«Ashıwlanıń, biraq gúna qılmań» (Ef. 4:26 NKJV) — bul máńgilikler ushın ómir súriw ushın qollanba. Biraq, bul óz kúshi menen turaqlı túrde saqlaw múmkin emes. Bul tek ǵana Muqaddes Ruwhtıń qadaǵalawı astında múmkin. Ha, hátte isenbeytuǵın adam da óz sezimlerin belgili bir dárejede qadaǵalay aladı, biraq ashıwlanıw óz-ózin basqarıw shegarasınan asıp ketetuǵın bir noqat bar. Ókinishke oray, bul máńgilikler menen de tez-tez boladı, eger olar Rabbiy menen birge bolmasa.
Oliver Burkeman tárepinen 2019-jıl 11-mayda járiyalanǵan maqala TheGuardian.com «Bizdegi eń jaqsı maǵlıwmatlar, ulıwmalıq jaǵdayda, biz haqıyqattan da kóbirek ashıwlanıp atırǵanımızdı kórsetedi. Ótken jılı [2018], dúnya boyınsha sorawǵa qatnasqanlardıń 22% Gallup shólkemine ashıwlanǵanın ayttı, bul soraw birinshi ret 2006-jılı berilgennen berli rekord. Hám basqa bir nárse, ólshew qıyınlaw bolsa da, ózgergen sıyaqlı: bizdiń ashıwımız qatıp, buzılǵan sıyaqlı. Jámiyet sıpatında, biz onı bildirmey, alǵa jıljımaymız, al onıń ishinde qaynaymız – eń shetki jaǵdaylarda, ol zorlıq hám jek kóriwshilikke aylanǵansha.» 2019-jıldan berli jaǵday jaqsılandı ma? Biz qatań túrde, «Joq!» dep juwap beremiz.
Sońǵı bir neshe jılda nelerdi kórgenimizdi eske alayıq. Bul jerde hám shet elde adamlar jıynalǵan ashıw menen narazılıq bildirdi, bul wayranshılıqqa, talan-tarajǵa hám hátte adam ólimine sebep boldı. Jıynalǵan ashıw úlken tártipsizlikke hám húkimetlerdi awdarıwǵa urınıwlarǵa alıp keldi.
Qudaydıń Sózin esapqa alıń
Bul jańa qubılıs emes. Bul dúnyadan kútiwimiz kerek bolǵan nárse emes pe? Muqaddes Jazıwda basqa milletler tınımsız teńizler sıpatında súwretlengeni esleniw kerek (Zaburlar 65:7; Yesaya 17:12). Rabbiy hámme nársege húkimran (Zaburlar 50:11; Ezekiel 18:4; Daniyel 4:34-35). Biraq, Ol milletlerdi shaytan tárepinen basqarıwǵa ruxsat beredi – dúnya patshalıqları haqqında Rabbiyimizge: «Bulardıń hámmesin Saǵan beremen» (Matta 4:9) degen adam.
Sorawnamanıń nátiyjelerin jáne de qarap kóriń: «Dúnya boyınsha sorawǵa qatnasqanlardıń 22% Gallup shólkemine ashıwlanǵanın ayttı.» Bul sanǵa máńgilikler kirdi me? Gallup isenimlerdi ajıratpaǵan sıyaqlı. Sorawnamaǵa kirgizilgen hár qanday isenimli adamlar protsenttiń joqarı bolıwına tosqınlıq etken bolıwı múmkin dep úmit etiledi.
Ókinishke oray, kóp máńgilikler ashıwlanǵanın sezedi dep boljawǵa boladı. Ne ushın basqa payǵambar Pawıl: «Hámmesi ashıwlanıw, ǵázepleniw, ashıw, gúldirlew hám jaman sóylew sizden uzaqlastırılsın, hámme jamanlıq penen (Ef. 4:31)» dedi? Piter: «Sonlıqtan, hámme jamanlıqtı, hámme aldawdı, eki júzlilikti, kúnshillikti hám hámme jaman sóylewdi bir shetke qoyıp» (1 Piter 2:1) dedi. «Jamanlıq» sózine itibar beriń. Injil oqıtıwshısı hám radio xabarshısı J. Vernon McGee jamanlıqtı «qatıp qalǵan ashıw» dep anıqladı. Ol zorlıq hám jek kóriwshilikke aylanıwı múmkin. Eger Rabbiydiń xalqı bul sezimnen azat bolǵanda, payǵambarlar Pawıl hám Piter bunday málimlemelerdi beriwge májbúr bolmas edi.
Biraq siz: «Rabbiy Isa ashıwlandı» (Mark 3:5; Yuhanna 2:13-17) dewińiz múmkin. Ha, Ol ashıwlandı. Biraq, Ol «Ashıwlanıń, hám gúna qılmań»degen ayattı da saqladı. Rabbiydiń ashıwlanıwınıń hár bir kórinisi, adamlar geyde «ádil ashıw» dep ataytuǵın nárse edi.
Bul jerde bizde Qudaydıń uzaq waqıt wáde etilgeniniń keliwi bar, hayaldıń urıwı jılan basın maydalaw ushın kelip atır, Adam hám Hawwaǵa hám dúnyaǵa wáde etilgenindey (Jaratılıs 3:15). Sebebi hayaldıń urıwı dúnyanıń úmiti, ol Isa Máńgilik, hayaldan tuwılǵan, nızam astında tuwılǵan.
Mariya evrey edi, nızam astında tuwılǵan, hám Máńgilik onıń arqalı keldi, Ózi de nızam astındaǵı evrey edi. Ol jalǵız nızamdı tolıq saqladı. Hátte Musa da tolıq ayıpsız emes edi, «sebebi hámmesi gúna etti hám Qudaydıń dańqınan kem boldı» (Rimliler 3:23). Isa Máńgilik Golgota krestine barıp, ol jerde azap shekti, qan tógip óldi, evreylerdi nızam astınan qutqarıw ushın. «Qutqarıw» qayta satıp alıw hám ótkiziw degen mánisti ańlatadı, hám sonıń ushın nızam berilgen evreyler de endi On buyrıq nızamı astında emes. Máńgilikke kelgen adam endi Onıń astında, yaǵnıy biz Máńgilikke qulaq asamız hám Onıń buyrıqlarına boysınamız. Kózlerimiz háripte emes, al Máńgilikte. Biz nızam berilgen Sinay tawına (Shıǵıw 19) emes, al Golgota tawınan kózimizdi Sion tawına qaratamız. Biz Onıń biz ushın ómirin bergen jerinen, bizdi Ózi menen birge alıp kelip húkimranlıq etetuǵın jerine qaraymız.
Pawıl isenimlilerge «bulardıń hámmesin: ashıwlanıw, ǵázepleniw, jamanlıq...» (Koloseliler 3:8) taslawdı úyretti. Gúmansız, ashıwlanıw menen haqıyqıy mashqalası bar ayırım máńgilikler bar. Olar bunı ózleriniń tábiyatınıń bir bólegi dep aytıp aqlaǵan bolıwı múmkin. Basqalar basqa xarakterge iye hám tez ashıwlanbaslıǵı múmkin, biraq hár kim qashan da ashıwlanadı. Tez ashıwlanatuǵın yamasa basıńqı bolǵan hár bir isenimli adam bul mashqala menen gúresiw kerek. Bul qalay isleniwi múmkin?
«Ashıwıńızdı qadaǵalawǵa járdem beriw ushın Rabbiyge iseniń» dep aytıw ańsat boladı. Ha, bul baslaw ushın birinshi orın. Joǵarıda aytılǵanday, ashıwlanıwdı óz kúshi menen qadaǵalaw múmkin emes. Bul tek ǵana Muqaddes Ruwhtıń qadaǵalawı astında múmkin. Biz Rabbiy menen qansha jaqın júrsek hám Onıń Sózin oqısaq, sezimlerimizdiń bizdi basqarıwı ornına, olardı qadaǵalay alıwımız sonsha kóp boladı.
Mine, paydalı bolıwı múmkin bolǵan ayırım ápiwayı pikirler. Eger kimde-kimde haqıyqıy ashıwlanıw mashqalası bolsa, hám geyde jarılıp ketetuǵınlar ushın, bul kórsetpeler járdem beriwi múmkin:
- Rabbiy ashıwıńız benen gúresiwge járdem beriw ushın turaqlı túrde dúa etiń. Eger ashıwlanıw baslansa, Oǵan shaqırıń:
«Qıyınshılıq kúni Meni shaqırıń; Men sizdi qutqaramın, hám siz Meni dańqlaysız» (Zaburlar 50:15).
- Eger Quday ómirińizde ruxsat bergen nárseler menen ádilsiz qatnasqa túskenińizdi sezseńiz, Oǵan aytıń! Ayup sonday etti. Basıńızdan ótkerip atırǵan másele haqqında tınıshlıq sorap Oǵan dúa etiń:
«Men Qudayǵa aytaman, meni ayıplama; ne ushın Menen gúresip atırǵanıńdı kórset» (Ayup 10:2).
- Eger kimge qarsı ashıwlanǵan bolsańız, ol ushın kún sayın dúa ete baslań. 1 Korinfliler 13-ti ózińizge qollanba etiń.
- Ashıwlanǵanıńızda, biraq ashıwıńız ishki jaǵdayda saqlanıp, dawıslı túrde bildirilmagan bolsa, onı tek Rabbiyge moyınlań. Ol sizdiń ashıwıńızdı keltirgen adam yamasa waqıya haqqındaǵı kózqaraslarıńızǵa járdem beriwdi sorap dúa etiń.
«Eger biz gúnálarımızdı moyınlasaq, Ol bizdiń gúnálarımızdı keshiriwge hám bizdi barlıq ádilsizlikten tazalawǵa sadıq hám ádil» (1 Yuhanna 1:9).
- Eger siz kimge qarsı ashıwlanıp, sezimlerińizdi sol adamǵa bildirgen bolsańız, birinshi náwbette Rabbiyge moyınlań. Sońınan, sol adamǵa ózińizdiń anıq qáteńizdi moyınlaw arqalı jaǵdaydı múmkin bolǵanınsha tezirek durıslawǵa háreket etiń:
«Ashıwlanıń, biraq gúna qılmań: ashıwıńızdıń ústine quyash batpasın» (Ef. 4:26).
- Eger sizdi turaqlı túrde tıyqıraytatın adam bolsa hám qaytalanatuǵın ashıwıńızdı keltiretuǵın máselelerdi sheshiw múmkin bolmasa, sol adam menen sezgir temadan qashıń hám kerek bolsa, sol adamnan múmkin bolǵanınsha qashıń.
«Aqılsız tartıslardan... [hám] dawlardan qashıń» (Titus 3:9).
- Eger jumısta bir adam sizdiń sezimlerińizdi qáwipli túrde qozǵasa, basqarıwdan jaǵdaydı sheshiwdi soraw múmkin bolıwı múmkin, ásirese sol adamnıń háreketleri jumıs ornına zıyan keltiriwi múmkin bolsa. Eger dawlardı sheshiw múmkin bolmasa, basqa jumıs izlewdi oylań:
«Sizge baylanıslı bolǵanınsha, barlıq adamlar menen tınıshlıqta jasań» (Rimliler 12:18).
- Ashıwlanıw menen júdá úlken mashqalası bar adamlar ushın, siz benen tolıq shınshıl bola alatuǵın ustaz tabıw jaqsı bolıwı múmkin. Siz múrájáát ete alatuǵın sol adam bul tarawda juwapkerli bolıwǵa járdem bere aladı, sebebi
«dosttıń jaraları sadıq» (Nasiyatlar 27:6).
- Eger kimde-kimde derlik basqarıwǵa bolmaytuǵın mashqala bolsa, ashıwlanıwdı basqarıw baǵdarlamasın qarastırıw maqul bolıwı múmkin. Bul adamnıń ashıwlanıw qıyınshılıqlarına jalǵız juwap bolmasa da (ruwxıy járdem kerek), basqarıw usılları hám qozǵawshı noqatlardı anıqlaw boyınsha máslahát beriwde járdem bolıwı múmkin.
«Máslahátke qulaq salǵan adam aqıllı» (Nasiyatlar 12:15).
- Siz, húrmetli oqıwshı, Rabbiy Isa Mesihti ózińizdiń Qutqarılıwshıńız hám Tınıshlıq Ornatıwshıńız sıpatında bilmeysiz be? Siz Oǵan gúnálarıńızdı sınǵan júrek penen moyınlaǵanıńızda hám Onıń atın qutqarılıw ushın shaqırǵanıńızda, Ol sizge járdem bere aladı hám beredi!
«Rabbiydiń atın shaqırǵan hár kim qutqarılıwı kerek» (Húkimler 2:21).
Birinshi Korinfliler 13 NKJV Eger men adamlar hám perishteler tilleri menen sóylesem de, biraq muhabbatım bolmasa, men dawıslı jez yamasa shańǵırawshı tabaqqa aylandım. Hám eger mende payǵambarlıq qábileti bolsa, hám barlıq sırlar menen barlıq bilimlerdi túsingen bolsam da, hám eger mende barlıq isenim bolsa, tawlardı kóshire alatuǵın dárejede, biraq muhabbatım bolmasa, men hesh nárse emespen. Hám eger men barlıq múlkimdi kambaǵallardı tamaqlantırıw ushın berse de, hám eger men denemdi kúydiriw ushın berse de, biraq muhabbatım bolmasa, bul maǵan hesh qanday payda bermeydi. Muhabbat uzaq azap shegedi hám miyrimli; muhabbat kúnshillik etpeydi; muhabbat ózin kórsetpeydi, maqtanbaydı; qopal minez-qulıq kórsetpeydi, óziniki izlemeydi, qozǵalmaydı, jamanlıq oylamaydı; ádilsizlikke quwanbaydı, al haqıyqatqa quwanadı; barlıq nárselerdi kóteredi, barlıq nárselerge isenedi, barlıq nárselerge úmit etedi, barlıq nárselerge shıdaydı. Muhabbat hesh qashan joq bolmaydı. Biraq payǵambarlıqlar bolsa da, olar joq boladı; tiller bolsa da, olar toqtaydı; bilim bolsa da, ol joq boladı. Sebebi biz bóleklep bilemiz hám bóleklep payǵambarlıq etemiz. Biraq kámil nárse kelgende, bólek nárse joq boladı. Men bala bolǵanımda, bala sıyaqlı sóyledim, bala sıyaqlı túsinim, bala sıyaqlı oyladım; biraq men adam bolǵanımda, balalıq nárselerdi tasladım. Sebebi házir biz aynada, tumanlı kóremiz, biraq keyin júzbe-júz. Házir men bóleklep bilemen, biraq keyin men de bilgenim sıyaqlı bilemen. Hám házir isenim, úmit, muhabbat, bul úshewi qalıp atır; biraq bulardıń eń úlkeni muhabbat.
