YOSIYA Qayǵılı qulawǵa shekem turaqlı rawajlanıw
Yahudiyanıń sońǵı jaqsı patshası Yosiya segiz jasında taxtqa otırdı. Jer xalqı onı patsha etip sayladı. Bul tariyx 2 Patshalar 21-23 hám 2 Shejire 33-36-bablarında jazılǵan.
Tariyxı
Onıń ákesi, maqtanıshlı patsha Amon, tek eki jıl húkim súrgennen keyin óz xızmetkerleri tárepinen óltirildi. Onıń babası Manasse Yahudiyadaǵı eń jaman patsha edi – óz dáwiriniń eń úlken gúnákárı! Ol Qudayǵa sadıq ákesi Xizqiyanıń óliminen keyin Ierusalimdi qanǵa toldırdı, hár túrli butparastlıqtı qayta tikledi hám óz xalqın Rabbı Izrail balalarınan aldın joq etken xalıqlardan da jaman islerge basladı. Manassenıń jamanlıǵı Qudaydıń jerge bolǵan jazalawın alıp keldi hám Assuriyalılar onı tutqınǵa aldı. Biraq tutqınlıqta ol óz ákesiniń Qudayı aldında ózin kemsitti hám keyin óz patshalıǵına qaytarıldı. Onıń ózgeriwi haqıyqıy bolsa da, xalıq óz jamanlıǵın dawam ettirdi.
Balalıq jılları
Bunday jaǵdaylarda segiz jaslı bala ne isley aladı? Yosiyanıń húkimranlıǵınıń dáslepki bir neshe jılı haqqında hesh nárse aytılmaǵanın jaqsı túsinemiz. Bir istisna, onıń anası hám babasınıń atları aytılǵan – Bozkattan Adaıyanıń qızı Yedida. Olar onıń ómirine jaqsı tásir etken bolıwı múmkin, sebebi biz oqıymız:
«Ol Rabbıdıń kóz aldında durıs is etti hám ákesi Dawıttıń barlıq jollarında júrdi; ol ońǵa da, shepke de burılmadı» (2 Patshalar 22:2 NKJV). Olar oǵan uzaq áwladı, Qudaydıń júregindegi adam bolǵan patsha Dawıttıń jolların úyretti me (Húkimler 13:22)? Sebebi keyin biz oqıymız: «húkimranlıǵınıń segizinshi jılında, ol ele jas bolǵanda, ol ákesi Dawıttıń Qudayın izley basladı» (2 Shejire 34:3). Qudayǵa sadıq analar hám babalar óz balalarına hám aqlıqlarına kóp jaǵdayda úlken járdem bergen – hám búgin de sonday bolıwı múmkin.
Jasóspirimlik jılları
Jasóspirim ózin Rabbıdı izlewge baǵıshlasa, qanday jaqsı! Bizdiń Rabbımız Isa on eki jasında Ákesiniń isleri menen anıq hám ıqlas penen bánt edi. Isaak óziniń 100 jaslı ákesi Ibrahim menen isenim menen júrdi, ákesine ózin baylawǵa hám Qudaydıń buyrıǵı menen qurǵan qurbanlıq ústeline qoyıwǵa múmkinshilik berdi. Dawıt jasóspirim waqtında qáwipli jaǵdaylarda Rabbıǵa iseniwdi úyrendi. Timotiyanıń anası hám babası isenimli hayallar edi, olar jas Timotiyǵa Muqaddes Jazıwlardı úyretti, bul onı Rabbımız Isa Mesixtaǵı isenim arqalı qutqarıwdı qabıl etiwge tayarladı.
Butparastlıqqa qarsı gúres
Yosiya úlkeygen sayın, biz onıń jáne de rawajlanǵanın kóremiz. Onıń Rabbıdı izlewi, óz patshalıǵınıń shegaralarınan tıs jerlerde de belsendi xızmetke alıp keldi. Húkimranlıǵınıń on ekinshi jılında
ol Yahudiya hám Ierusalimdi biyik orınlardan, aǵash súwretlerden, oyılǵan súwretlerden hám quyılǵan súwretlerden tazalay basladı. Olar onıń aldında Baal qurbanlıq ústellerin buzıp tasladı, hám olardıń ústindegi tútetki qurbanlıq ústellerin kesip tasladı, hám aǵash súwretlerdi, oyılǵan súwretlerdi hám quyılǵan súwretlerdi bóleklerge bóldi, hám olardan shań jasap, olardı qurbanlıq etkenlerdiń qábirlerine shashtı. Ol sonday-aq ruxaniylerdiń súyeklerin olardıń qurbanlıq ústellerinde órtedi, hám Yahudiya hám Ierusalimdi tazaladı. Hám ol Manasse, Efraim hám Shimeon qalalarında, ta Naftaliyge shekem hám átirapında sonday is etti (2 Shejire 34:3-6). Ol bul tazalawda belsendi qatnasqanın, ol jerde bolǵanın esletip ótemiz! Ol taxtında otırıp, basqalarǵa ne islewleri kerekligi haqqında usınıslar berip yamasa buyrıqlar berip ózin erkeletpedi.
Ibadatxananı remontlaw
Qudaydıń Sózi bizge Yosiyanıń ómirindegi keyingi basqıshtı, ol jigirma bes jaslarında, tolıq jetilgen waqtında kórsetedi. Jerdi hám ibadatxananı tazalaw jumısı – unamsız, biraq júdá zárúrli xızmet – ibadatxananı remontlaw sıyaqlı unamlı jumısqa orın berdi. Bul joybar Yosiyanıńki edi, biraq basqa kóplegen adamlar da oǵan qatnastı. Xalıq ulıwma pul jıynadı – tek ǵana Yosiyanıń Yahudiya hám Benyamin patshalıǵındaǵılar emes, bálkim Manasse hám Efraimda qalǵanlar, sonday-aq Assuriyalılar arqa patshalıqtı basıp alıp, kóplegen adamların tutqınǵa alǵannan keyin Izraildiń qalǵan bólegi de. Búgin de sonday, Qudaydıń xalqı ulıwma Qudaydıń úyin qurıw hám remontlaw jumısların qollap-quwatlay aladı, bul Efesliklerge 2:19-22-de aytılǵanınday, «Rabbıdaǵı muqaddes ibadatxanaǵa» aylanıp baradı.
Rabbıdıń bul xızmetinde anıq wazıypaları bar adamlar bar edi. Basshılıq hám baqlawshılıq wazıypaların atqarǵanlardıń geybirleri atları menen atalǵan, al basqaları ózleri islegen jumısları boyınsha toparlanǵan. Búgin de Rabbıdıń jumısında sonday parallel jaǵdaylar bar. Bul puldı esik qaraqshıları, barlıǵı da levitler, jıynaǵan edi. Qudaydıń jumısın rawajlandırıw ushın berilgen qarjılardıń sadıq basqarıwı eń zárúrli. Yosiyanıń rásmiyleri bul puldı Rabbıdıń úyin baqlawshı ustalarǵa jetkiziliwin támiyinledi. Olar óz gezeginde puldı jumısshılarǵa, kerekli materiallardı satıp alıwshılarǵa hám haqıyqıy remont jumısların atqarıwshılarǵa berdi: ónermentlerge, qurıwshılarǵa, aǵash ustalarına hám tas ustalarına. Bul adamlar sadıq edi hám bul qarjılardı juwapkershilik penen basqarıwǵa isenim bildirilgen edi. Baqlawshılar atalǵan, olardıń geybirleri atları menen. Qızıǵı, muzıka ásbapların sheberlik penen paydalanatuǵın levitler júk tasıwshılar hám basqa jumısshılarǵa basshılıq etken. Másihiyler birge islep, Oǵan úy qurǵanda, júreklerimizde shúkirshilik penen Rabbıǵa qosıq aytıw qanday úlken ayırmashılıq jaratadı!
Tabılǵan joǵalǵan kitap
Shapan jazıwshı jıynalǵan puldı bas ruxaniy Xilqiyǵa alıp kelgende, Xilqiya oǵan Rabbıdıń úyinde tapqan nızam kitabın berdi. Bul kitap úy remontlanıwı ushın jańa tazalanǵan qaldıqlar hám qaldıqlar arasında qansha waqıt jatqan edi? Biz bilmeymiz. Biraq Xilqiya ushın bul úlken ashılıw edi.
Shapan dáslep ózi oqıdı, keyin onı patshaǵa alıp kelip, oǵan oqıdı. Patsha Yosiya nızam kitabınıń sózlerin esitkende, esitkenlerinen qayǵırıp kiyimlerin jırttı. Ol Xilqiya basshılıǵındaǵı bir topar rásmiy adamlardı Xulda payǵambar hayalǵa, Rabbıdan soraw ushın jiberdi. Ol qáweterlendi, sebebi ol túsinip jetti:
«Bizge quyılǵan Rabbıdıń ǵázebi úlken, sebebi ákelerimiz Rabbıdıń sózin saqlamaǵan, bul kitapta jazılǵan barlıq nárselerge ámel etpegen» (2 Shejire 34:21). Yosiya hám onıń xalqı ne islewleri kerek edi? Qudaydıń ǵázebi qashan olardı jazalaw menen juwmaqtaladı? Áy, biz de Qudaydıń Sózin oqıǵanımızda yamasa esitkenimizde sonday túrde júregimizge alsaq edi!
Payǵambar hayal Rabbıdan delegaciyaǵa patshaǵa jetkiziw ushın eki bólek xabar berdi. Olarǵa Onnan soraw ushın jibergen adamǵa Rabbı jazalaw haqqında salmaqlı xabar berdi. Ol Yahudiyaǵa hám onıń xalqına apat alıp keletuǵının ayttı – patsha aldında oqılǵan kitapta jazılǵan barlıq qárǵıslar. Xalıq Rabbıdı taslap, basqa qudaylarǵa tabınıp, óz isleri menen Onı ǵázepke keltirgen edi. Qudaydıń ǵázebi óshirilmes edi.
Biraq Rabbı Yahudiya patshasına olarǵa Onnan soraw ushın jibergen adamǵa sózlerin dawam ettirdi:
«Júregiń názik bolǵanı ushın, hám bul jerge hám onıń turǵınlarına qarsı Sózlerin esitkenińde ózińdi Quday aldında kemsitkeniń ushın, hám ózińdi Men aldımda kemsitkeniń ushın, hám kiyimlerińdi jırtıp, Men aldımda jılaǵanıń ushın, Men de seni esittim» (2 Shejire 34:27). Rabbı Yosiyǵa onıń ómiri dawamında Yahudiyǵa jazalaw túspeytuǵının ayttı. Quday júrekke qaraydı. Ol Ózin tıńlaytuǵın, Óz aldında kemsitilgen táwbe etetuǵın júrekti qádirleydi. Ol durıs kózqarasqa bahá beredi.
Tiysli háreket
Delegaciya patshaǵa xabar alıp keldi. Keyin ol jerdiń rásmiy adamların, ruxaniyler hám levitlerdi, hám barlıq xalıqtı, úlken-kishi demey, jıynadı. Ol ózi
Rabbıdıń úyinde tabılǵan kelisim kitabınıń barlıq sózlerin olardıń aldında oqıdı (2 Shejire 34:30). Patsha óz orınında ustun qasında turıp, «Rabbı aldında kelisim dúzdi, Rabbıǵa eriwge, hám Onıń buyrıqların, Onıń gúwalıqların hám Onıń nızamların pútkil júregi hám pútkil jánimen saqlawǵa, bul kitapta jazılǵan kelisim sózlerin orınlawǵa» (2 Shejire 34:31). Ol ol jerdegi barlıq xalıqtı turǵızdı, hám olar barlıǵı kelisimge muwapıq islewge turdı.
Keyin ol ruxaniyler hám levitlerge ibadatxanadan Baal, Asherah hám barlıq aspan áskerleri ushın butparastlıq ibadatı ushın islengen barlıq buyımlardı shıǵarıwdı buyırdı. Ol barlıq bul nárselerdi órtedi hám kúlin Betelge alıp bardı, ol jerde Yeroboam, patsha Dawıttıń aqlıǵı dáwirinde, Izrail patshalıǵında altın buzawlarǵa tabınıwdı baslaǵan edi (1 Patshalar 12:25-33). Yosiya ózinen aldınǵılardıń butparastlıǵı menen baylanıslı barlıq nárselerdi, hátte Sulayman óz butparast hayalları ushın qurǵan biyik orınlardı da órtedi, joq etti hám nájis etti. Ol óz patshalıǵı menen toqtap qalmadı, bálkim arqa patshalıqtıń butparastlıǵınan qalǵan nárseler menen de sonday is etti, bul nárselerdi adam súyeklerin olarda órtew arqalı nájis etti. Ol butparastlıq penen ózinen aldınǵı patshalardan góre júdá tolıq detallarda shúǵıllandı. Qudaydıń Sózi onı pútkil júregi, jánimen hám kúshi menen Musanıń barlıq nızamına muwapıq Rabbıǵa burılǵanı ushın maqullaydı hám onnan keyin onıń sıyaqlı patsha bolmaǵanın aytadı. Onıń júregi durıs edi hám ol óz xalqına durıs buyırdı. Biraq ókinishke oray, bul reformalar onıń óliminen keyin dawam etpedi, sebebi xalıqtıń júrekleri haqıyqattan da olarda emes edi. Yosiya sıyaqlı, Quday ele de júrekten xızmet izleydi!
Pásxa
Ibadatxana hám jerdi tolıq tazalaǵannan keyin, Yosiya Rabbı ushın Pásxa bayramın ótkizdi. Barlıq nárse Rabbıdıń buyrıqlarına muwapıq – Qudayǵa sadıq tártipke muwapıq islendi. Pásxa durıs kúni bayramlandı. Patsha hám basshılar, hám ruxaniyler hám levitlerdiń basshıları xalıqqa qurbanlıqlar ushın mıńlaǵan qozı, eshki hám qaramaldı joqarı mártebe menen berdi. Ruxaniyler hám levitler kúni boyı tırıshtıq penen birge isledi. Qosıqshılar hám esik qaraqshıları óz orınlarında edi, hám levitler barlıq ushın Pásxa qurbanlıqların tayarladı, sonlıqtan hár kim Qudaydıń áyyemnen beri olardıń islewge bergen nársesin isley alatuǵın edi. Búgin jıyılısta yamasa jergilikli shirkewde hár bir adam óz orınında islegeninde – Qudaydıń dańqı ushın hár bir basqa aǵa-apa menen birge islegeninde qanday ájayıp!
Olar tek Pásxanı ǵana emes, bálkim Yemirilgen Nan bayramın da jeti kún dawamında ótkizdi. Bunday Pásxa Samuel dáwirinen beri, júzlegen jıllar aldın, ótkizilmegen edi. Bul eń quwanıshlı hám estelikli waqıya edi, sózsiz patsha Yosiyanıń húkimranlıǵınıń eń joqarı noqatı. Onıń jolları turaqlı túrde joqarıǵa barǵan edi.
Óz erkine beriliw hám onıń nátiyjesindegi qulaw
Hám keyin biz anticlimaxqa, qayǵılı «bárshe bunnan keyin» degen jaǵdayǵa kelemiz. Yosiya óziniń Qudayǵa sadıq háreketlerin dawam ettirgen edi, biraq birden bul joqarıǵa baratuǵın jol úzildi. Mısır Faraonı Neko óz áskeri menen jerden ótip, kúshsizlenip atırǵan Assuriya imperiyasına kúsheyip atırǵan Vavilon kúshine qarsı járdem beriwge ketti. Yosiya aralasıwǵa urındı. Rabbıdıń máplerinde islewdi dawam ettiriw ornına, ol ózin hám óz xalqın átirapındaǵı dúnyanıń siyasatına aralastırdı. Bul búgingi kúndegi isenimliler ushın da haqıyqıy qáwip, olardı Quday bir tárepten dúnyada zıyaratshılar hám bólginshiler, al ekinshi tárepten Másex ushın elshiler dep ataydı (Evreylerge 11:13; 2 Korinflilerge 5:20).
Ókinishke oray, Yosiya sıyaqlı, kóplegen máshiyler bul sabaqtı úyreniwden bas tartadı. Yosiyanıń Quday tárepinen berilgen Nekonıń sózlerin tıńlawdan bas tartıwı qımbatqa tústi. Urısqa kiriw ushın ózin jasırǵanına qaramastan, ol oq penen atıldı hám jaraqattan qaytıs boldı. Quday máshiylerdi dúnyanıń siyasatına yamasa urıslarına qatnasıwǵa yamasa hátte tárep alıwǵa shaqırmaydı. Bunı itibarǵa almay, yamasa ashıqtan-ashıq bas tartıp, kóplegen máshiyler óz gúwalıqların hám Quday ushın dúnyadaǵı paydalılıǵın joǵalttı. Shúkirler bolsın, bizdiń máńgilik qutqarıwımız joǵalmaydı, sebebi biz Qudaydıń kúshi menen saqlanamız hám Rabbımızdıń qáwipsizliginde qáwipsizmiz!
Qudayǵa boysınıw qanday zárúrli! Yosiya otız toǵız jasında qaytıs boldı. Eger ol Qudaydıń ózin jiberip atırǵan urısqa aralaspaw haqqındaǵı sózin tıńlaǵan bolsa, ol ádewir uzaq jasawı múmkin edi hám Qudaydıń Yahudiyǵa bolǵan jazalawı jáne de uzaqraq kúter edi. Biraq Yosiya qaytıs bolǵannan keyin, Yahudiyada isler tez arada buzıldı. Xalıq keyin saylaǵan patsha Faraon Neko tárepinen tez arada taxttan túsirildi, hám onıń ornına qoyǵan patsha Qudaydan qorqpaytuǵın jaman adam bolıp shıqtı, ol tez arada Vavilonlılar tárepinen basıp alındı. Barlıq Yahudiya hám Ierusalim Yosiya ushın qayǵırdı, hám Yeremiya da onıń ushın jıladı. Bul jaqsı, Qudayǵa sadıq patshanıń ólimi Yahudiya ushın qayǵılı joǵaltıw boldı. Boysınıw hám Rabbıdan qorqıwdıń ornın basatuǵın hesh nárse joq!
