Josiah: Qarańǵı Kúnlerdegi Oyanıw hám Qudaydıń Sózine Qaytıp Keliw

JOSIAH

Qarańǵı Kúnlerdegi Oyanıw

Josiah hám onıń húkimdarlıǵı haqqındaǵı dáslepki ayatlar birqansha zárúrli jaǵdaylardı kórsetedi.

Josiah tek ǵana segiz jasında húkim súre basladı, álbette, ustazlar hám basshılar járdeminde. Ákesi Amon hám babası Manassehke qaraǵanda, Josiah jańa baslanǵıshboldı, bul segiz sanı menen de kórsetilgen. Josiahdıń húkimdarlıǵı onıń Rabbıdıń kóz aldında tuwrı isler etkenligi menen ajıralıp turdı, ol óz xalqına basshılıq etti. Onıń háreketleri Rabbı menen sheriklikte boldı, sebebi Josiah onnan aldınǵı basqa isenimler sıyaqlı Onıń menen birge júrdi . Josiahdıń jeke ómiri, sonday-aq patshalıq iskerligi onıń ákesi Dawıttıń bársha jollarına sáykes boldı, ol jaqsı úlgisin dawam ettirdi hám Qudaydı shın júrekten húrmet etti. Josiah onnan aldınǵılar sıyaqlı óz oyların kirgizip, sol jollardan shegirilmedi . Ol ońǵa da, shepke de awıtqımadı. Hár qanday baǵdarda tuwrı hám tegis joldan awıtqıw qáwipi hárdayım bar. Biz ańsatlıq penen awıtqıwımız múmkin, biraq Josiah bunday emes edi.

Anıq Payǵambarshılıq

Josiah payda bolıwınan shama menen 350 jıl aldın, Yahudiyadan kelgen atı atalmaytuǵın payǵambar Jeroboam tárepinen qarsılıq penen kirgizilgen hám on urıwdı adastırǵan butparastlıqqa Qudaydıń húkimin járiyaladı (1 Patshalar 13:1-2). Payǵambar Yahudiyanıń bolajaq patshası, «Josiah atlı» (NASB), butlardı hám olar menen baylanıslı nárselerdi alıp taslaytuǵının hám butparast ruhaniylerdiń súyeklerin ózleriniń rásmiy qurbanlıq ústeline jaǵatuǵının, solay etip onı nápak etetuǵının járiyaladı. Bir belgisi bul payǵambarshılıqtı tastıyıqladı: «Qurbanlıq ústeli ... bólinip ketti hám kúller tógildi» (5-ayat).

Kóp jıllardan keyin Josiah bul húkimdi Quday atınan ámelge asırdı, butparastlıqtaǵı basshılardı óltirdi hám olardıń qurbanlıq ústelinde bul jamanlıqta belsendi bolǵanlardıń súyeklerin jaqtı (qarańız 2 Patshalar 23:15-20). Biz Rabbıdıń dúshpanlardı jazalaw yamasa boysındırıw ushın túrli usıllardı qollanatuǵın miyrim-shápáát dáwirinde jasap atırǵanımızdı umıtpayıq.

Qudaydıń Jumısı hám Adamnıń Jumısı

Rabbıdıń húkimi Qudusqa túsip atırǵan qarańǵı kúnlerde, Josiahdıń esabı Qudaydıń suveren miyrim-shápááttegi jumısı hám shın júrekli adamnıń juwabınıń ájayıp birikpesin kórsetedi, bul jaslıq energiyası menen ajıralıp turadı. Josiah, bálkim, taxtqa otırıwdan aldın da jas waqıtında «jańadan tuwılǵan» bolıwı múmkin. Ol 16 jasında, húkimdarlıǵınıń segizinshi jılında «ákesi Dawıttıń Qudayın izley basladı» dep jazılǵan (2 Shejireler 34:3). Ol Rabbıdı jaqsıraq biliw hám Oǵan súyeniw kerek ekenligin túsingen bolıwı kerek – óz atı kórsetkenindey, «Rabbı tárepinen qollap-quwatlanıw» ushın. Manasseh húkimdarlıǵınıń qarańǵı fonında, Josiahdıń tariyxı ájayıp almaz sıyaqlı, onıń bar ekenligi Rabbıǵa tiyisli bolıwı kerek, Ol emleydi hám qollap-quwatlaydı. Ekinshi tárepten, bul jas patshanıń Oǵan bolǵan sadıqlıǵı hám ibádat háreketleri óte dıqqatqa ılayıq, olar búgin biz ushın kóp sabaqlar beredi.

Josiahdıń babası Manasseh taqwalı patsha Hezekiahdıń ulı edi. Hezekiah Rabbı tárepinen Óz xalqın Qudayǵa qaytarıw ushın qollanıldı, nátiyjede onıń dáwirinde úlken oyanıw boldı. Biraq, Manasseh babası Ahazdıń siyasatın dawam ettirdi, nátiyjede kóp gúnásiz adamlar qorqınıshlı butlarǵa qurban etildi. Bul bizge hár bir áwlad óz sabaqların úyreniwge tiyis ekenligin hám Qudaydıń húkimine boysınıp, óz qátelikleri ushın tolıq juwapker ekenligin úyretedi. Quday hár bir áwladta jumıs isledi, biz Josiahdıń húkimdarlıǵı dáwirinde nızam kitapshası tabılǵanda hám jas patsha óz xalqın Qudayǵa qaytarǵanda kóremiz – Hezekiah etkeninen de artıq. Solay etip, Josiahdıń húkimdarlıǵı jańa baslanǵıshtı ańlatadı, bul onıń húkimdarlıǵınıń 18-jılında, ol tek ǵana 26 jasında bolǵanda, anıǵıraq kórindi. Bir jıl ishinde Qudaydıń xızmetin qayta ornatıw ushın kóp nárseler boldı.

Jańa Baslanǵıshlar

Josiah hám onıń húkimdarlıǵı birqansha jańa baslanǵıshlardı ańlatadı, bul Muqaddes Jazıwda segiz sanı menen kórsetilgen. Ol tek segiz jasında taxtqa otırǵızıldı. Keyin 16 jasında, húkimdarlıǵınıń segizinshi jılında, Josiah ákesi Dawıttıń Qudayın izley basladı. Bunnan tórt jıl keyin butparastlıqtı joq etiw hám Yahudiya, Qudus hám ibádatxananı oǵan baylanıslı kóp nárselerden tazalaw ushın óte anıq buyrıqlar hám háreketler boldı (2 Shejireler 34:3) – bul waqıyalar jáne bir baslanǵısh boldı.

Bir jıl ishinde ibádatxananı hám Qudustı tazalaw menen baylanıslı estelikli waqıyalar boldı. Josiah bul tazalaw hám paklew missiyasın arqa patshalıqtıń bólimlerine de keńeytti, bul 1 Patshalar 13-tegi payǵambar tárepinen boljanǵan edi. Keyingi rawajlanıw Rabbıdıń úyin qayta qurıw hám tiklew boldı (8-ayat), bul waqıtta Hilkiah (bálkim payǵambar Yeremiyanıń ákesi, biraq biz bunı anıq bile almaymız) nızam jazılǵan kitapshanı taptı (14-15-ayatlar). Bul, bálkim, hár bir patsha kóshiriwi kerek bolǵan Qaytalaw nızamı tekstleri edi (Qaytalaw nızamı 17:18). Yeremiya bul zárúrli tabılmanı (Yeremiya 15:16; sonday-aq Zábúr 119:162-ge qarańız) hám Onıń Sóziniń oǵan tásirin aytıp ótedi. Bul tabılma, jáne bir jańa baslanǵısh, Josiahǵa úlken tásir etti. Bul kitapsha, Qudaydıń Sózi, jas patshaǵa oqılǵanda, ol Qudaydıń aldında ózin kishipeyillik penen tuttı hám kiyimlerin jırttı.

Keyin ol bas ruhaniyge hám birqansha joqarı dárejeli shaxslarǵa payǵambar Huldah arqalı Qudaydıń ne aytatuǵının sorawdı buyırdı (2 Shejireler 34:18-22). Ol Qudaydıń húkimleri Óz xalqına tusetuǵının tastıyıqladı (23-25-ayatlar), olardıń jamanlıǵı sebepli, bul rawajlanıw Musa tárepinen aldınnan boljanǵan edi (Levitler 26; Qaytalaw nızamı 28). Josiah kitapshanıń oqılıwın esitkende ózin kishipeyillik penen tutqanı ushın, bul húkim onıń óliminen keyin ǵana keledi (2 Shejireler 34:26-28). Sonıń menen birge, Josiah kitapshanı barlıq xalıqqa oqıwdı buyırdı, ózi olardıń arasında turıp olar menen kelisim dúzdi (29-32-ayatlar), bunnan keyin qosımsha tazalawlar boldı (33-ayat). Injil bizge onıń Rabbıǵa eriwden shegirilmegenin hám ol xalıqtı Rabbıǵa xızmet etiwge májbúrlegenin Nızam Kitabına sáykes (2 Patshalar 22:2, 23:2-3) aytadı. Solay etip ol xalıqtı Rabbı aldında dúzgen kelisimge kirgizdi: Onıń menen júriw hám Qudaydıń Nızamında jazılǵan nárselerdi ámelge asırıw. Bul shın mániste Onıń Sózine qaytıw edi – xalıq qatnasqanda jańa baslanǵısh. Bizdiń jańa baslanǵıshlarımız haqqında ne aytıwǵa boladı?

Josiah Dáwirindegi Paskha

Bul ájayıp tikleniw hám Qudaydıń oylarına qaytıwdan keyin, Paskha bayramı ótkerildi. Bul tuwrı sánede hám Qudaydıń Musa arqalı bergen barlıq kórsetpelerine sáykes ótkerildi – hám bul estelik Rabbıdıń úyi menen arnawlı baylanıslı edi (2 Shejireler 35:1-2). Kestańnıń atalıwı (3-ayat) zárúrli, sebebi ol Qudaydıń xızmetiniń orayın ańlatadı. Bunnan tısqarı, bul nárseler Dawıt hám Sulaymannıń kórsetpelerine sáykes etilgenligi aytılǵan (4-ayat). Josiah anıq kórsetpeler berdi hám shın ruwxıy basshılıqtı ámelge asırdı (4-16-ayatlar). Qálewshi júrekke iye bolǵanlar onıń úlgisin dawam ettirdi (8-ayat) – hám bul baylanısta qosıqshılar ayrıqsha atalǵan (15-ayat), sebebi olar qálewshi júreklerden kelgen juwaptı ańlattı. Quday hárdayım Óz xalqında juwap izleydi, Musa qosıǵında Shıǵıw 15-te – Muqaddes Jazıwda jazılǵan birinshi qosıq – birinshi Paskha hám Mısır qullıǵınan qutqarıwdan keyin bolǵanı sıyaqlı.

Sonday-aq, Josiahdıń shın oyanıw dáwirinde barlıq nárseler Nızamǵa hám patshanıń buyrıǵına sáykes etilgenligi aytılǵan (2 Shejireler 35:12-16). Shejireler avtorı, Quday da bolǵanı sıyaqlı, Samuel payǵambar dáwirinen beri bunday Paskha ótkerilmegenin jazǵanda, álbette, quwanǵan. Patshalar avtorı bul sudiyalar dáwirinen beri bolǵanın jazadı (2 Patshalar 23:22), biraq bul qarama-qarsılıq emes, sebebi Samuel Rabbı tárepinen Saul patshanı, keyinirek Dawıttı maylawǵa basshılıq etilgenge shekemgi aqırǵı sudiya edi. Bul qanday úlken bayram bolǵan bolıwı kerek!

Hezekiah dáwirindegi Paskha haqqında «Qudusta úlken quwanısh boldı» dep aytılǵan, bul Sulayman dáwirinen beri bolmaǵan edi (2 Shejireler 30:26). Biraq, Josiah dáwirindegi oyanıw Hezekiah dáwirindegiden de keńirek hám úlkenirek boldı, Hezekiah dáwirinde bayram bir ay keyinirek ótkerildi, sebebi kerekli tazalawlar waqtında tamamlanbaǵan edi (2 Shejireler 30:15). Josiah dáwirinde hámme nárse waqtında hám Qudaydıń buyrıqlarına sáykes boldı. Eki jaǵdayda da úlken oyanıw hám Qudayǵa qaytıw boldı. Biraq Josiah dáwirinde kitapsha tabılıp oqılǵannan keyin Muqaddes Jazıwlarǵa kóbirek itibar berildi, hám Leviler xalıqqa tálim berdi (35:3) hám ruwxıy basshılıqtı óz moynına aldı. Qudaydıń oyların bunday úyretiw hár bir áwlad ushın kerek!

Men sizdiń keyingi izertlewińizdi qollap-quwatlaw ushın bir pál waqıt alǵım keledi. Muqaddes Jazıwda Paskha bayramı haqqında berilgen hár bir esapta, Muqaddes Ruh basqa yamasa jańa elementti atap ótedi. Bul nárselerdiń bári bizdi qollap-quwatlaw ushın jazılǵan. Hám Rabbı, álbette, bul elementlerdi bizdiń Paskha bayramımızda, Rabbıdıń estelikli awqatına baylanıslı, Rabbıdıń Keshki Awqatı dep te atalatuǵın (1 Korinfliler 5:7-8, 10-11) kóriwdi jaqsı kóredi. Birinshi ańlatpa bizdiń tárepimizdi atap ótedi, al ekinshisi Rabbıdıń bul bayramǵa bolǵan qızıǵıwshılıǵın atap ótedi.

Qayǵılı Aqır

Josiah óz húkimdarlıǵınıń bul zárúrli 18-jılından keyin on úsh jıl dawamında húkim súrdi (2 Shejireler 34:8-35:19). Onıń 31-jılında Faraon Necho Karkemishege urısıw ushın shıqtı, bálkim Assiriyalılar menen birge, Babilonlılarǵa qarsı. Patsha Josiah onı toqtatıwǵa háreket etti, bul onıń jumısı emes edi. Quday bul sadıq patshanı, onıń qaysarlıǵı sebepli, Faraon tárepinen óltiriliwine ruqsat berdi (2 Patshalar 23:29-30; 2 Shejireler 35:20-27).

Josiahdıń Rabbıǵa xızmet etiwge bolǵan úlken sadıqlıǵınan, sonday-aq óz jumısına itibar bermew hám qaysar bolmaw qáteliginen sabaq alayıq. Bul nárselerdiń bári bizdiń kórsetpemiz ushın jazılǵan (Rimliklerge 15:4; 1 Korinflilerge 10:11-13).

AQIRǴI ESLETPE

1. Josiahdıń atı «(ol) Yah (Rabbı) tárepinen qollap-quwatlanadı» yamasa «Yah kimdi emleydi» degen mánisti ańlatadı. Bul at bul patshanıń iskerligi Qudaydıń jumısı menen tıǵız baylanıslı ekenligin bildiredi, hám biz 2 Patshalar 22-23 hám 2 Shejireler 34-35-ten mine usını úyrenemiz.
2. Evrey tekstinde segiz sanı 147 ret (21 x 7) ushırasadı, geyde basqa sannıń bir bólegi sıyaqlı, mısalı 18. Ol Josiahǵa qatnaslı jeti ret ushırasadı (2 Patshalar 22:1,3, 23:23; 2 Shejireler 34:1,3,8, 35:19). Biz oqıwshılarımızdı bul tórt bapta oqıwǵa shaqıramız.
3. «Ol Rabbıdıń kóz aldında tuwrı is etti» degen sóz dizbegi on ret ushırasadı, bul san Muqaddes Jazıwda adamnıń juwapkerliligi menen baylanıslı: 2 Patshalarda bes ret (14:3, 15:3,34, 18:3, 22:2) hám 2 Shejirelerde bes ret (25:2, 26:4, 27:2, 29:2, 34:2).
4. Bul kishkene «bársha» sózi Josiahdıń tariyxında kóp ret qaytalanadı hám ol onıń Rabbıdıń máplerine bolǵan tolıq sadıqlıǵın atap ótedi.
5. Bul jeti punktli qısqasha mazmun 2 Patshalar 22:1-2-de berilgen (sonday-aq 2 Shejireler 34:2-ge qarańız), hám ońǵa yamasa shepke awıtqıwǵa bolmaytuǵın buyrıq basshılar ushın jeke kórsetpelerde (Qaytalaw nızamı 17:20; Joshua 1:7; Nasiyatlar 4:27) hám pútkil xalıq ushın (Qaytalaw nızamı 5:32, 28:14) kóp ret qaytalanadı.
6. Payǵambar Yeremiya sol dáwirdegi xalıqtıń moral jaǵdayına toqtaldı, óz xabarlarında xalıqtıń júregine ishki kózqaras berdi. Ol patsha buyrıǵı menen Rabbıǵa tek sırtqı jaqtan qaytqan kópshiliktiń jaǵdayın ashıp berdi (2 Shejireler 34:31-33). Olardıń arasında az sanlı adamlar shın táwbe etti – Quday ushın qalǵanlar, Ol hárdayım bolǵanı sıyaqlı (Rimliklerge 11-di qarap kóriń).
7. Josiah haqqındaǵı bul jazbada «jazılǵan nársege» úlken itibar berilgen (qarańız 2 Patshalar 23:21-23, 24-25). Bunnan tısqarı, bul nárseler bizdiń kórsetpemiz ushın jazılǵan (mısalı 1 Korinflilerge 10).
8. Yeremiyanıń jazbaları kórsetkenindey, tereń isenim hám táwbeniń jetispewshiligine qaramastan, hesh bolmaǵanda sırtqı qaytıw boldı.
9. Bul qálewshilik Izraildegi bolajaq qalǵanlardıń ózgesheligin kórsetedi, olar pútkil xalıqqa tásir etedi hám Rabbıdı qabıl etiwge hám Oǵan xızmet etiwge (aqırında) qayta qálewshi boladı (Zábúr 110:3; Matta 23:39). Musa dáwirinde jıynaq qurılısı menen baylanıslı xalıqtıń birqansha toparlarında usıǵan uqsas qálewshilik kórilgen edi (Shıǵıw 35:21-22, 36:3), al Josiahdıń húkimdarlıǵı dáwirinde patshalar qálewshilik penen bergenligi jazılǵan (2 Shejireler 35:8). Búgin qálewshi beriwshi Rabbı ushın qımbatlı (2 Korinflilerge 8:3, 9:7).
10. Bul oyanıw, qaytıw, qayta ornatıw, tikleniw, qayta qurıw hám qayta baǵıshlaw jılı boldı – hesh bolmaǵanda taqwalı qalǵanlar menen.
    
    Alfred Bouter tárepinen