Isahaqtıń tariyxı ádetten tıs, sebebi ol tuwılǵannan 25 jıl aldın baslanǵan. Onıń ákesi Abram (Ibrahim) 75 jasında edi hám perzentsiz edi, sol waqıtta ol Yahwanıń óz watanı Xaldeyadagı Úrden (búgingi kúndegi qubla Iraq) ketip, Yahwa onı sol jerge baslap baratuǵınınan basqa hesh nárse bilmeytuǵın jerde sanı joq millettiń ákesi bolıw ushın ájayıp shaqırıǵına juwap berdi. Evreylerge 11:8 de aytılǵan: «Iman menen Ibrahim, keyinirek miyras etip alatuǵın jerge barıwǵa shaqırılǵanda, boysındı hám ketti, geypara ol qay jerge baratuǵının bilmese de.»
Óz sózine sadıq bolıp, Yahwa Abram menen onıń zayıbı Saraydı Kanaanga baslap keldi. Dárhal Ol payda bolıp, wáde berdi: «Senıń áwladlarıńa bul jerdi beremen» (Jaratılıs 12:7 NIV). Hám sol jerde Abram ózin Yahwaǵa ǵana sıyınıwshı etip ornatıp, Onıń atına qurbanlıq ornatqan.
Jaman tańlawlar
Biraq, qattı ashlıq sebepli, Abram Mısırǵa kóship ketti, geypara onıń Qudaydan ol jerge barıwǵa hesh qanday kórsetpesi joq edi. Bul Muqaddes Jazıwda turaqlı sabaq: Rabbı óziniń sadıq bendelerin qay jerge baslap barsa, sol jerde olardı támiyinleydi. Abramǵa bul sabaqtı úyreniw ushın waqıt hám qayǵılı tájiriybe kerek boldı.
Ózin Qudaydıń ómiri ushın belgilengen ornınan tıs tabıw qáwipsizligi Abramdı óziniń pákizligin – hám zayıbınıń qáwipsizligin buzıwǵa alıp keldi. Butparastlar onı óltirip, zayıbın alıp ketedi dep qorqıp, ol zayıbınıń emes, al óziniń sińlisi ekenligin ótirik ayttı. Álbette, Faraon ózi Saraydı óz háremine aldı, hám «Abramǵa onıń ushın jaqsı qaraǵan, hám Abram qoylar hám qaramal, er hám hayal eshekler, er hám hayal xızmetkerler, hám túyelerge iye boldı» (Jaratılıs 12:10-16). Morallıq kózqarastan bul jaman kelisim edi, hám iman kózqarastan bunnan da jaman edi.
Rabbı onı sol krizisten shıǵarǵannan keyin, Abram óziniń jańa baylıǵı menen Kanaanga hám óziniń qurbanlıq ornına qayttı. Biraq basqa iman krizisi payda boldı. Abram menen Saray jasarıp atırǵan joq edi, hám olar ele de perzentsiz edi. Yahwa qalay óziniń sanı joq áwladlar haqqındaǵı wádesin orınlaydı? Keyin Saraydıń bir ideyası boldı: ol Abramdı Mısırdaǵı satıp alǵan jas qul qızdan perzent kóriwge kónikterdi. Biraq bul perzent, Ishmael, Abram 86 jasında tuwılǵan, Quday wáde etken perzent emes edi. Ol mashqala edi, hám onıń anası da óz xojayınında joq bolǵan mártebege iye boldı.
Quday Óz wádesin orınlaydı
Yahwa Abramǵa Saraydan ulıw beretuǵının talap etti. Aqır-aqıbetinde, Abramnıń imanınıń kóbirek sınaqlarınan hám basqa «ol meniń sińlim, zayıbım emes» waqıyasınan keyin, Quday Óz wádesin orınladı. Ibrahim 100 jasında edi, Isahaq tuwılǵanda, hám Sara (Quday olardıń atların ózgertti) toqsan jasında edi. Ibrahim ómiriniń tórtinshi bólegin kútkennen keyin, wáde etilgen ulıwın aqırında qolına alıw qanday quwanısh!
Endi 14 jaslı Ishmael óziniń jańa tuwılǵan inisine qızǵanısh hám qáweterli edi. Sonlıqtan, Ibrahimniń úlken qayǵısına (óz jolı menen islew nátiyjesi), ol Ishmael menen anasın óz úyinen zayıbınıń hám Qudaydıń buyrıǵı menen quwıp shıǵarıwǵa májbúr boldı. Ishmael – hám onıń áwladları – Isahaq hám onıń áwladları ushın turaqlı dushpanǵa aylandı, usı ásirge shekem.
Kúshli iman, úlken sınaq
Gúmansız Ibrahim ulıwın imanda tárbiyaladı hám óziniń basqarıwların hám qátelerin ayttı. Biraq áke hám ulıw ushın eń úlken iman sınaǵı aldında edi. Bir kúni Quday Ibrahimge Isahaqtı uzaqtaǵı tawdıń basına alıp barıp, onı qurbanlıq etip usınıwın ayttı! Ol Qudayǵa sorawsız iseniwdi úyrenip alǵanı ushın, ilhamlanǵan bayanatta hesh qanday ikkileniw belgisi joq. Isahaq ta óz imanınıń sınaqtan ótip, tájiriybe arqalı kúsheygenin kóredi.
Ibrahim Isahaqtı hám bir neshe xızmetkerdi úsh kúnlik sayaxatqa tawǵa alıp ketti. Onıń imanı xızmetkerine aytqanda anıq edi: «Men hám bala ol jerge barıp sıyınamız, keyin sizge qaytıp kelemiz» (Jaratılıs 22:5). Qaytıp kele me? Ol ulıwın qurban etpeytuǵın ba edi? Áke menen ulıw tawǵa shıqqanda, Isahaq ayttı: «Áke? Ot hám aǵash bul jerde, biraq kúydirilgen qurbanlıq ushın qoy qay jerde?» (Jaratılıs 22:7). Ibrahimniń júregi jarılıp atırǵan edi, biraq onıń imanı kúshli edi: «Qudaydıń Ózi kúydirilgen qurbanlıq ushın qoydı támiyinleydi, ulım» (22:8).
Iman menen Ibrahim, Quday onı sınaǵanda, Isahaqtı qurbanlıq etip usındı. Ol wádelerdi alǵan edi, biraq óziniń jalǵız ulıwın qurban etiwge tayar edi, geypara Quday oǵan aytqan edi: «Senıń áwladlarıń Isahaq arqalı esaplanadı.» Ibrahim Qudaydıń ólgenlerdi tirilte alatuǵının oyladı, hám metaforalıq túrde aytqanda, ol Isahaqtı ólimnen qaytıp aldı. (Evreylerge 11:17-19)
Bul tariyx payǵambarlıq mániske bay, biz Ibrahimdi Quday Áke menen salıstırǵanda, Ol Óziniń jalǵız Ulıwın qurban etken. Sol Ulıw, Isa Máshih, «qoy sıyaqlı soydıqqa barǵan hám ... óz awzın ashpaǵan» narazılıq bildiriw ushın (Ishaya 53:7).
Ol Rabbı onı toqtatqansha dawam etse de, Ibrahimde ishki isenim bar edi, onı baslap kelgen, onı támiyinlegen hám Óz wádelerin hesh qashan buzbaǵan Quday, qanday da bir jol menen Isahaqtı oǵan qaytarıp beredi, hátte ólim arqalı bolsa da. Bul waqıttıń barlıǵında biz Isahaqtan hesh qanday narazılıq esitpeymiz. Onıń ákesi qurbanlıq ornına aǵashlardı qoyǵanda, keyin Isahaqtı baylap, aǵashqa qoyǵanda, balanıń oyında ne bolıp atır edi? Ol ákesinen ne islep atırǵanın soradı ma? Ibrahim oǵan ayttı ma? Biz Ibrahimniń turaqlı imanınıń Isahaqtıń ákesine bolǵan óz iseniminde sáwlelengenligin juwmaqlawımız kerek. Geypara biz Isahaqtıń imanı haqqında kóp oqımasaq ta, onıń ákesi pıshaqtı kótergendegi tınısh boysınıwında kóre almaymız. Quday bizdi itibarǵa almaydı yamasa bizge jaman qaraydı dep oylawǵa qızıqqanımızda biz ushın qanday sabaq!
Isahaqtıń shańaraǵı
Jıllar ótkennen keyin, Isahaq 40 jasında bolǵanda, onıń ákesi xızmetkerin Mesopotamiyadaǵı óziniń ata-babalıq shańaraǵınan oǵan zayıp alıp keliw ushın jiberdi. Ol ákesine isendi hám kútti. Búgingi kúnde, Isahaq «anasınıń balası» dep qaralıwı múmkin, ol Sara ólgennen keyin turmısqa shıqpaǵan, hám óz betinshe háreket etiw ushın ákesine júdá baylanıslı bolǵan. Biraq Quday bizge sabaqlar úyretiwde: Qudaydıń waqtına iseniń. Qudaydıń rejesine iseniń.
Hátte Ibrahimniń xızmetker-administratorı da óz xojayınınıń imanına ortaq boldı. Isahaqqa kelin alıp keliw ushın jiberilgen ol Qudaydıń basshılıǵın hám anıq belgini soradı, hám juwap ushın Qudaydı maqtaǵan (Jaratılıs 24). Hám Quday Isahaq penen Rebekanı biriktiriw ushın basqa ájayıp waqıyalar dizbegin dúzdi. Bul tariyx ta payǵambarlıq: Ibrahim óz xızmetkerin Isahaqtıń kelinin alıw ushın jibergen sıyaqlı, Quday da Muqaddes Ruwdı jerge Máshihtiń kelinin, Shirkewdi, Máshihke úyine alıp keliw ushın jibergen. Isahaq ákesi sıyaqlı ulıw kóriw ushın derlik uzaq kútti – 20 jıl. Ol Rebekaǵa úylengende 40 jasında edi hám egizleri tuwılǵanda 60 jasında edi (Jaratılıs 25:20, 26).
Ibrahim menen Saranıń úyinde hárdayım tatıwlıq bolmaǵan, biraq Isahaqtıń úyi bunnan da kóbirek bólingen sıyaqlı edi. Tuwılǵanǵa shekem, egizler Esaw menen Yaqub Rebekanıń qursagında gúresken. Stresske túsip, ol Rabbıǵa sıyındı, hám Ol oǵan ayttı: «Senıń qursagıńda eki millet bar ... seniń ishinde eki xalıq ... biri ... ekinshisinen kúshlirek boladı, hám úlkeni kishisine xızmet etedi» (Jaratılıs 25:23). Olardıń minez-qulqları tuwılǵannan baslap ornatılǵan edi. Birinshisi qızıl hám túkli bolıp shıqtı, hám solay etip oǵan Esaw dep at berildi, bul «qızıl» degen mánisti ańlatadı. Ekinshisi inisiniń ókshesin uslap shıqtı, sonlıqtan oǵan Yaqub dep at berildi, bul «ókshe uslawshı» degen mánisti ańlatadı hám aldaw hám manipulyaciyanı bildiredi. Yaqub jaman adamǵa aylandı.
Tómendew
Úydegi tiykarǵı bólinis «jabayı oyınlardı jaqsı kóretuǵın Isahaq Esawdı jaqsı kórgen, biraq Rebeka úyde otıratuǵın Yaqubdı jaqsı kórgen» edi (Jaratılıs 25:28). Balaları arasında jaqsı kóretuǵınlardı ajıratatuǵın ata-analar úydiń tiykarına úlken jarıq saladı. Kórinetuǵın, Qudaydıń Rebekaǵa kishiniń úlkenge xızmet etiw haqqındaǵı payǵambarlıǵı onıń Yaqubqa bergen obsesiyasına aylandı, ol úlken inisiniń tuwılıw huqıqların «urlaw» ushın aldaw isletti. Babası Ibrahim Qudayǵa Óz wádelerin orınlawǵa járdem beriwge háreket etkenińde mashqala tuwdırǵanıńdı úyrenip alǵan edi. Hár bir áwlad óz sabaqların qıyın jol menen úyreniwdi qálegen sıyaqlı edi.
Bir waqıtta, Isahaq ákesiniń qátelerin qaytaladı. Ashlıq waqtında ol Mısırǵa túsip ketti, hám sol jerde ol óziniń moynın qutqarıw ushın zayıbı haqqında ótirik ayttı. Solay etip ulıw, ákesi sıyaqlı, ózin mázax etti. Ibrahimniń jaǵdayında, ótirik yarım shınlıq edi, sebebi Sara shınında onıń yarım sińlisi edi (Jaratılıs 20:11-13). Isahaqtıń jaǵdayında, Rebeka onıń sińlisi emes edi, biraq ol onıń ekinshi bólesi edi (Jaratılıs 22:20-23). Qaytalangan qáteler kóbirek quramalı hám jiddiy boladı.
Isahaqtıń keyingi soqırlıǵı hám ólimniń erte kútiliwi (Jaratılıs 27:2-4) onıń keyingi jıllarında ruwxıy hálsizlik hám imansızlıqtı kórsetedi, bul onı Yaqubtıń tuwılıw huqıqın aldawına hám nátiyjesinde payda bolǵan narazılıqqa qaldırdı. Quday menen Ibrahim sıyaqlı iman qatnası onı aldawdan hám nátiyjesinde payda bolǵan narazılıqtan qutqarǵan bolar edi. Isahaq ushın bir narazılıq onıń Yaqubtıń kóp áwladların kóre almaǵanı edi. Yaqubtıń qashan úyine qaytqanı anıq emes, biraq ol asıǵıslıq etpegen sıyaqlı edi, bir waqıtları Sukkotta, Shekemde, Betelde hám Ederde jasaǵan. Bayanat onıń ákesi ólgen waqıtta kelgenin kórsetedi (Jaratılıs 33:17-20; 35:6,21-22,27-29).
Biz ne úyrene alamız?
Isahaq Qudaydıń aralasıwı menen tuwılǵan wáde etilgen ulıw edi. Kóbinese onıń ata-anaları oǵan tuwılıwınıń ájayıp jaǵdayları haqqında ayttı, Qudaydıń qolın hám Onıń rejesiniń ústinligin hám Oǵan iseniwdi basım etti. Ata-analar Qudaydı jaqınnan biliwge hám balaların sol jaqınlıqqa alıp keliwge juwapker.
Jas bala Isahaq ákesiniń imanına ortaq bolǵan hám Qudayǵa qurbanlıq etip usınılıwǵa erikli túrde boysınǵan. Búgingi kúnde ata-analar kóbinese ózleriniń jańa tuwılǵan balaların Qudayǵa baǵıshlaydı. Balalar ata-analarınıń imanına ergeni qanday jaqsı.
Isahaq óz kelinin tańlawdıń Quday tárepinen basqarılǵan jaǵdayları haqqında bilgen. Sóz onıń Rebekanı jaqsı kórgenin aytadı (Jaratılıs 24:67), biraq ókinishke oray olardıń qatnası balaları oraylıq orınǵa aylanǵan ádetke aylandı. Bul barlıq shańaraq qatnaslarına zıyan keltirdi.
Keyingi jıllarda, Isahaqtıń imanı ómirinde derlik áhmiyetsiz dárejege túsip ketti. Ol jaslanıw menen birge joǵaldı, hám ol hálsiz tamamladı – búgingi kúnde de kóp adamlarǵa bolatuǵın qayǵılı mısal. Isahaqtıń ómirinen úyrene alatuǵınımız kóp. Soraw, biz úyrenemiz be?
