Qudaydıń erkin biliw
Qudaydıń men ushın rejesi bar ma?
Adamlar Qudaydıń adam ómirine qızıǵıwı hám aralasıwı haqqında túrli kózqaraslarǵa iye. Geybirleri fatalizmge isenedi, biz Quday belgilegen nárselerden basqa hesh nárse isley almaymız dep esaplaydı. Basqalar bolsa biz adamlar erkin erikke iye hám qálegen nársemizdi isley alamız dep oylaydı. Eki de shekten tıs kózqaraslar. Injil bizdiń sheklengen erkin erikke iye ekenligimizdi úyretedi, bul bizdiń gúna isley alatuǵınımızdı hám Qudaydıń erkine qarsı shıǵa alatuǵınımızdı ańlatadı. Endi biz qarastırıwımız kerek bolǵan soraw: «Qudaydıń biz ushın – men ushın jeke reje bar ma?»
Romalıqlarǵa 12:2 de Pawıl isenimlilerdi Qudaydıń erkin anıqlawǵa shaqırdı. Efesliklerge elshi mınaday jazdı: «Aqılsız bolmań, bálkim Rabbimizdiń erki ne ekenligin túsiniń» (Efesliklerge 5:16-17 ESV). Ol sonday-aq Kolossae shirkewi ushın «Onıń erkin biliw menen toltırılıwı ushın» duwa etti (Kolosalıqlarǵa 1:9). Epaphras ta óziniń Kolossae xalqı ushın «Qudaydıń barlıq erkinde jetik hám tolıq isenimli turıwı ushın» duwa etti (Kolosalıqlarǵa 4:12).
Piter Qudaydıń erki haqqında jasaw ushın sebep sıpatında jazdı: «...Sonday etip, denede qalǵan waqıtta endi adam qáweterleri ushın emes, bálkim Qudaydıń erki ushın jasaw ushın» (1 Piter 4:2). Evreylerge jazılǵan xat Qudaydıń erkin orınlaǵanı ushın sıylıqqa iye bolıwımız múmkinligin kórsetedi (Evreylerge 10:36), biraq bizge durıs minez-qulıq hám pikir kerek (Evreylerge 13:20-21). Birinshi Yuhanna da Qudaydıń erkin orınlaǵanı ushın sıylıq haqqında aytadı (1 Yuhanna 2:17).
Qudaydıń erkine bolǵan minez-qulqım qanday?
Ómirińizdiń tariyxı qalay jazılıwın qáleysiz? Jámiyet tárepinen jazılǵan tariyxqa erisiwge umtılasız ba? Ókinishke oray, bunday tariyx sizi bos qaldıradı, ómirińiz ushın hesh qanday mánis bolmaydı. Jaqsı jańalıq sonda, Qudaydıń siz ushın tariyxı – erki bar. Onı ámelge asırıw sizge baylanıslı.
Geybir adamlar Qudaydıń olar ushın rejesi jasırın hám tabıw múmkin emes dep esaplaydı. Basqalar Qudaydıń erkin bilgisi kelmeydi, sebebi olar onıń ózlerine qalay tásir etiwinen qorqadı. Bir qatar adamlar Qudaydıń erkiniń ózleriniń kún tártibine sáykes keletuǵın bólimlerin orınlawdı jaqsı kóredi, Onıń erkiniń qalǵan bólimlerin itibarǵa almaydı. Durıs minez-qulıq – Qudaydıń erkin biliwdi qálew hám onı boysınıw hám itaat etiw menen orınlaw.
«Qudaydıń maqseti» hám «Qudaydıń erki» arasındaǵı ayırmashılıqtı ajıratıw
Qudaydıń maqsetleri hám Qudaydıń erki kámil hám jaqsı, sebebi Quday jaqsı (Efesliklerge 1:9, Efesliklerge 3:11; Romalıqlarǵa 8:28, Romalıqlarǵa 9:11, Romalıqlarǵa 12:2; 2 Timotiyge 1:9). Injil Qudaydıń maqsetleri haqqında aytqanda, bular Qudaydıń bolıwın belgilegen nárseler, bul olardıń bolıwı kerek ekenligin ańlatadı (Yesaya 14:26-27, Yesaya 19:12; Yeremiya 4:28; Joqarılar 2:8). Mısalı, Quday sizdiń biologiyalıq ata-anańızdı hám jınısıńızdı belgiledi.
Quday suveren. Ol qálegen nársesin isley aladı (Yesaya 14:24), hám Ol adamlarǵa óz erklerin qollanıw ushın sheklengen aymaq beriwdi tańladı. Bul sizdiń tariyxıńızdıń bir bólegi Quday tárepinen belgilenetuǵının, al bir bólegi sizdiń háreketlerińizge baylanıslı ekenligin bildiredi. Ol sizdiń muqaddes jasawıńızdı qáleyedi, biraq Ol sizge Onıń erkin qadaǵalaw yamasa qadaǵalamawdı tańlawǵa múmkinshilik beredi. Siz boysına yamasa boysınbasıńız múmkin – biri sıylıqlarǵa, ekinshisi tártipke alıp keledi.
Injil Qudaydıń maqseti hám Qudaydıń erki arasındaǵı ayırmashılıqtı kórsetetuǵın mısalılarǵa tolı. Bir mısal – Yaqup hám Esaw (Jaratılıs 25–28). Qudaydıń maqseti «úlkeni kishisine xızmet etedi» edi (Romalıqlarǵa 9:12), hám bul orınlandı. Biraq, Qudaydıń erki Yaquptıń ákesine ótirik aytıwın óz ishine almadı, bunıń ushın Yaqup awır nátiyjelerdi aldı. Yaqup úyinen ketiwge májbúr boldı hám anasın qayta kórmedi. Bunnan tısqarı, onıń balaları keyinirek oǵan súyikli ulı Yusuf haqqında ótirik ayttı.
Basqa bir mısal – Yunus. Qudaydıń Nineviya xalqı ushın maqseti táwbe etiw edi. Qudaydıń erki Yunustıń Nineviya xalqına waǵız etiw edi. Yunustıń boysınbawı Qudaydıń erkine qarsı edi, hám ol balıqtıń ishindegi úsh kúnin ótkiziw arqalı nátiyjelerin alıwǵa májbúr boldı. Yunus Qudaydıń erkine boysınıp, Nineviya xalqına waǵız etkeninde, ol Quday tárepinen Onıń maqsetin orınlaw ushın qollanılǵan qurallardan biri boldı.
Qudaydıń maqseti Quday derek Adam faktor emes Ózgertilip bolmaydı; orınlanadı Ruwxıy máseleler menen baylanıslı
Qudaydıń erki Quday derek Adamnıń boysınıwına baylanıslı Itibarǵa alınbawı múmkin Ómirdiń barlıq detalları menen baylanıslı
Qudaydıń «Ulıwma erki» hám «Arnawlı erki» arasındaǵı ayırmashılıq
Qudaydıń barlıǵımız ushın birdey qálewleri bar ma? Juwap ha hám joq. Qudaydıń barlıǵımız ushın ulıwma erki bar, bul Injilde ashıqlanǵan. Mısalı, Qudaydıń ulıwma erki qutqarıwdı (1 Timotiyge 2:3; 2 Piter 3:9), Oǵan boysınıwımızdı (Romalıqlarǵa 12:1-2), ata-anaǵa boysınıwdı (Efesliklerge 6:1), isenimdi bólistiriwdi (Matta 28:19-20), jınıslıq taza bolıwdı (1 Salonikalıqlarǵa 4:3) hám Ruh penen toltırılıwdı óz ishine aladı (Efesliklerge 5:17-18).
Ekinshi tárepinen, Qudaydıń hár birimiz ushın arnawlı erki bar. Injil bizge kimge úyleniwimiz yamasa qanday jumıs islewimiz kerek ekenligi haqqında barlıq detallardı aytpaydı, biraq ol bizge Onıń qálewleri haqqında anıq túsinik beredi.
Quday barlıq detallardı bir waqıtta bermeydi. Mısalı, Pawıl Damashq jolında Rabbimiz Isa menen ushrasqanda, Rabbimiz oǵan «tur hám qalaǵa kir, hám ne islew kerek ekenligi saǵan aytıladı» degen kórsetpeler berdi (Húkimetler 9:6). Ómirimizdiń kóp noqatlarında, Rabbimiz bizge tek ǵana keyingi qádemdi beredi, tolıq joldı aytpaydı – Ibrahım óziniń sońǵı mánzilin bilmey Ur qalasınan ketkenine uqsas.
Qudaydıń ómirińiz ushın arnawlı erki Onıń maqsetleri hám barlıǵı ushın ulıwma erki menen sáykes keletuǵının esletip ótiw zárúr. Mısalı, Quday hesh qashan sizdiń ótirik aytıwıńızdı yamasa basqa bir gúna islewıńizdi qálemes edi. Biraq, Quday bizdi óz erkini orınlawǵa májbúrlemeydi. Eger biz Onıń erkini orınlasaq, Oǵan húrmet etemiz hám ómirimizde úlken mánis tabamız. Biraq, eger biz Onıń biz ushın erkini joǵaltıp qoysaq, ózimizdi – yamasa ómirimizdi – joǵaltamız.
Qudaydıń erkin biliw ushın shártler
Quday siz benen sóylesiwdi jaqsı kóredi, hám Ruh ómirińizdiń sayaxatında baslaydı. Biraq, kóp jaǵdaylarda siz Onıń dawısın esitpewińiz múmkin, sebebi siz durıs jaǵdayda emessiz. Rabbimizdiń dawısın esitiw ushın, Romalıqlarǵa 12:1-2 de kórsetilgenindey, sizge kerek:
1. Tolıq boysınıw.
Pawıl isenimlilerge óz denelerin tiri qurbanlıq sıpatında usınıwdı buyırdı. Bizdiń háreketlerimiz, yamasa erkimizdiń qálegenin orınlawımız, denelerimiz tárepinen basqarıladi. Sonlıqtan, Pawıl isenimlilerdi óz háreketlerin Qudayǵa tolıq boysındırıwǵa shaqırdı. Ol ómirimizdiń bul boysınıwın qurbanlıq sıpatında kóredi. Bul mániste, bizdiń ibádatımız bir saatlıq jıynalıw menen sheklenbeydi, bálkim ibádat – bul Qudaydıń erkin orınlaytuǵın ómir sayaxatımız.
2. Dúnyaǵa sáykes kelmew.
Dúnya sisteması óz tariyxın bizge májbúrlewge urınadı. Onıń arqasında biz tabıs, muhabbat hám hátte ómir ushın buzılǵan mánislerge iye bolamız. Qudaydıń dawısın esitiw ushın, biz bul dúnyaǵa sáykes kelmewimiz kerek. Dúnyalıq tásirler menen lastanǵanımızda, biz óz pikirlerimizdi duwa hám Muqaddes Jazıwdı úyreniw arqalı jańalaw arqalı tazalay alamız. Bul biz bul lastanǵan dúnyada jasaǵanımızsha isleniwi kerek bolǵan ómirboyı process.
Qudaydıń dawısın qalay esitiwge boladı
Qudaydıń barlıǵımız ushın ulıwma erkin biliw ápiwayı, sebebi ol Injilden. Biraq siz sorawıńız múmkin: «Ómirimde Qudaydıń arnawlı erkin qalay bilemen? Qudaydıń erkine sáykes durıs sheshimlerdi qalay qabıl etemen?» Baslanǵısh noqat – Injil. Siz Sóz benen toltırılıwıńız kerek (Kolosalıqlarǵa 3:16), solay etip ómirdiń túrli máselelerinde Qudaydıń pikirlerin ańsat biliwińiz múmkin. Sonday-aq, Muqaddes Jazıw sizdiń pikirlerińizdi hám qálewlerińizdi sınawǵa járdem bere aladı (Evreylerge 4:12).
Esleń, sizde Muqaddes Ruh bar (1 Korinflilerge 6:19). Quday siz benen Ol arqalı sóylese aladı, sebebi Ol sizdi baslap atır (Romalıqlarǵa 8:14). Ruh sonday-aq sizdi Injildegi sorawlarıńızǵa juwap tabıwǵa baslay aladı (Yuhanna 16:13). Ruh sizdiń pikirlerińizdi Muqaddes Jazıw menen toltırǵanda, siz Qudaydıń erkine sáykes durıs sheshimler qabıl ete alasız. Biraq, óz sezimlerińizdi Muqaddes Ruhtıń dawısı menen aralastırmawǵa itibar beriń.
Quday sonday-aq jaǵdaylardı yamasa basqalardı óz erkini sizge jetkiziw ushın qollanıwı múmkin. Bir waqıtta biz Pawıldıń injildi waǵızlaw ushın belgili qalalarǵa barıwına ruqsat etilmegenin oqıymız (Húkimetler 16:7), hám Rabbimiz Pawıldı hám onıń joldasların Makedoniyada waǵızlaw ushın basqa jolǵa burıw ushın kóriniwdi qollanǵan (Húkimetler 16:8-10). Basqa bir tanıs mısal – Isxaq hám Rebekkanıń toyı. Bul tariyxta qul Qudaydan Isxaq ushın tańlanǵan hayaldı, quldıń ishimlik sorawına bolǵan reakciyasına tiykarlanıp kórsetiwdi sorap duwa etti (Jaratılıs 24 ke qarań).
Quday sonday-aq basqa isenimlilerdiń másláhátın bizge óz dawısın jetkiziw ushın qollanıwı múmkin. Pawıl Másihshi bolǵanda, Rabbimiz Ananiastı Pawılǵa Qudaydıń ol ushın ullı rejelerin aytıw ushın qollanǵan: «Atalarımızdıń Qudayı seni óz erkini biliwge, Ádillikti kóriwge hám Onıń awzınan dawıs esitiwge belgiledi; sebebi sen Onıń ushın kórgenleriń hám esitkenleriń haqqında hámmege gúwa bolasıń» (Húkimetler 22:14-15). Biz tek ǵana ruwxıy hám danalı isenimlilerden másláhát izlewge itibar beriwi kerek. Qudaydıń Sózi úyretedi: «Aqılsızdıń jolları óz kózinde durıs, biraq danalı adam másláhátqa qulaq saladı» (Násiyatlar 12:15).
Sońǵı pikirler
Ómirińiz ushın Qudaydıń tolıq rejesin biliwge asıqpań. Biz Onıń ushın jasawǵa umtılǵanımızda, ómir sayaxatı ushın nurımız kishkene hám artıp baradı (Násiyatlar 4:18). Esleń, Qudaydıń ómirińiz ushın erki hesh qashan Onıń tábiyatına yamasa Onıń Sózine qarsı kelmeydi. Qudaydıń basshılıǵın tıńlaǵanıńızda, siz onı joǵaltıp, sátsizlikke ushırawıńız múmkin. Bul tárbiyalıq processdiń bir bólegi; ámeliyat zárúr (Evreylerge 5:14). Quday bizdiń pikirlerimiz arqalı sóylesedi, biraq adam aqılına súyenbeń (Násiyatlar 3:5-6). Quday sizge ashıqlaytuǵın kishkene nurǵa boysınıń. Onı ámelge asırıń hám jalqawlıqtan saqlanıń (Húkimetler 12:7-12 ke qarań).
Qudaydıń erki shatastırǵısh yamasa anıq emes dep esaplamań. Injil deydi: «Rabbimizden lázzet alıń, hám Ol sizge júregińizdiń qálewlerin beredi» (Zábúr 37:4). Eger júregińiz durıs jaǵdayda bolsa, júregińizdiń qálewleri Qudaydıń júreginiń qálewlerine sáykes boladı.
Qudayǵa boysınǵan jan: «Rabbimizge iseniń» (Zábúr 37:3 KJV). Isengen adam jerde jasaydı hám azıqlanadı. «Rabbimizden de lázzet alıń» (Zábúr 37:4). Isenimli Rabbimizden lázzet alsın, hám ol qanaatlanadı. «Jolıńızdı Rabbimizge tapsırıń» (Zábúr 37:5). Qanshelli qıyın bolsa da, Rabbimiz qudayǵa boysınǵanlardı jolda saqlaydı hám jolda qalǵanlardıń ádilligin ashıqlaydı. «Rabbimizde tınıshlanıń» (Zábúr 37:7). Jan Rabbimizde tınıshlansın hám Oǵan sabır menen kútsin. Rabbimizde tınıshlanıp, jan ashıw hám ǵázepden saqlanadı. «Rabbimizdi kútiń» (Zábúr 37:9). Rabbimizdi kútkeler jerdi miyras etedi. Bunnan tısqarı, sabırlı bolıw kóp waqıt talap etpeydi, az ǵana waqıttan keyin jamanlar ótedi hám miyrimliler pátiyada ornalasadı (Zábúr 37:10-11). Qudayǵa boysınǵanlardıń júriwleri hám jolları qanshelli durıs bolsa da, olar hárdayım ózleriniń qutqarıwları Rabbimizden ekenligin eslesin. Ol qıyınshılıqta kúsh, mútájlik waqtında járdem hám Oǵan isengen barlıq jamanlardan qutqarıwshı (Zábúr 37:39-40). —Hamilton Smith, Zábúrdan alınıp, ózgertilgen.
