Qutqarıwshınıń Payg'ambarlıg'ı
Eski O'siyet kitaplarının' ishinde Zabu'rler kitabınan ko'birek Jan'a O'siyette hesh qaysı kitap ko'birek keltirilgen emes. Onın' 150 zabu'rinen 15 i a'dette ma'sihshilik dep ataladı, sebebi olar Ma'sihke, Isa Ma'sihke arnawlı tu'rde baylanıslı ha'm Onı Qudaydıń Ulı ha'm Dawıttıń Ulı retinde anıqlaydı. Olar: 2, 8, 16, 22, 23, 24, 40, 41, 45, 68, 72, 89, 102, 110, 118. Olarda Isa tek g'ana tuwılıwı boyınsha Yahudiylerdiń Patshası retinde emes, al O'lim ha'm Shaytan u'stinen jen'isi sebepli patshalar Patshası retinde ko'rsetilgen.
Ma'sihshilik Zabu'rleri Isa Ma'sih, Rabbıń Maylang'anıń tuwılıwı, o'miri, o'limi, tiriliwi, aspan'a ko'teriliwi, da'rejeleniwi, qaytıp keliwi ha'm ma'n'gilik patshalıg'ı menen baylanıslı anıq payg'ambarlıqları menen de belgili. Tiykarınan, Rabbıń ma'n'gilikten ma'n'gilikke deyingi bar bolıwınıń ha'r bir basqıshı ushın Ma'sihshilik Zabu'r-siltemesi bar. Bul maqalaniń juwmag'ındag'ı keste bul ma'sihshilik waqıyalardı Zabu'rlerde ko'rsetilgenindey kestelestiriwge ha'reket etedi.
Biraq birinshi na'wbette Ma'sihshilik Zabu'rlerinin' eki ma'nisi qaraladı, sonnan keyin Rabbıń Maylang'anına birinshi anıq siltemeni tabatug'ın Zabu'r 2 haqqında geybir a'dettegi pikirler beriledi.
Ma'sihshilik Zabu'rlerin anıqlaw eki maqsetke xızmet etedi: Jan'a O'siyettegi Isa Ma'sih Eski O'siyettegi Rabbıń Maylang'anı ekenligin da'lillew; ha'm isenimlerdi o'z Ma'sihlerin maqtawg'a xoshametlew.
Maqset #1: Anıqlıq Da'lili
Matta Injili Nazaretlik Isanı Dawıttıń Ulı retinde ornatıw menen baslanadı, al Yuhanna Injili Iylahiylıq So'zdiń Dawıttıń Jaratıwshısı ekenligin da'lillew menen baslanadı, sebebi “ha'r bir narsa Ol arqalı jaratıldı” (Yuhanna 1:3 KJV). Sol sıyaqlı Ashkaralawda da, Qudaydıń Ulı O'zin “Dawıttıń tamırı ha'm na'sili” dep su'wretleydi (Ashkaralaw 22:16).
Nazaretlik Isa haqqında eń qızg'ın talqılanatug'ın ma'seleler Onın' Iylahiylıg'ı ha'm Onın' Tiriliwi. Ha'r bir bid'at Isanı Ma'sih, Tiri Qudaydıń Ulı retinde biykar etiw menen birge anıqlanadı. Olar Onın' tiriliwin de tuwrıdan-tuwrı yamasa qosımsha tu'rde biykar etedi. Ma'sihshilik Zabu'rlerinin' payg'ambarlıqlarının' orınlanıwı Isanıń shın ma'nisinde Rabbıń Maylang'anı ekenliginiń biykar etip bolmaytug'ın da'lilidir. Bul “Palm Sunday” maqtawları ha'm ibadatxananı tazalaw sıyaqlı waqıyalar bul shın ma'nisinde u'lken Dawıttıń u'lken Ulı ekenliginiń ilahiy gu'walıqları bolg'anın an'latadı.
Hattı qamshılaw ha'm krestke qadaw da bul Rabbıń Maylang'anı ekenliginiń da'lilleri edi. Yahudiyler Ma'sihdiń o'limin tu'sine almadı, sebebi olardın' teologiyasına qayshı edi. Ma'sih so'zsiz adil bolıwı kerek bolg'anı ushın, Quday Onı taslap ketiwi mu'mkin emes dep esaplandı (Zabu'r 22:1). Biraq Rabbıń kresttegi shıg'ırıwı, “Qudayım, Qudayım, ne ushın Sen meni taslap kettin'?” (Zabu'r 22:1) Yahovanıń ha'r dayım Onın' Qudayı bolıp qalganlıg'ının' da'lili edi! Dawıttıń so'zlerin qaytalaw menen, Ma'sih O'zin ayıpsız ekenligin de da'lillep atır edi.
Maqset #2: Maqtawg'a Shaqırıw
Zabu'rlerge jaqınlasqanlar olardın' Evrey poeziyası retinde jazılg'anın ha'm sonlıqtan maqtaw ushın arnalg'anın eslewi kerek. Bul Ma'sihshilik Zabu'rlerin ibadattıń a'hmiyetli elementi etedi, sebebi olar Qudaydıń xalqın maqtawg'a shaqıradı. Bul bizge qabıl etiliw ushın perishte tilindey sheshenlik kerek degen ma'nini an'latpaydı. Zabu'rler bizdi Qudaydı shın ju'rekten, shın ma'nisinde a'piwayılıq penen maqtawg'a xoshametleydi.
Isa Fariseylerge ha'm Jazıwshılarǵa: “Ha'w, siz hesh qashan oqımadıńız ba, ‘Balalar ha'm emshektegilerdiń awzınan Sen maqtawdı jetilistirdiń’?” (Matta 21:16) degende, Ol Zabu'r 8:2 ni keltirip atır edi. Bul Ma'sihshilik Zabu'ri Ma'sihke Onın' ma'n'gilik ruwxaniylig'ında baylanıslı, onda barlıq la'g'an (Levitikus 2:16) sadıqlarǵa qosıldı. Sadıqlar, sadıqtıń ibadatlı jetiliskenliklerin simvollastıratug'ın bolıp, Ma'sih Ruwxaniy retinde bizin' maqtaw ha'm ibadattaǵı adamiy sheklemelerimizdi toltıradı degen ma'nini an'latadı.
Sonlıqtan, Ma'sihshilik Zabu'rlerin biliwdiń maqseti olardı Nızam astındaǵı prozelitler sıyaqlı aytıw emes, al o'z-o'zinen shıqqan minnetdarshılıq ushın mol material beriw. Rabbıń Dasturxanında jıynalg'anlar Ma'sih O'zi, sol dasturxanda, Yahudanı anıqlawda Zabu'r 41:9 dı (Yuhanna 13:18) ha'm “Olar Meni sebepsiz jek ko'rdi” degende Zabu'r 69:4 ti (Yuhanna 15:25) keltirgenin eslewi kerek.
Ekinshi Zabu'rdı Tekseriw
Patshanıń Kimligi
Zabu'r 2 “Rabbıń Maylang'anı” na birinshi silteme jasaw menen ajıralıp turadı (Zabu'r 2:2). Biraq kim “Bul da'rejeli Patsha kim?” (Zabu'r 24:10) dep sorasa, Jan'a O'siyet bul Ma'sih, Tiri Qudaydıń Ulı ekenligin ko'rsetedi. So'zsiz, jazıwshı Dawıt o'z ta'jiriybesin su'wretlengen waqıyalar menen ten'lestire aladı (2 Samuel 5:17), biraq patsha hesh qashan o'zin Qudaydıń jalǵız tuwılǵan Ulı menen ten'lestiriwge da'wat etpedi (Ha'wariy isleri 4:25-28).
Zabu'r 2:7 Jan'a O'siyette u'sh ma'rte keltirilgen: “Sen Meniń Ulımsan': bul ku'ni Men Seni tuwdım” (Ha'wariy isleri 13:33; Evreylerge 1:5; 5:5). Muqaddes Ruwh onın' tek g'ana Ma'sihke, Tiri Qudaydıń Ulına qollanılatug'ının ko'rsetiw ushın u'lken miynet etedi. Ol onı Rabbıń tiriliwin ha'm Onın' qudaylıg'ın da'lillew ushın da qollanadı.
Zabu'r 2 Rabbı Isa'nın' biykar etiliwin ha'm keyinirek Onın' barlıq dushpanları u'stinen jen'isin su'wretleydi. Ol tek g'ana patshalıq etiwge moralıq huqıqqa iye emes, al “eger ul bolsa, onda miyrasxor” (Galatiyalilarg'a 4:7) shartları boyınsha da sáykes keledi, “Ol patshalıq etiwge tiyis, barlıq dushpanların O'z ayaqları astına qoyg'ansha” (1 Korinflilerge 15:25).
Patshag'a Qarsı Ha'kimler
Bul du'nyanıń ha'kimleri bul Patshanı tanımaw ha'm O'g'an boysınıw ushın tize bu'kpew qararında birlesken. Olar o'z qu'diretlerin saqlap qalıw ushın birge ken'eslesedi. Olar bir-birlerin jek ko'rse de, olar o'zlerinin' despotlıq jamanlıg'ının' dushpanına qarsı ha'reketlerin uyımlastıradı.
Bul olardın' Rabbıń wa'desinen xabardar ekenligin ha'm o'zleri bilip turıp o'g'an qarsı ekenligin da'lilleydi. Bul basında Herod ha'm Pontiy Pilat, xalq penen birge, Rabbıń Maylang'anın krestke qadag'anda orınlandı: “Sol ku'ni Pilat ha'm Herod bir-birleri menen dos boldı: sebebi olar aldın bir-birleri menen dushpanlıqta edi” (Luka 23:12).
Zabu'r sol noqattan keyin jerde biykar etilgen Birinin' endi Aspanda taxtqa otırg'anın ashkaralaydı. Bunnan basqa, Ol O'z a'kesi Dawıttıń patshalıg'ın aladı, biraq solay bolsa da Ol Yesse ulına belgisiz bolg'an du'nya u'stinen ha'li patshalıq etiwge tiyis.
Rabbı Isa Yahudiylerdiń Patshası bolıp tuwılg'anlıqtan, Ol tuwılg'anınan baslap basqarıw huqıqına iye. Biraq, Onın' adamiy a'kesi Dawıttıń taxtında otıratug'ını haqqındaǵı wa'de Onın' o'miri dawamında hesh qashan orınlanbadı. Sol sıyaqlı, “jerdiń eń shetki bo'lekleri seniń iyeligiń ushın” (Zabu'r 2:8) wa'desi payg'ambarlıqtıń aqırg'ı orınlanıwı ha'li de ku'tip turǵanın da'lilleydi.
Bulardın' ha'mmesi Isanı Qudaydıń Ulı emes dep biykar etetug'ınlar ta'repinen biykar etiledi. Ha'm Onın' “Rabbıń Maylang'anı” degen da'wasi Yahudiy ha'm Gentile du'nya-qu'diretleri ta'repinen qattı qarsı shıg'ıladı. Sonlıqtan zabu'rshi “xalıq bos narseni oylaydı” dep tastıyıqlaydı (Zabu'r 2:1). Iylahiylıq pa'rman o'zgermes ha'm Qudaydıń Patshası barlıq milletler u'stinen jen'is qazanıp, jen'ilmes patshalıq etedi.
Iylahiylıq G'a'zep
Yu'mor qızıq qubılıs ha'm bálkim gu'na' kelgenshe bar bolmag'an. Qulawdıń aqılsız na'tiyjeleri ku'lki tuwdırıwı mu'mkin. Biraq yu'mor g'a'zepke orın beredi, Qudaydı ku'ldirgenler Ma'sihdi taxttan tu'siriwge ha'm Onıń miyrasın urlawg'a umtılg'anda. Zabu'r 2:4 te, Ol birinshi “ku'ledi,” keyin “masqaralaydı,” keyin ha'kimlerdiń O'z Patshasın tanıwdan ha'm O'g'an boysınıwdan bas tartqanlıg'ı ushın “O'z g'a'zepin” ko'rsetedi.
Adamdıń aqılsızlıg'ınıń ironiyası sonda, Quday O'z Patshasın aspan'da taxtqa otırg'ızıp qoyg'an: du'nya ha'kimleri ma'n'gilikke kesh qalg'an. Patshag'a o'zgermes pa'rman menen jen'ilmes qu'diret wa'de etilgen: “Sen Meniń Ulımsan', bul ku'ni Men Seni tuwdım” (Zabu'r 2:7). Bul pa'rman Jan'a O'siyette qayta-qayta aytılg'an (Evreylerge 1:5). Qarsılıq ko'rsetiw waqtı o'tti, biraq ha'li de Ulg'a boysınıw ha'm jasaw ushın waqıt bar.
Dispensatsiyalıq Qollanıw
Keyingi waqıtlarda du'nya qu'diretleri Qudaydıń O'z Ulı haqqındaǵı wa'desin tosqınlıq etiw ushın til biriktiredi. Kelispeytug'ın qarsılıqlar paydalı nikahqa qayta birlesedi, payg'ambarlıqqa qarsı turıw ushın. Biraq bul Navuxodonosordıń tu'sindegi su'wrettiń ayaqlarındag'ı aralastırıp bolmaytug'ın ılay-temir qospası sıyaqlı boladı (Daniyel 2:1). Siyasat ha'm din Adam Ulı kelgeninde Onıń nızamlı miyrasına bolg'an da'wasına qarsı turıw ushın muqaddes emes awqam du'zedi.
Dawıt bul siyasatlı-diniy awqamdı aqılsız paydalı nikah retinde ko'rsetedi, ol qıyınshılıqqa ushıraydı. Sebebi Zabu'r 2:6-9 Qudaydıń O'z Patshasın aspanlıq Tsionda da'reje ha'm hu'rmet penen taxtqa otırg'ızg'anın ashkaralaydı. Rabbıń dushpanları ma'n'gilikke kesh qalg'an, sebebi olardın' ataları krestke qadag'an Ol o'lilerden tirilgen ha'm A'kesi menen aspanda taxtqa otırg'an. Perishteler u'stinen patshalıq etip atırg'an Ol ha'li de barlıq jerdegi dushpanların O'z ayaqları astına qoyadı, sebebi Ol patshalıq etiwge tiyis (1 Korinflilerge 15:25).
Shın ma'nisinde, eki mıń jıl aldın bolg'an waqıya ha'li de u'lkenirek masshtabta ko'riledi, Daniyeldiń 70-shi Ha'ptesi ılay-temir besinshi du'nya imperiyasında orınlang'anda. Zabu'r 2 shirk da'wiriniń shegarasına tek g'ana tiyip o'tedi, keyin 2000 jıl alǵa sekirip, Quday Ulı'nın' “bulutlarda keliwi” (Matta 24:30) den keyingi waqıyalarg'a o'tedi. Sonnan keyin, ol Adam Ulı'nın' ja'miyetlik aqılıg'ın ku'tedi. Ha'm solay, Ul ha'm Miyrasxor O'z da'rejeli taxtında ko'ringende (Matta 25:31), qozg'alanshilarg'a “Uldı su'yiwge” (Zabu'r 2:12) shaqırıladı, bul olardın' qutqarıwı ushın jalǵız u'mit.
Zabu'r 2 haqqındaǵı bul bir neshe pikirler sizdi qalg'an Ma'sihshilik Zabu'rlerin o'zin'iz tekseriwge qızıqtırsın. To'mendegi keste ja'rdem ushın berilgen.
ZABU'RLERDEGI MA'SIHSHILIK SILTEMELERINIŃ XRONOLOGIYASI
Tema Zabu'r Jan'a O'siyet
Ma'n'gilik Quday 102:25-27 45:6 Evreylerge 1:8,10
Qudaylıq – Quday Ul 2:7 Evreylerge 1:15
Onın' Patshalıq Tuwılıwı 89:3-4 Matta 1
Gu'nasız Adamlıq 45:7 22:9-10 Evreylerge 1:8 Luka 2:40,52
Sınaw Waqtında Gu'nasızlıq 91:11-12 Matta 4:6; Luka 4:11
Palm Sunday 8:2 Matta 21:16
Ibadatxananı Tazalaw 69:9 Yuhanna 2:17
Yahuda Ta'repinen Satılıw 41:9 69.25 Yuhanna 13:18 Ha'wariy isleri 1:20
Jaqsı Qoylıq 23 Yuhanna 10:27-30; 18:9
Jamanlardıń Ken'esi 2:1-2 Ha'wariy isleri 4:25-28
Qamshılaw 129:3 Luka 18:33
Onın' Kiyimleri Usıń Qumar Oynaw 22:18 Matta 27:35; Yuhanna 19:24
Krestke Qadaw 22:16 Yuhanna 19:37
Onın' Krest U'stindegi Azapları 22 Matta 27:39-50
“Men sholledim” 69:21 Matta 27:34; Mark 15:36; Luka 23:36; Yuhanna 19:29
Onın' Qurbanlıq Taslanıwı 22:1 Matta 27:46; Mark 15:34
Onın' O'lim U'stinen Qu'direti 31:5 Luka 23:46
Qan Arqalı Gu'nalardı Juwıw 40:6-8 Evreylerge 10:5-7
Tiriliw 16:10 118:22 Ha'wariy isleri 2:27-31 Ha'wariy isleri 4:11; 1 Peter 2:7
Aspan'a Ko'teriliw 24:3-5 68:18 110:1 Efesliklerge 4:8 Ha'wariy isleri 2:34
Onın' Da'rejeleniwi 16:8-11 Ha'wariy isleri 2:25
Onın' O'limsiz, Ma'n'gilik Ruwxaniylıg'ı 110:4 Evreylerge 5:6
Onın' Jerge Qu'diret Penen Qaytıp Keliwi 110:5-7 22:27-28 Matta 22:44 Ashkaralaw 14:20; 19:16
Milletler U'stinen Basqarıw 72 2:8-9 22:27-28 Ashkaralaw 20:4
Onın' Ma'n'gilik Patshalıg'ı 89:35-36 Ashkaralaw 11:15
Ma'sihshilik Zabu'rlerinen basqa zabu'rlerdegi Ma'sihshilik siltemeleri
