Jaqsı baslanǵısh
Patsha Yosiyanıń húkimranlıǵınıń baslanıwı júdá úmitli edi. Bul eki esapta da, 2 Patshalar 22-23 hám 2 Shejire 34-35-te, segiz sanı menen belgilengen. Ol segiz jasında húkim súre basladı hám segizinshi jılı, ol on altı jasında, Rabbıdı izley basladı. Ol on segiz jasında óz reformaların basladı hám keyin, jigirma jasında, Ierusalimdi tazalay basladı.
Muqaddes Jazıwdaǵı sanlardıń mánisin úyreniwshiler ushın, biz bulardıń arasında úsh segiz, eki on hám bir on eki sanın tabamız. Segiz sanı tiriliw sanı bolıp, Qudaydıń kúshin kórsetedi. On sanı adamnıń juwapkershiligi sanı. On eki, álbette, húkimet sanı. Biz bul adamda, Yahudiyanıń eń jaqsı patshalarında, bul principlerdiń hár biriniń islep atırǵanın kóremiz.
Ana
Analar zárúrli. Olar balasınıń dáslepki jıllarında onıń xarakterin qáliplestiredi, ulı ushın, ol úlken adam bolǵanda qanday bolatuǵınına hám ne isleytuǵınına tásir etedi. Mısalı, Iezavel hám Ataliya jaman edi hám óz dáwirlerine hám shańaraqlarına tásir etip, arqa patshalıqtı nızamsızlıqqa hám butparastlıqqa batırdı. Biraq Yosiyanıń anasınıń atı, Yedida, «súyikli» degen mánisti bildiredi hám bizge súyikli hayaldıń óz jas ulıń súyikli úyde tárbiyalaǵanın aytadı. Bul júdá zárúrli, sebebi biz súyilmagan balanıń kóbinese qáweterli hám nızamsız bolıp qalatının kóremiz.
Yosiyanıń jaǵdayında, onıń babası da bar edi, onıń atı Adaıa «Yehova tárepinen bezetilgen» degen mánisti bildiredi. Bul eki adam Manassenıń húkimranlıǵınıń butparastlıǵın, keyin Amonnıń qısqa hám apatlı húkimranlıǵın basdan keshirdi, ol eki jıldan keyin óltirildi. Yedida hám Adaıa 2 Patshalarda tesadipan atalǵan emes. Olardıń atları ol jerde, sebebi Quday kishkene balanı ádalatlı patsha etip tárbiyalawda kórsetken sadıq xızmetlerin tán alıwdı qálegen (2 Patshalar 22:1).
Biz Jańa Testamenttaǵı eki adamdı eske túsiriwimiz múmkin: Timotiyanı Rabbı ushın tárbiyalaǵan ana hám babanı. Ol aqır-aqıbetde Pawıl elshi menen birge isledi hám onıń ushın isledi. Pawıl Timotiyǵa jazıp, oǵan «seniń ishinde bolǵan, dáslep seniń babası Lois hám anası Eunice-de bolǵan shın [shın júrekli] isenimdi» esletedi (2 Timotiyǵa 1:5 KJV, sonday-aq 3:14-16-ǵa qarań).
Jerdi tazalaw
Reformalardan hám Sennaxerib áskeriniń keremet jeńiliwi hám óliminen keyin, Xizqiya qaytıs boldı. Ómiriniń aqırında ol Vavilon elshilerin qabıl etiw qáteligin islegen edi, olar Assuriyǵa qarsı rejelestirilgen qozǵalań ushın awqamshılar jıynap atırǵan edi. Bul keyinirek Vavilon Mediyalılar menen birleskende boldı. Xizqiyanıń óliminen keyin, Yahudiyada butparastlıq jáne bir ret húkimranlıq etti, hám Yehovaǵa tabınıw umıtıldı, buzıldı hám xalıqlardıń qudaylarına tabınıw menen aralastırıldı.
Butparastlıq penen birge kóp jaman, qáweterli hám buzılǵan ádetler keldi. Biraq Yosiya Qudayǵa sadıq tárbiyalanǵan edi. Birinshiden, húkimranlıǵınıń segizinshi jılında, «ol ákesi Dawıttıń Qudayın izley basladı.» Keyin on ekinshi jılı, Rabbı Izrail Qudayına jaqınlasqannan keyin, «ol Yahudiya hám Ierusalimdi tazalay basladı» (2 Patshalar 23:1-19; 2 Shejire 34:3-7). Jerdi jaman ónimdarlıq qudaylarınan hám olardıń biyik orınlarınan tazalawdıń uzaq múddeti boldı. Bul iskerliktiń ortasında, ibadatxananı remontlaw waqtında, nızam kitabı tabıldı. Onı oqıw barlıq reforma háreketine qosımsha kúsh berdi.
Tabılǵan kitap
Xilqiya bul kitabtı patshanıń jazıwshılarınan biri Shapanǵa kórsetti. Shapan kitabtı patshaǵa alıp kelip, onıń aldında oqıdı. Yosiyanıń juwabı óz xalqınıń gúnáları ushın qorqınıshlı boldı. Ol táwbe etip kiyimlerin jırttı hám dárhal óz xızmetkerlerin payǵambar hayal menen másláhátlesiwge jiberdi. Ol sózlerin qısqartpadı: Jazalaw qashıp qutılmas edi, biraq Yosiyanıń dáwirinde emes.
Búgin, dúnya «urıslar hám urıslar haqqındaǵı gápler» (Matta 24:6-8) haqqındaǵı jańalıqlardan shoshıp atırǵanda, aqırǵı dáwirdiń jazalawları qáwip salıp tur. Biraq, bizlerden qanshamız Injildi aqılımızdıń saqlaw bólmelerine taslaǵanbız? Qudaydıń muqaddes Sózin oqıwdı qansha waqıt umıtıp ketemiz? Biz, sonday-aq, Quday bizge kórsetken joldan jańadan baslaw ornına, adamlar ádetlerine tez-tez eremiz be?
Muqaddes Jazıwǵa kóre, Qudaydıń xalqı arasında er adamlar basshılıq rol oynaydı (1 Korinflilerge 11:2-16; Efesliklerge 5:22-33; 1 Timotiyǵa 2:8-3:13). Biraq páseńlew dáwirlerinde hayallar er adamlarǵa qaraǵanda sadıqıraq bolıwı múmkin. Xulda sondaylardan biri edi. Onıń atı «kósem» degen mánisti bildiredi, bul kishkene, jaqınnan kóretuǵın hayal ideyasın beredi. Quday kúshsizlerdi, kámbaǵallardı hám múmkin emeslerdi paydalanadı (Qarań: 1 Korinflilerge 1:26-29). Ol elshi arqalı Yosiyǵa Qudaydıń onıń biliwin qálegen nársesin ayttı. Bul jaǵımlı yamasa ańsat xabar emes edi, biraq ol jas patshaǵa ruwxlandırıw berdi. Keyin patsha kitabtı barlıq xalıqqa oqıdı (2 Shejire 34:29-32).
Qudaydıń úyi
Sulaymannıń ibadatxanası pútkil dúnyada Qudayǵa tabınıw kerek bolǵan jalǵız orın edi. Bul Yehova, Jaratıwshı hám kelisim Qudayı, Óz atın qoyıwdı tańlaǵan orın edi (Qarań: Yechim 12:1-7).
Yosiya Sulayman qurǵan ibadatxananı – «qollar menen islengen» – tazalaǵanı sıyaqlı, Quday da bizden óz dáwirimizdegi nárselerdi tazalawdı kútedi. Rabbımız Isa ayttı: «Eki yamasa úsh adam Meniń atıma jıynalǵan jerde, Men olardıń ortasında bolaman» (Matta 18:20). Biz qutqarılǵanlardıń pútkil jıyını, «Dene,» bizdiń Basımız bolǵan Oǵan jıynalatuǵın kúndi kútip atırmız.
Yosiya barlıq xalqın, ibadatxanaǵa kele alatuǵın barlıq adamlarǵa jıynadı. Ol jerde ol nızam kitabın jıynalǵan xalıqqa ózi dawıslap oqıdı. Hár kim, hesh qanday istisnasız, Qudaydıń Sózin esitti. Reforma jumısı tez pát penen dawam etti. Butparastlıq joq etildi. Butparast qudaylardıń ruxaniyleri taxttan túsirildi hám ibadatxana ibadatı qayta tiklendi. Bulardıń hesh biri, eger xalıq sol waqıtta patsha hám onıń ministrleri menen kelisimde bolmaǵanda, tolıq ámelge asırılmas edi. Biz bul úlgige eriwimiz kerek.
Yeremiya soradı: «Kim Rabbıdıń másláhátinde turdı, hám Onıń Sózin sezdi hám esitti? Kim Onıń Sózin belgiledi hám esitti?» (Yeremiya 23:18). Bizge, bálkim, kimdir dawıslap oqıwı yamasa, geybir áwladlarımız sıyaqlı, zınjırlanǵan Injildi oqıw ushın jıynalıwımız múmkin bolǵan shirkewge barıwımız kerek emes. Bizlerdiń kópshiligimizdiń úylerimizde Injiller bar, biraq bizlerden qanshamızdıń júreklerimizde Injil bar ekenligi qızıq. Ezekiel Qudaydıń bul dáwirdiń aqırında, Rabbıdıń kúninen keyin Izraildi qalay ózgertetuǵının aytadı: «Keyin Men sizlerge taza suw sepeymen hám sizler taza bolasızlar. Barlıq nájisliklerińizden hám barlıq butlarıńızdan Men sizlerdi tazalayman. Men sizlerge jańa júrek te beremen, hám Men sizlerdiń ishlerińizge jańa ruwx qoyaman» (Ezekiel 36:25-27). Qudaydıń sol waqıtta Izrail menen dúzetuǵın jańa kelisimi haqqında Yeremiya jazdı: «Men Óz nızamım olardıń ishki bóleklerine qoyaman, hám onı olardıń júreklerine jazaman, hám Men olardıń Qudayı bolaman. Hám olar Meniń xalqım boladı» (Yeremiya 31:33). Biz, isenimliler, jańa júreklerge hám jańa ruwxlarǵa iye bolǵanbız, biraq tek Injildi itibar menen úyreniw arqalı biz Qudayǵa Qudaydıń Sózin júreklerimizde jazıwǵa múmkinshilik beremiz.
Esletiwge arnalǵan Pásxa
Ibadatxanada Qudaydıń Sózin tabıw sol waqıtta Izrail ushın burılıs noqatı boldı hám Pásxanı ótkiziw Yosiyanıń húkimranlıǵınıń eń joqarı noqatı boldı. Pásxanı ótkiziw jańa baslanǵıshtı bildiredi. Pásxa «bizdiń Pásxamız Másex biz ushın qurban etildi» (1 Korinflilerge 5:7) dep túsinip jetken waqıttı ańlatadı. Mısırda ótkerilgen dáslepki Pásxa Izrail ushın baslanǵısh bolǵanı sıyaqlı, Yosiyanıń dáwirinde bayramdı qayta tiklew hám ótkiziw xalıqtı jańa baslanǵıshqa qaytardı. Ókinishke oray, Yosiyanıń patshalıǵı ushın barlıǵı joq bolıp ketkendey boldı hám onıń húkimranlıǵı jılaw menen tawsıldı.
Hesh birimiz kámil emesbiz. Bárshemiz «jetispeymiz,» hám Yosiya hám onıń xalqı bizlerdiń qalǵanımız sıyaqlı edi. Injildegi reformalarǵa bolǵan barlıq urınıslardıń hesh biri tolıq emes. Jaqsı patsha Yexoshafat ne islegenin oylań – Yosiyanıń islew kerek bolǵan nársesi:
- Ol levitlerdi hár bir qalaǵa xalıqqa sabaq beriw ushın jiberdi (2 Shejire 17:7-10).
- Ol Qudaydıń nızamın qollap-quwatlaytuǵın hám ádalatlı isleytuǵın basqa sudiyalar tayınladı (19:5-11).
Yosiyanıń bunı islegenligi haqqında jazba joq bolıwı, onıń húkimranlıǵı tawsılǵannan keyin tez páseńlewdıń sebeplerinen biri bolıwı múmkin. Húkimet tárepinen májbúr etilgen siyasiy hám sociallıq ózgerisler ornına, barlıq xalıqta júrek ózgeriwi bolıwı kerek.
Yosiyanıń ólimi
Aldınǵı hám keyingi kóplegen húkimdarlar sıyaqlı, Yosiya óz juwapkershilik aymaǵınan tıs ideyalarǵa iye bola basladı. Onıń wazıypası óz xalqın qorǵaw edi. Bálkim Mısır patshasınıń óz jerine kirip keliwine ashıwlanıp, yamasa kúsheyip atırǵan Vavilon imperiyasınan jaqsılıq izlew ideyalarına iye bolıp, Yosiya Faraon Neko menen urısqa kirdi. Mısır patshasınıń kepilliklerine qaramastan, Yosiya Jaqın hám Orta Shıǵıstıń ekinshi eń úlken urıs mashinasınıń – Mısır Faraonınıń kúshine qarsı turıwı múmkin dep oyladı. Yosiya jeńildi, ol qaytıs boldı hám onıń ushın qayǵırdı. Patshalıq tártipsizlikke, keyin Mısır, hám keyinirek Vavilon húkimranlıǵına túsip qaldı.
Aqırǵı eskertiw
Pawıl elshi bul nárselerdi jaqsı bilgen hám hátte bizlerdiń eń jaqsılarımız da qáteliklerge jol qoyıwı múmkin. Máshiylik ómirde jetiliskenlik hám tabıslar menen birge artıqsha ózine isenim payda bolıwı múmkin. Maqtanısh, qızǵanısh hám Qudayǵa emes, bálkim óz jetiskenliklerimize súyeniw tendenciyası bizdiń qulawımızǵa sebep bolıwı múmkin.
Pawıl dana sózler ayttı: «Men óz denemdi basqarıp, onı boysındıraman; basqalarǵa waǵız etkenimnen keyin, ózim qabıl etilmey qalıwım múmkin» (1 Korinflilerge 9:27). Pawıl óziniń yamasa basqa birewdiń qutqarıwın joǵaltıwı múmkinligin aytqan joq. Bul, hesh bolmaǵanda, kepillengen, sebebi bizdi Óz qımbatlı qanı menen satıp alǵan Rabbımız Isa. Biraq biz Qudaydıń bizge beriwdi qálegen sıylıqların hám tájlerin joǵaltıwımız múmkin (Qarań: 1 Korinflilerge 3:12-15).
Aqırına shekem Onıń húrmeti hám dańqı ushın jasaylıq!
