Danalıq Qudaydan Hám haqıyqıy parıqlaw
Nur salıwshılar ushın egiledi, hám júregi tuwrı bolǵanlar ushın quwanısh. —Zabur 97:11 NKJV
Qudaydıń danalıǵı kórinedi Onıń jaratılıwında, húkimetinde, isenimlisilerdi shaqırıwında hám Óziniń saylap alǵan xalqı Izrail menen múnásibetlerinde. Biraq Onıń danalıǵı Ásirese Rabbimiz Isa Masihte kórinedi. Sonıń menen birge, biz perishteler Qudaydıń danalıǵın Shirkew, tirilgen Qudaydıń Jıynalısı arqalı úyrenetuǵının oqıymız (Ef. 3:10). Bizdiń tirilgen hám kámil úlgimiz sıpatında, Rabbimiz Isa: «Meniń boyıntıregimdi ózińizge alıń hám Menen úyreniń» (Mat. 11:29) dedi. Danalıq hám parıqlawdı alıw ushın Onnan úyreneyik!
Nuh payǵambardıń úlgisi
Nuh Injilde aytılǵan birinshi «salıwshı» adam (Jaratılıs 7:1) – Injil onıń óz áwladında «ayipsiz» bolǵanın qosadı (6:9 NASB). Bul sózler Nuh penen onıń dáwirindegi adamlar arasında úlken qarama-qarsılıqtı kórsetedi, olar pútkil insan nálsilin buzıw ushın jaman, yamasa zıyanlı, joba menen zıyan kórgen edi. Shaytannıń Qudayǵa qarsı hújimi, geybir qulaǵan perishtelerdiń1 sulıw hayallar menen múnásibetke kiriw ushın er adam denelerin qabıl etkenin bildirdi (4-baplar). Dushpannıń niyetı pútkil insanlıqtı buzıw, Qudaydıń hayal urıwı haqqındaǵı jobasın (Jaratılıs 3:15-ke qarań) ámelge asırıwdan saqlaw edi. Álbette, buzılǵan insan nálsiliniń áwladı hesh qashan Qudaydı razı etpes edi, hám ol wáde etilgen Masihti de alıp kele almas edi. Ol, hátte ertegi ravvinler de tán alǵanday, hayal urıwı boladı.
Quday sabır menen kútti (2 Petrus 3:8-9-ǵa qarań) Nuh hám onıń shańaraǵı óz áwladında áli taza – ayipsiz, tolıq – bolǵansha. Bul olardıń qulaǵan perishtelerdiń Adam áwladları arasında keltirgen zorlıq hám buzılıwınan azat bolǵanın bildiredi (Jaratılıs 6:5), biraq bul awır jaǵday Nuhqa, onıń hayalına hám balalarına tásir etken bolıwı kerek. Quday endi kúte almas edi; Ol húkimde háreket etiwi kerek edi.
Onı orınlawdan aldın, Ol Nuhqa Óziniń qurallı bolıwı ushın kerekli parıqlawdı berdi, sebebi ol Hanok sıyaqlı Quday menen júrgen edi (Jaratılıs 5:22-24). Sonlıqtan, Quday Nuhqa óz shańaraǵı ushın qálewlerin qalay ámelge asırıwdı úyretti. «Iman menen Nuh, áli kórilmegen waqıyalar haqqında Quday tárepinen eskertilip, húrmetli qorqıw menen óz úy-shańaraǵın qutqarıw ushın keme qurǵan. Bul arqalı ol dúnyanı ayıpladı hám iman arqalı keletuǵın salıwshılıqtıń miyrasxorı boldı» (Evreyler 11:7 ESV). Bul ayet Qudaydıń salıwshılar ushın wádesine muwapıq, parıqlaw temasın keńeytedi.2
Ayup atlı adam
Ayup bizdiń parıqlaw hám danalıq haqqındaǵı keyingi úlgimiz. Ol suw tasqınnan keyin kóp ótpey jasaǵan (Ayup 40–41-ge qarań) hám Qudaydıń mektebinde zárúrli sabaqlardı úyrenip, óziniń sulıw sózinde juwmaqladı: «Mine, Rabbimizden [Adonaydan] qorqıw – bul danalıq, hám jamandıqtan qaytıw – bul túsiniw» (Ayup 28:28). Hár bir iske Qudaydı kirgiziw, súyispenshilik hám húrmet sebepli, bizge parıqlawdı beredi – jaqsılıq penen jamandıq arasındaǵı ayırmashılıqtı biliw hám Qudaydıń oylarına muwapıq háreket etiw qábiletin. Ayup dál solay etken edi hám biz de solay jasawǵa shaqırılamız. «Uz jerinde Ayup atlı bir adam bar edi; hám sol adam ayipsiz, tuwrı, Qudaydan qorqatuǵın hám jamandıqtan qaytatuǵın edi» (Ayup 1:1 NASB).
Biraq, ol zárúrli sabaqlardı úyrenip, Qudaydıń nurında ózin húkim etip, kishipeyillik etiwge májbúr boldı, hám ol bunı islewge batırlıq etti (Ayup 42:1-6). Kóp qıyın sınawlardan keyin – onıń biznesi joq etildi (Ayup 1:13-17), on balası óltirildi (18-19-baplar), ózi awır kesellikke shatıldı (Ayup 2:7) hám keyin hayalı tárepinen taslap ketildi (9-bap) – ol óziniń azǵana dosları menen kóp sóylesiwler ótkizdi. Olar onı juwbatıw ushın kelgen edi, biraq olar onı nadurıs ayıpladı.
Usı waqıtqa shekem Ayup ózin Qudaydıń nurında húkim etpegen edi, hátte ol úlgili turmıs keshirgen bolsa da. Ol Qudaydıń onı qaldırǵanın sezdi. Onıń mektebinde kóp sabaqlardan keyin, Quday aqırında ókinishli Ayuptı ózin qattı sınǵa alǵan dosları hám qayta tiklengen hayalı ushın bereket quralı sıpatında qollana aldı. Rabbimizdi húrmetlegen Ayup óz hayalına hám jańa shańaraǵına, óziniń ósiwshi biznesinde hám tuwısqanları ushın bereket bolıwdı dawam etti. Bul adam: «Mine, Rabbimizden qorqıw – bul danalıq, hám jamandıqtan qaytıw – bul túsiniw» (Ayup 28:28) degen adam edi. Qudaydıń mektebinde sabaqlarımızdı úyrenip, boysınıw menen keletuǵın parıqlawǵa iye bolayıq.
Zaburlar kitabı
Bul ájayıp kitap. Ol Qudaydıń danalıǵın kóp kontekstlerde ashıp beredi. Zabur 1-de aytıladı: «Baxıtlı ol adam, ol qudayısızlardıń keńesinde júrmeydi, gúnákarlar jolında turmaydı, hám masqaralawshılar orınında otırmaydı; biraq onıń quwanıshı Rabbimizdiń nızamında, hám Onıń nızamında ol kún-tún oylanadı. Ol suw dáryaları boyına egilgen terek sıyaqlı boladı, ol óz máwsiminde miywe beredi, onıń japıraǵı da solmaydı; hám ol ne islese de, tabıslı boladı» (1-3-baplar NKJV). Bul birneshe ayettegi kámil úlgi bizdi súwretlengen Birge eriwge hám Onnan úyreniwge shaqırıw ushın berilgen, hátte biz bul jerde jerde Onıń kórsetken kámilligine erise almaytuǵınımızdı túsingenimizge qaramastan. Quday gúya: «Qarań, bul jerde men sizdiń bul jerde qalay júriwińizdi qáleymen» deydi. Ya, Qudaydıń standartı júdá joqarı, biraq Ol bizdi oǵan umtılıwǵa shaqıradı. Quday Óziniń qutqarıwın qabıl etpegenlerdi ayıplaydı, biraq Ol Rabbimiz Isaǵa shın júrekten eriwdi qálegen, biraq bunı kámil etiwde sátsiz bolǵan isenimlisilerdi ayıplamaydı.
Zabur 1 parıqlawdı sulıw hám anıq kórsetedi. Biz ózimizdiń kámil úlgimiz, Rabbimiz Isa, jerdegi júrisinde onı qalay kórsetkenin kóre alamız – Qudaydıń oylarına sáykes kelmeytuǵın nárselerden uzaq turıp, biraq hámmege hárdayım qolaylı bolǵan. 1-ayettaǵı úsh basqıshlı progressiyaga, teris mánisler menen itibar beriń: (1) júriw, turıw, otırıw; (2) keńes, jol, orın; (3) qudayısızlar, gúnákarlar, masqaralawshılar. 2-ayet jaqsı tárepti kórsetedi: Onıń Qudaydıń nızamına, Rabbimizdiń nızamına (Toraǵa) quwanıshı, bul bizge Onnan úyreniwge járdem beriw ushın da berilgen edi (Mat. 11:29). Bul kórsetpe bizdi nızamnıń qárǵısı astına qoymaytuǵının esletip ótemiz, sebebi Rabbimiz Isa biz múnásip bolǵan Qudaydıń húkimi menen birge sol qárǵıstı ózine aldı (Galatiyalıqlar 3:13; Húkimetler 13:39-ǵa qarań).
Qudaydıń Ruwxı bul ájayıp zaburdı bizdi Qudaydıń oyları haqqında oylanıwǵa, oylawǵa hám sóylewge, hám Masihtiń kámil úlgisine eriwge shaqırıw ushın qollanadı. Oylanıwǵa silteme, jańa dáwir adamları úyretip atırǵanday, aqılımızdı bosatıwdı ańlatpaydı. Kerisinshe, ol bizdiń aqılımızdı hám júregimizdi eń zárúrli hám ruwxlandırıwshı Tema menen toltırıwdı ańlatadı: Rabbimiz Isa (Yestilik 6:1-9-ǵa qarań).
Bul zabur – Zabur 1 – Onıń Qudaydıń jazba Sózi menen turaqlı túrde shuǵıllanǵanı hám onnan quwanǵanı haqqında. Solay etip, Ol shólde 40 kún dawamında sınawdan ótken waqıtta dushpanǵa qarsı turıwǵa tayın edi (Mat. 4:1-11). Rabbimiz Isa bul sınawlardan dańqlı túrde ótti, sebebi Ol suw aǵıslarına jaqın egilgen miywe beretuǵın terek edi, óz miywesin durıs waqıtta hesh qanday buzılıw yamasa sátsizliksiz berdi. Ol júdá tabıslı boldı, Yesaya 52:13-te boljanǵanday (Yeremiya 17:7-8-ge qarań).3
Zabur 1-degi kámil Adam Zabur 2-degi Patsha hám Zabur 8-degi Adam Balası, ol kelesi dúnyada húkimranlıq etedi (Yuhanna 1:51; Evreyler 2:5-8). Endi, Zabur 16-daǵı birneshe noqatqa itibar bersek, Ol sonday-aq taza Un-sadqa ekenin kóremiz. Bul zabur bir Mikhtam, bul «qımbatlı altın bólek» degen mánisti ańlatıwı múmkin.
Jerdegi ǵárezli Adamnıń kámil ómiri (1-8-baplar) tiriliwde dawam etedi (9-11-baplar), sebebi Onıń jerdegi ómiriniń kámillikleri máńgilik boyı bizdiń aldımızda boladı. Bul biz ushın tiriliw dúnyası menen baylanıslı bolǵanımız ushın ámeldegi. Solay etip, Ol kelesi dúnyada qalay tanılıwın súwretleytuǵın bul bólim arqalı bizge kerekli parıqlawdı beriwge qábiletli hám qáleydi.
Háwariylar Petrus Pentikost kúni bul zaburdı keltirdi (Húkimetler 2:22-28) hám bul sózlerdiń tek Rabbimiz Isaǵa qalay qollanılatuǵının túsindirdi (29-32-baplar), Ol Qudaydıń oń tárepinde joqarı kóterilip, Muqaddes Ruwxtı jibergen (33-36-baplar). Ókinip hám isengenler Muqaddes Ruwxtı aldı, Ol olarǵa Qudaydıń oyların túsiniw qábiletin berdi. Bul parıqlaw olardı qıyın hám buzılǵan áwlad arasında aman qalıwǵa múmkinshilik berdi (Filipiyalıqlar 2:12-16).
Háwariylar Pawl náwsil dúnyasında bergen birinshi úlken sózinde – Pisidiya Antioxiyasındaǵı sinagogada – ol Qudaydıń jerdegi jalǵız isenimli hám ǵárezli Adamnıń kámil ómirinde kórgen qımbatlı nárselerine silteme jasaydı (Húkimetler 13:35-37). Bular Zabur 16 hám Evreyler 2-de aytılǵan. Quday barlıq isenimlisilerdi bul qımbatlı nárselerdi máńgi saqlawǵa hám olardıń bizde qayta jaratılıwın qáleydi.
Zaburlar Quday tárepinen belgilengen arnawlı tártipte jaylastırılǵan, Húkimetler 13:33-tegi «ekinshi» sózi menen kórsetilgendey. Hátte Zabur 119-dıń 176 ayeti de ájayıp tártipte 22 strofa, yamasa poeziyalıq bólimlerge, álipbe tártibinde biriktirilgen. Hár bir bólim birdey hárip penen baslanatuǵın segiz ayetke iye. Zabur 119 danalıq mini entsiklopediyası bolıp, hár bir jaǵday hám áwlad ushın kórsetpelerge iye. Ol hátte kelesi evrey isenimlisiler qaldıǵı ushın payǵambarlıq mániske iye, olar Shirkewdiń kóteriliwinen keyin keletuǵın úlken qıyınshılıqtan ótedi. Biraq, bul uzın zabur búgingi isenimlisiler ushın da áhmiyetli.
Nasiyatlar – Danalıqtıń basqa kitabı
Nasiyatlar kórsetpeler hám eskertiwler menen tolı, hám ol hár bir áwlad ushın keńes beredi. Men bizdiń aymaqtaǵı bir tuwısqandı esleymen, ol qutqarılǵannan keyin kóp ótpey Nasiyatlardı oqıy basladı. Ol basqa bólimler menen birge onı oqıwdı dawam etti, sebebi kitap júdá ámeliy. Bul pútkil Injil ushın durıs, sebebi Qudaydıń Sózi hesh qashan teoriyalıq emes, sebebi ol bizge álemdegi eń ájayıp adamdı usınadı. Hár bir isenimli Onıń ayaqları astında úyreniwge húrmetli, Betaniya Maryamı sıyaqlı (Luka 10:39). Bizge aytıladı: «Pútkil júregiń menen Rabbimizge isen, hám óz túsiniwińe súyenbe» (Nasiyatlar 3:5 ESV). Nasiyatlardıń jeti tábiyiy bólimi bar ekenin esletip ótiw jaqsı – bul óz aldına izertlew – hám «Rabbimizden qorqıw» (yirat Yahweh) sózi bul kitapta on márte tabıladı.
Sulayman Nasiyatlardı, sonday-aq kóp qosıqlardı jazǵan, olardıń ishinde Qosıqlar Qosıǵı eń úlkeni esaplanadı. Áyyemgi ravvinler tek 30 jas yamasa onnan úlken úylengen er adamlar onı oqıwı kerek degen; olar onı «eń muqaddeslerdiń muqaddesi» dep atadı hám Nasiyatlardı «muqaddes orın» dep atadı. Olar Waqıyalar kitabın, Nasiyatshını, shatırdıń awlası menen salıstırdı. Bul úsh kitaptan basqa, Sulayman Zabur 127-ni de jazǵan. Zabur 72 bolsa, Dáwıt tárepinen jazılǵan, hátte geybirleri onı Sulaymanǵa tiyisli dep esaplasa da, ol úlken oqıtıwshı hám jazıwshı edi (1 Patshalar 4:29-34). Nasiyatlar 8-di oqıń hám bunıń durıs ekenin kóresińiz. Biraq, Rabbimiz Isa Sulaymannan úlkenirek (Mat. 12:42).
Nasiyatlar aytadı: «Islerińizdi Rabbimizge tapsırıń, hám oylarıńız bekkemlenedi» (Nasiyatlar 16:3 NKJV) – jaqsı keńes hám baxtlı wáde. Basqa zárúrli kórsetpeler: «Rabbimizdiń bereketı bayıtadı, hám Ol oǵan qayǵı qosmaydı» (Nasiyatlar 10:22 ESV). «Basqarıw bolmaǵan jerde, xalıq qulaydı, biraq keńes beriwshilerdiń kóp bolıwında qáwipsizlik bar» (Nasiyatlar 11:14), yamasa «jeńis» (NASB). Durıs keńes hám durıs múnásibet qanshelli zárúrli, sebebi «adamǵa durıs kóringen bir jol bar, biraq onıń aqırı ólim jolı» (Nasiyatlar 14:12 ESV). Sonlıqtan, Rabbimizdiń basqarıwına boysınayıq. «Adamnıń júreginde kóp jobalar bar, biraq Rabbimizdiń keńesi – ol turadı» (Nasiyatlar 19:21 NKJV). Bunday qudaylıq múnásibet durıs parıqlaw ushın zárúrli, «Adamnıń júregindegi maqset tereń suw sıyaqlı, biraq túsingen adam onı shıǵaradı» (Nasiyatlar 20:5 ESV). Jáne bir salmaqlı málimleme hám qımbatlı wáde: «Jaman adamlar ádillikti túsine almaydı, biraq Rabbimizdi izlegenler hámmeni túsinedi» (Nasiyatlar 28:5 NKJV).
Geybir payǵambarlar
Yesaya «payǵambarlar shahzadası» dep atalǵan, hám ol arnawlı danalıq penen belgilengen edi. Onıń azap shekken Qul haqqındaǵı belgili bóliminen (Yesaya 52:13–53:12) basqa, bul payǵambar Masiyax haqqında kóp sulıw bólimlerdi jazǵan. Bulardan biri shatırdaǵı hám keyinirek ibadatxanadaǵı altın shamdan menen salıstırılıwı múmkin. Shamdandıń tómengi bóleginde bekkem ayaqqa ornatılǵan sabaǵı bar edi, onıń ústinde shıraq bar edi, hám eki tárepinde úsh tarmaq bar edi, hár biri bir shıraqtı qollap-quwatladı. Jámi, shamdanda jeti shıraq bar edi. Pútkil bólek bir talant taza altından islengen edi, bul ájayıp dizayn hám jumıs Masiyax haqqında sóyleydi, Ol haqqında Yesaya jazǵan: «Yesse túbirinen bir náwsil shıǵadı, hám onıń tamırlarınan bir tarmaq miywe beredi. Hám [1] Rabbimizdiń Ruwxı Onıń ústinde turadı, [2] danalıq hám [3] túsiniw Ruwxı, [4] keńes hám [5] kúsh Ruwxı, [6] bilim hám [7] Rabbimizden qorqıw Ruwxı. Hám Onıń quwanıshı Rabbimizden qorqıwda boladı. Ol kózleri kórgenge qaray húkim etpeydi, yamasa qulaqları estigenge qaray dawlardı sheshpeydi» (Yesaya 11:1-3 ESV).
Basqa bir payǵambar Yeremiya edi, ol júdá qıyın dáwirlerde jasaǵan. Yeremiya 1-de kórip turǵanımızday, Rabbimiz onı Óziniń arnawlı quralı sıpatında tayarlaǵan. Bul bap isenimlisiler ushın parıqlaw, danalıq hám boysınıw haqqında kóp ámeliy sabaqlardı óz ishine aladı. Yeremiyanıń jazbaları on obekt sabaǵın óz ishine aladı, olar zárúrli haqıyqatlardı kórsetedi, sebebi Rabbimiz oǵan parıqlawdı bergen. Injir sebetleri haqqındaǵı gúrriń (Yeremiya 24-ke qarań) bir sabaq. Onda, jaqsı injirler Babilon tutqınlıǵına jiberiletuǵın isenimli qaldıqtı súwretleydi. Olar Qudaydıń xalqı arasında boysınıwshılar edi, ózlerin kishipeyillik etken hám danalıq hám parıqlaw menen belgilengen, Dániyal hám onıń dosları sıyaqlı. Kóp jıllardan keyin, boysınıw, danalıq hám Qudaydan kelgen parıqlaw menen belgili bir qaldıq Qudusqa qayttı. Bul keyinirek payǵambarlar Haggay hám Zaxariya, hám basshılar Ezra hám Nehemiya, sonday-aq olar menen yamasa olardan keyin kóp basqalar menen boldı (Malaki 3:16-ǵa qarań).
Parıqlaw hám ruwxıy ósiw
Rabbimizden qorqıw Qudaydıń mektebindegi shákirtlerdiń ózgesheligi bolıp, boysınıw hám iman menen baylanıslı; ekewi de parıqlaw hám ósiw ushın kerek. Injillerde Rabbimiz Isa túsindirdi: «Ulına isengen máńgilik ómirge iye; al Ulına isenbeytuǵın ómirdi kórmeydi, biraq Qudaydıń qáhári onıń ústinde turadı» (Yuhanna 3:36 NKJV). Keyinirek, bul salmaqlı málimleme parıqlaw wádesi menen dawam etti. Eger kim de Qudaydıń erkini orınlawdı qálese, «ol táliymat haqqında biledi, ol Qudaydan ba yamasa men óz húkimetim menen sóyleymen be» (Yuhanna 7:17). «Endi Isa shákirtlerdiń aldında kóp basqa belgilerdi isledi, olar bul kitapta jazılmaǵan; biraq bular sizdiń Isanıń Masiyax, Qudaydıń Ulı ekenine iseniwińiz ushın jazılǵan, hám iseniw arqalı Onıń atında ómirge iye bolıwıńız ushın» (Yuhanna 20:30-31 ESV).
Bul tema barlıq isenimlisiler ushın arnalǵan birneshe xatlarda keńeytilgen. «Barlıq ıntıqılıq penen, imanıńızǵa pazıylet qosıń, pazıyletke bilim, bilimge ózin-ózi basqarıw, ózin-ózi basqarıwǵa shıdamlılıq, shıdamlılıqqa qudaylıq, qudaylıqqa tuwısqanlıq meyirbanlıq, hám tuwısqanlıq meyirbanlıqqa súyispenshilik» (2 Petrus 1:5-7 NKJV). Petrus bul keńesti barlıq máshiyliklerge berdi, keleshek ushın wáde hám abaylı hám ıntıqılı bolıw ushın eskertiw menen. Ol bul xattı bir shaqırıw menen juwmaqladı: «Rabbimiz hám Qutqarımız Isa Masihtiń miyriminde hám biliminde ósiń» (2 Petrus 3:18).
Adamnıń danalıǵına, sheshimlerine hám ideyalarına súyeniw ornına, Shirkew tariyxında kórsetilgendey, bunday ruwxıy ósiw Qudaydıń barlıq haqıyqıy isenimlisiler ushın niyet etkeni. Ol durıs parıqlaw hám dańqlı Rabbimiz Isa menen baylanıslı bolǵan nárselerdi qádirlew ushın kerek (Evreyler 5:12-14, Evreyler 6:1-12). Ózimizdi aspanlı Rabbimizdiń islerine ıntıqılıq penen aralastırıw, Onıń menen jaqsı múnásibet sebepli, rawajlanıw hám ruwxıy párawanlıq alıp keledi. Tómendegi dáliller bul printsipdi tastıyıqlaydı:
«Sen Onıń ústinde turǵan adamdı kámil tınıshlıqta saqlaysan: sebebi ol Saǵan isenedi» (Yesaya 26:3 KJV).
«Ol sizdiń dáwirińizdiń turaqlılıǵı boladı, qutqarıw, danalıq hám bilim baylıǵı; Rabbimizden qorqıw Onıń qazınası» (Yesaya 33:6 NASB).
«Hár bir jaqsı sawǵa hám hár bir kámil sawǵa joqarıdan, hám nurlar Ákesinen túsedi, Ol menen hesh qanday ózgeris yamasa burılıw kóleńkesi joq» (Yakob 1:17 NKJV).
Yakob bul támiyinlewdi joqarıdan kelgen danalıq (Yakob 3:17-18) hám boysınıw hám kishipeyilliktiń durıs múnásibeti menen baylanıstıradı. Biz «Tawdaǵı Nasiyat» dep atalǵan nárselerde (Mat. 5-7) uqsas oylardı tabamız: «Aldın Qudaydıń patshalıǵın hám Onıń salıwshılıǵın izleń, hám barlıq bul nárseler sizge qosıladı» (Mat. 6:33 JND).
Juwmaqlawshı pikirler
Parıqlaw haqqındaǵı bul birneshe oylardı juwmaqlay otırıp, «danalar» (maskilim) hám «danalıq penen háreket etiw» degen injil túsinigin qarastırıń. Bul Rabbimiz Isa menen ózgeshe túrde tabıladı (Yesaya 52:13-ke qarań), Ol «joqarıdan kelgen danalıq» (Yakob 3:17) – bul sóz bul dúnya usınatuǵın danalıqqa qarama-qarsı Rabbimiz Isaǵa silteme jasaydı (14-16-baplar).
Shaytan óz danalıǵına iye, sebebi «aylasız,» yamasa naziylik, onıń hám onıń danalıǵı yamasa resursları menen baylanıslı, olardı óz kózqarasınan adamdı dana etiw ushın qollanadı (Jaratılıs 3:1,6). Bular «tánniń nápsiligi, kózlerdiń nápsiligi hám ómirdiń maqtanıshı» menen baylanıslı (1 Yuhanna 2:15-17-ge qarań). Biraq, Qudaydıń mektebinde oqıtılǵanlar Onıń danalıǵın aladı hám Rabbimiz Isaǵa úyrenip atırǵanda Qudaydıń danalıǵın sáwlelendiredi (Mat. 11:29). Bul danalıq bizge durıs parıqlawdı hám islerdi Onıń oylarına muwapıq túsindiriw qábiletin beredi, Yosif hám Dániyal menen tapqanımızday. Qudaydıń mektebinde biz jaqsılıq penen jamandıq arasında tańlawdı úyrenemiz, bul qábilet ruwxıy ósiw menen keledi (Evreyler 5:14).
«Dániyal bolıwǵa batırlıq et» barlıq isenimlisiler ushın shaqırıq. Yosif bolıwǵa batırlıq et; Iliya sıyaqlı Qudayǵa súyeniwge batırlıq et (1 Patshalar 17–18). Onıń máplerin hám huqıqların birinshi izlewge batırlıq et; bunı baslı orınǵa qoyıń. «Aldın Qudaydıń patshalıǵın izleń» (Mat. 6:33). Ol, biz dúwa etkenimizde, bizge kerekli parıqlaw hám danalıqtı beredi, sebebi «hár bir jaqsı sawǵa hám hár bir kámil sawǵa joqarıdan, hám nurlar Ákesinen túsedi, Ol menen hesh qanday ózgeris yamasa burılıw kóleńkesi joq» (Yakob 1:17 NKJV). Aqırında, Pawl jazǵan Timotiy bolıwǵa batırlıq et: «Men ne aytıp atırǵanımdı oylań, hám Rabbimiz sizge barlıq nárselerde túsiniw bersin» (2 Timotiy 2:7).
ESLETPE
- Suw tasqın waqtında Quday bul qulaǵan perishtelerdiń adamlarǵa tásir etiwden toqtattı hám olardı aqırǵı húkimlerine shekem túrmede saqladı (2 Petrus 2:4; Yahuda 1:6). Basqa qulaǵan perishteler jınlar, Shaytannıń quralları, biraq olar tek Quday ruqsat bergen waqıtqa hám dárejede háreket ete aladı. Perishtelerdiń eki kategoriyası da «Qudaydıń ulı» dep ataladı (Jaratılıs 6:2,4; Ayup 1:6, Ayup 2:1).
- Bul termin (Zabur 97:11) evrey tilindegi yasharsóziniń awdarması bolıp, adam júreginiń durıs jaǵdayı menen baylanıslı tuwrılıqtı basım jasaydı. Tuwrı bolıwdan basqa, Nuh salıwshı (tsaddik) hám ayipsiz (tammim) edi, bul maqalanıń basında aytılǵanday.
- H. A. Ayronzayd mırza, Zaburlar haqqındaǵı túsindirmesinde, Qudustaǵı bir evrey isenimlisiniń óz evrey doslarına tek Nazaretlik kishipeyil Ravvin Zabur 1-diń súwretlemesine sáykes keletuǵının túsindirgen sulıw gúrrińi bar.
