YAHUDA, Hám Satqınlıq Tuwralı Payǵambarshılıq
«Dosım, ne ushın keldiń?» Matta 26:50 KJV
Ózińizdi ólimge satıp atırǵan adamdı dos dep ataw eń tańqalarlıq jaǵday. Isa tómenge aytqan sózlerin kiná menen emes, shın júrekten ayttı. Ol hárdayım Yahuda Iskariottıń dosı edi, geypara Yahuda Onıń dosı bolmasa da. Hám solay etip Isa hár bir adam ushın, qansha Oǵan qarsı shıqsa da, gúnákarlar dosı. Yahuda, Nazaretlik Isanıń talantlı elshisi, Onıń izbasarları toparınıń isenimsiz qaznashısı hám Rabbiyge satqın, bizge ózi satqan Adamdı tereńirek qádirlewge alıp keletuǵın eskertiw arqalı kóp nárse úyretiwi múmkin.
Yahuda Isanıń nápak ruwlardı quwıp shıǵarıwǵa hám hár túrli keselliklerdi emlewge kúsh bergen On eki shákirtiniń arasında edi (Matta 10:1), biraq ol shınında da «joǵalıw balası» edi (Yuhanna 17:12). Bul Simonnıń balası Iskariot yamasa Ish Keriot dep atalǵan, bul «Keriot adamı» degen mánisti ańlatadı. Yahuda qubladaǵı Keriot (Yeshua 15:25) degen jerden edi, bul «qalalar» degen mánisti ańlatadı. Solay etip Yahuda Yahuda qáwiminen edi, Rabbiy Isa sıyaqlı, biraq ol qarsı qádiriyatlar sistemasına iye edi, sebebi ol bul dúnyanıń zatların jaqsı kórer edi.
Yahuda pulǵa qızıǵıwshılıǵı bar edi hám shákirtlerdiń kishi toparınıń qaznashısı boldı. Bálkim ol Nazaretlik Isaǵa eriw arqalı erisiwge boladı dep oylaǵan siyasiy kúshke umtılıwları bar edi. Biraq ol kóp shákirtlerdiń ketip, Onıń menen endi júrmeytuǵının kórgeninde (Yuhanna 6:66), bul umtılıwlar joǵalıp baslaǵan sıyaqlı. Sol waqıtta Isa onı shaytan yamasa dushpan dep atadı, biraq onıń atın atamadı (Yuhanna 6:70).
Keyinirek ol óz maqsetlerine erisiw ushın taqıwalıq perdesin paydalanıp urlıqshı boldı (Yuhanna 12:6). Pulǵa bolǵan muhabbat aqır-aqıbetinde onı Rabbiy Isanı otız gúmis tiyin ushın satıwǵa alıp keldi, Zaxariya 11:13 te aytılǵanday «jaqsı baha». Shaytan onıń ishine kirip, aldınnan oylanǵan is-hárekettiń ámelge asırılıwın támiyinledi. Hám solay etip ol Rabbiy menen ópiship ushırastı; Isa onıń aqlın kirgizip, «Dosım, ne ushın keldiń?» dep soradı (Matta 26:50). Onıń qayǵısı kesh keldi hám dúnyanıń tek belgili táwbesi edi, bul ólimge alıp keledi, Piterde bolǵan qudaylıq qayǵı sıyaqlı emes, bul jańa ómirge alıp keldi (2 Korinfliler 7:10; Matta 26:75). Yahuda solay etip óz ómirine qol saldı, endi hesh qashan kún nurın kórmedi. Ol tozaqta «óz ornına» ketti (Elshiler 1:25), Rabbiy menen doslıqqa biypárwalıq yamasa mensinbewshilik penen qaraytuǵın barlıq adamlar sıyaqlı.
Rabbiy Yahudanı Qudaydıń Sózin orınlaw ushın sayladı. Egemen Quday Óz erkini orınlaw ushın qutqarılǵan hám qutqarılmaǵanlardı birdey saylaydı. Musa dáwirindegi Faraon sıyaqlı, Yahudanıń tańlawı bar edi, biraq Quday onıń neni tańlaytuǵının bildi, hám solay etip onı ózi haqqında jazılǵan barlıq nárselerdi orınlaw ushın orınǵa qoydı, biraq onı eskertiwdi dawam ettirdi. Piter, óz biykarlaw gúnası ushın shın qudaylıq qayǵını basdan keshirgen adam, Qudaydıń «hesh kimniń joǵalıwın qálemeytuǵının, biraq hámmeniń táwbege keliwin qáleytuǵının» jazdı (2 Piter 3:9). Biraq Quday olardıń ornına bul tańlawdı islemeydi.
Endi Yahudaǵa tiyisli úsh Eski Ahd payǵambarshılıǵına qaraylıq.
«Ózime jaqın dosım, men isengen, nanımdı jegen, maǵan qarsı óz ókishesin kóterdi.» (Zabur 41:9)
Kóp Eski Ahd payǵambarshılıqları sıyaqlı, bul da jaqın hám uzaq orınlawǵa iye edi – jaqın Dáwittiń máslahátshisi Ahitofelde, hám uzaq Yahuda Iskariotta. Zabur 41 degi máslahát aldınǵı zaburdaǵı Ákeniń erkini orınlawǵa qumar bolǵan «kámbaǵal Adamdı» esapqa alıw, biz Onıń aqır-aqıbetinde Rabbiy Isa ekenin bilemiz (Zabur 40:7-8; Evreyler 10:7). Ol taǵı da ayttı: «Men hárdayım Oǵan unaytuǵın nárselerdi isleyin» (Yuhanna 8:29). Bizden kim bunı ayta aladı?
Rabbiyge qaytıw jandı emlew degen mánisti ańlatadı, Dáwit Zabur 41 de jazǵanday: «Men ayttım, Rabbiy, maǵan meyrimli bol: janımdı emle; sebebi men Saǵan qarsı gúna isledim» (41:4). Quday bizge Ózine bizdi emlewge múmkinshilik beriwdi máslahát beredi. Eger biz bunı islemeytuǵın bolsaq, Ol bunı biykarlaw dep esaplaydı. Isa ayttı: «Men menen birge bolmaǵan Maǵan qarsı: hám Men menen birge jıynamaǵan shashadı» (Luka 11:23). Rabbiy menen birge júrgen, jegen hám jaqın bolǵan Yahuda emlenbedi, biraq Onı «ókishesin kóterdi» hám Qudaydıń Balasın ayaq astı etti, Onıń qanın ápiwayı yamasa nápak dep esaplaytuǵın barlıq adamlar sıyaqlı (Evreyler 10:29). Solay etip Yahuda «joǵalıwǵa qayttı» (Evreyler 10:39).
«Biz birge tatlı máslahátlestik, hám ... birge júrdik.» (Zabur 55:14)
Yahudaǵa tiyisli keyingi Eski Ahd siltemesi Zabur 55 te keledi, biraq bul basqa «joǵalıw balası» (2 Salonikalılar 2:3), haywan hám áli kelmegen anti-Máshih dáwirindegi áwliyelerdiń tájiriybesinde basqa orınlawǵa iye boladı. Biz bul zaburdan Isanı óltiriwdi qálegenlerge dushpan emes, Onı sırtqı jaqtan jek kórgen adam emes, biraq Onıń jámiyetlik xızmet jıllarında Onıń menen birge bolǵan adam ashıqqa shıǵarǵanın kóre alamız. Yahuda Isanı satqan waqıtta olar ibadatxanada birge júrgen, doslıqta bolǵan jıllar emes pe edi?
Yahuda áskerlerdi Isaǵa meyrimli ópish penen aldayıp alıp kelgeni ushın onıń satqınlıǵı qansha qáweterli edi! Biraq Isa basında kim Onı satatuǵının bildi; solay etip Ol Óz shákirtlerine ayttı: «Sizlerdiń hámmeńiz taza emessiz» (Yuhanna 13:11). Eger Yahudanıń tańlawı bolmasa, Isa ne ushın Óz «shákirtine» kóp eskertiwler berer edi, gúya ol ózi haqqında jazılǵan nárselerden qashıp ketiwi múmkin edi? Biz hámmeńiz Onı tańlaw hám Ol tayarlaǵan orınǵa kiriw, yamasa Onı biykarlaw hám óz orınımızǵa barıw tańlawına iyelemiz (Elshiler 1:25).
«Eger jaqsı dep oylasańız, maǵan bahamdı beriń ... 30 gúmis tiyin.» (Zaxariya 11:12-13)
Isa Zaxariya 11:13 te payǵambarshılıq etilgendey otız gúmis tiyin ushın satıldı. Gúmansız Yahuda, pulǵa bolǵan muhabbatı menen kóbirek qáledi, biraq bas ruhaniyler qul bahası ushın kelisimdi sheshti (Shıǵıw 21:32; Matta 26:15). Yahuda Isanıń qanday da bir jol menen ayıplawdan qashıp ketiwin kútti, Ol aldın kóp ret Óz saati áli kelmegen waqıtta qashıp ketken sıyaqlı. Yahuda Isanıń shınında da óltiriletuǵının kórgeninde, ol óziniń náhaq tapqan pulın ibadatxanaǵa qaytarıp tasladı, sebebi oǵan bergenler onı qaytarıp alıwdan bas tarttı.
Bas ruhaniyler «nápak» pul menen ne islewdi bilmey qaldı, hám aqır-aqıbetinde eskirgen gúlalshı jerin satıp alıwǵa qarar etti, sebebi ol basqa hesh kimge kóp qádirli emes edi. Bul da Zaxariya (11:13) tárepinen payǵambarshılıq etilgen edi. Solay etip olar jerdi «jat adamlar ushın jerlew ushın» satıp aldı (Matta 27:7). Bul jat adamlar bálkim belgili bir húrmetke iye bolıwı kerek bolǵan basqa milletli prozelitler edi. Sanhedrin tárepinen arzan qayırqomlıq hám taqıwalıq támiyinlew is-háreketinde, ol dańq Rabbiyin óltirdi, Fariseylik óziniń eki júzlilik ózine sadıq qaldı.
Qudaydıń jalǵız tuwılǵan Balasınıń «qan bahası» «jat adamlar» ushın «qan maydanı» bahasına teń edi (Matta 27:6,8). Hám qızıǵı, sol jerde, úmitsizliktiń sońǵı is-háreketinde, Yahuda óz janına qast etti (Elshiler 1:18-19). Biraq bul da Qudayǵa dańq keltiretuǵın súwret, sebebi biz Rabbiy Isanıń bul dúnyanıń maydanı ushın Óz qanı menen tólegenin, biz basqa milletlilerdi, Qudaydıń kelisimleri hám wádelerine jat bolǵanlardı qutqarıw ushın tólegenin atap ótemiz (Efisliler 2:12). «Maǵan kútip turǵan qoydıń kámbaǵalları bunıń Rabbiy sózi ekenin bildi» (Zaxariya 11:11).
Yahuda bay bolıwdı qálegen bolsa da, Rabbiyge kútip turǵanlar, bul dúnyada bay bolıwdıń ornına, tirishilik Qudayınıń sóziniń orınlanıwın kóredi. Yahudada, Rabbiyge shın izbasarlarda bolǵanı sıyaqlı, tómendegi ayattıń mısalları bar: «Ózin bay etetuǵın adam bar, biraq hesh nársege iye emes: ózin kámbaǵal etetuǵın adam bar, biraq úlken baylıqqa iye» (Nasiyatlar 13:7).
