5; 22:22); сөйлеушінің дәрменсіздігі (Забур 25:16; 55:18; 69:17; 142:4); және сөйлеушінің сенімі (Забур 17:8-9; 22:9-10; 43:2; 57:1; 71:6). Үшіншісі – естілгеніне сенім білдіру, өзгертуші әрекет не болмаса орын алған, немесе толықтай орын алатынына сенімділік (Забур 13:5-6; 17:15; 28:6; 69:33); естілгені үшін қауымда мадақтау және алғыс айту (Забур 7:17; 16:9-11; 22:22-31; 35:27), және уәде етілген анттарды төлеу (Забур 54:6-7; 56:12-13).
Жоқтаулардағы ойдың бұл тізбегі забуршының сенімінің де, Иеміздің адалдығының да көрінісі ретінде қарастырылуы керек. Ол забуршының Иемізге жақындағандағы сенімділігінен басталып, Оған деген ризашылық сенімімен аяқталады. Құдай өтінішке жауап беріп қана қоймай, сөйлеушінің Иемізбен қарым-қатынасы да расталды. Осылайша, забуршы өз сенімін, ал Иеміз Өз күші мен адалдығын көрсетті.
Қорытынды
Жоқтау забурлары бізге күнәкар дүниедегі сенушілердің өміріндегі күрестердің шындықтарын ұсынады және білдіреді. Олар жиі ауыр сынақтармен бірге жүретін күмәндарды, сұрақтарды және наразылықтарды ашық және адал түрде көрсетеді. Алайда, бұл ашықтық пен адалдық әрдайым Құдаймен қарым-қатынас және құтқарылу үшін де, сұрақтарға жауап алу үшін де Оған тәуелділік тұрғысынан білдіріледі. Бұл сынақтардың соңғы нәтижесі – сенушінің Иеміздің адалдығына деген жаңарған сенімділігі және Оның атына мадақтау.
СОҢҒЫ ЕСКЕРТПЕЛЕР
- Уолтер Брюггеман, «Ауырсынудан қуанышқа, өлімнен өмірге», Түсіндіру: Киелі кітап және теология журналы, 28-том, (1974), 4-бет.
- Самюэль Е. Балентин, Жасырын Құдай: Ескі Өсиеттегі Құдайдың бетін жасыру, Оксфорд теологиялық монографиялары, ред. Дж. Барр және т.б., (Оксфорд: Оксфорд университетінің баспасы, 1983), 173-бет.
