Ótken ayda biz qorqınısh, qáweter hám alıwshılıqtıń qáwip-qáterlerin qarastırdıq. Bul ayda biz Muqaddes Kitapta ókiniw, ashshılıq, jek kóriw, uyat, tómenlik hám sheginishti jeńiw haqqında ne aytılǵanın kórip shıǵamız.
Ókiniw / Ashshılıq / Jek kóriw
Aqılda ósiwge ruqsat berilgen ókiniw ashshılıqqa aylanadı. Ashshılıq qollap-quwatlanǵanda jek kóriwge aylanadı. Olar birdey múnásibettiń dárejeleri – biykar etiw, dushpanlıq, ashıw hám dushpanlıq múnásibeti. Jek kórgen adamǵa qarsı hújimimiz fizikalıq kúsh, awızeki haqáret, jek kóriwshi oy yamasa hátte kún-túsin kóriw arqalı bolıwı múmkin. Hújim etiw usılı qanday bolmasın, deneniń hár bir bólegi qozǵaladı hám háreketke tayarlanadı.
Qorqınıshta bolǵanı sıyaqlı ashıwda da denede belgili ózgerisler boladı. Kóz qaraǵı keńeyedi; esitiw qábileti keskinlesedi; muskullar keriledi; júrek tezirek soǵadı; qan basımı kóteriledi; as sińiriw báseńleydi hám nervler sezgirlesedi. Bulardıń barlıǵı deneniń háreketke tayarlanıwı. Bul biz tek ókiniwshi oylardı oylaǵanımızda da júz beredi.
Eger bizde jek kóriwshi oylar bolsa, onda biz jek kóriwshi adamlarmız – fizikalıq, ruwhıy hám ruwxıy jaqtan jek kóriwshi. Ókiniw, ashshılıq hám jek kóriw denemizdiń normal iskerligine kesent etedi. Sonıń ushın Nasiyatlar 15:17 (NKJV) bılay deydi: «Súyispenshilik bar jerde ósimlikler menen keshińlik jaqsıraq, jek kóriw menen berilgen semiz buzawdan.» Yamasa basqa bir awdarmada: «Súyispenshilik penen berilgen palaw jaqsıraq, jek kóriw menen berilgen eń jaqsı góshke qaraǵanda.»
Eski Levit nızamı jek kóriwdi qadaǵan etken: «Sen óz tuwısqanıńdı júregińde jek kórme» (Levitikus 19:17). Biraq bizdiń Rabbiyimiz Isa Másih unamlı jantasıwdı qollanǵan: «Men sizlerge aytaman, dushpanlarıńızdı súyiń, sizlerdi qárǵaǵanlardı báreketiń, sizlerdi jek kórgenlerge jaqsılıq etiń, hám sizlerdi qorlaǵanlar hám quwǵın etkenler ushın duwa etiń» (Matfey 5:44). «Qıyın,» dep aytıwımız múmkin. Gúmansız, biraq jek kóriw súyiwden góre as sińiriw sistemasına qıyınıraq.
Qudaydı súyiw – yaǵnıy, Quday menen birlik sezimine iye bolıw – hám bir waqıtta óz tuwısqanımızdı jek kóriw múmkin emes (1 Yahya 4:20). Biz júreklerimizdi Quday menen birlik quwanıshına ashqanımızda, biz ózimizdiń barlıq ókiniwimizdi, ashshılıǵımızdı hám basqalardı jek kóriwimizdi joǵaltamız. Álbette bul tınıshlıq hám ruwhıy salamatlıq ushın.
Uyat / Tómenlik / Sheginis
Kimniń sezimleri hesh qashan jaralanbaǵan? Geyde biz hámme waqıtta kemsitilgen, shette qaldırılǵan, itibar berilmegen yamasa ózimizdiń qádirimiz yamasa ornımız jetkilikli dárejede tán alınbaǵan dep sezgenbiz. Jaralanǵan sezimler shın mániste jaralanǵan maqtanısh, hám maqtanısh óz-ózine húrmet yamasa óz-ózin súyiw. Eger qanday da bir shın yamasa oylap tabılǵan sebep penen óz-ózimizge húrmetimiz jaralanǵan bolsa, biz uyat hám tómenlik sezimin sezemiz.
Jaralanǵan maqtanısh ashıw hám ókiniwdi payda etiw múmkin. Biraq kóp adamlarda ol uyat payda etedi. Ózimizdi uyattan qorǵaw tábiyiy. Shınında da kóp adamlar ózlerin múmkin bolǵanınsha kóp sociallıq baylanıslardan shetletedi, sebebi olar uyatqa qalıwdan hám tómenlik sezimin seziwden qorqadı. Kóp adamlar ózleriniń tómenlik sezimlerin jasırıwǵa urınadı. Biraq olardıń bul ushın etken háreketleri tek ishki dúnyaǵa kirip ketiwge yamasa shınlıqtan túsler dúnyasına sheginiwge hám aqır-aqıbetinde hátte júdá zıyanlı ruwhıy kesellikke alıp keledi.
Hár bir adam balasınıń ómiriniń basında maqtanısh, basqalar menen salıstırıw hám básekilesiw dálilleri payda boladı. Biz hámme waqıtta balalardıń «Menińki senińkiden jaqsıraq,» yamasa «Meniń ákem qaladaǵı eń kúshli adam,» yamasa «Men senen úlkenmen,» yamasa «Bizdiń úyimiz senińkiden jaqsıraq» dep maqtanǵanın esitkenbiz. Bul maqtanıshlar súykimli esitiliwi múmkin, biraq olar maqtanısh dálilleri hám olar menen birge jaralanǵan sezimler, tómenlik sezimleri hám sheginis payda etedi.
Nasiyatlar 16:18-de «Maqtanısh joq etiwden aldın keledi, hám tákabbur ruwx qulawdan aldın» dep oqıymız. Hám Nasiyatlar 11:2-de taǵı bizge aytılǵan: «Maqtanısh kelgende, uyat keledi.» Bizdiń Rabbiyimiz Isa Másih Matfey 23:12-de: «Ózin joqarı kótergen hár bir adam tómenletiledi» degen. Nasiyatlar 21:4 maqtanısh gúná ekenligin anıq kórsetedi: «Tákabbur kózqaras hám maqtanıshlı júrek... gúná.» Yakup 4:6 júdá anıq aytadı: «Quday maqtanıshlılarǵa qarsı turadı, biraq kishipeyillilerge miyrim-shápáát beredi.»
Hám Yeremiyanıń ne aytqanın umıtpayıq: «‘Dana adam óz danalıǵı menen maqtanbasın, kúshli adam óz kúshi menen maqtanbasın, ne de bay adam óz baylıǵı menen maqtanbasın; Biraq maqtanǵan adam bunıń menen maqtanıwı kerek, ol Meni túsinedi hám biledi, Men Rabbiy jerde súyispenshilik, húkim hám ádalat etetuǵın. Sebebi Men bularda quwanaman,’ deydi Rabbiy» (Yeremiya 9:23-24).
Basqalardaǵı tómenlik sezimlerin emlewge urınatuǵın adamlar bar, olarǵa óz-ózine húrmetlerin kóteriwge urınıp, olar basqalar sıyaqlı jaqsı ekenligin hám olardan da jaman kóp adamlar bar ekenligin aytadı. Biraq tómenlik sezimlerin emlew adamlarǵa maqtanıshların kóteriwge urınıw emes, al olardıń kishipeyilligi Qudayǵa jaǵımlı ekenligine isenim payda etiw. Isa bizdi kishipeyil bolıwǵa shaqıradı. Ol Matfey 20:27-de: «Sizlerdiń aranızda birinshi bolıwdı qálegen hár bir adam, ol sizlerdiń qulıńız bolsın» deydi.
Kishipeyillik jasırın tómenlik sezimlerin joqqa shıǵaradı hám Quday menen birlik sezimi ushın zárúr. Kishipeyillikte óz-ózine maqtanısh joq, ańsat jaralanatuǵın sezimler joq, hám óz sezimlerin qorǵaw ushın shınlıqtan sheginisler joq. Matfey 11:29-da biz: «Meniń boyıntıǵımdı ózińizge alıń, hám Mendegi sabaq alıń, sebebi Men názik hám júrekten kishipeyilmen, hám sizler jánlerińiz ushın tınıshlıq tabasızlar,» yaǵnıy, ruwhıy tınıshlıq. Bul shın ruwhıy salamatlıq.
