12-bap
«Olar ózleri tesken Maǵan qaraydı» (10-ayat). Bul payǵambarlıq pútkilley keleshekke tiyisli bolıp, «SOL KÚNI» (3, 4, 6, 8, 9, 11-ayatlar) bolatuǵın waqıyalardı ańlatadı.
Eń joqarı qarama-qarsılıq (1-3-ayatlar)
1-ayat: Júk Máshix Izrail ushın uzaq waqıttan beri awır júkti kóterip kelgen (Ishaya 53:4). Ol Quday onıń ushın belgilegen báreketti alıwı ushın, dáslep xalıqtıń ózi ruwxında kóteriliwi kerek. Biraq dáslep, Másihti biykarlaǵan hám Antixristti qabıl etetuǵın xalıq, «Yaquptıń qıyınshılıq dáwiriniń» tereńliklerine shómiwi kerek (Yeremiya 30:1–9).
Izrail Quday házir pútkil xalıqtı názerde tutadı, tek Ǵúddi hám Yahudiyanı emes. Adam jer júzindegi Quday jaratqan eń joqarı noqat. Rux adamnıń eń joqarı noqatı; adamnıń Qudayǵa qarsı gúnákar qozǵalańı eń qayǵılı túrde kórsetilgen hám eń joqarı shegine jetken bólegi.
2-ayat: Yahova tolıq qadaǵalawdı óz qolına aladı. Ǵúddi jer júzindegi Qudaydıń jollarınıń oraylıq noqatı. Barlıq basqa milletler onı jutıp jiberiw ushın oǵan qarsı shıǵadı. Olar: «Biz bul qıyın, qaysar, ashıwlandırıwshı xalıqtan jeterli boldıq. Kelin, onı bir retke sheship taslayıq»,— deydi. Biraq olar qorqıwdan qaltırawǵa májbúr boladı. Yahudiya hám Ǵúddi qamal etiwdiń tikeley obyekti boladı, biraq sonday-aq Qubla, Arqa hám Shıǵıstan kelgen dushpan milletlerdi maydalaytuǵın «awır tas» boladı. Batıstan kelgenler, Haywan hám Antixrist Payda bolǵanda tez arada joq etilgende, aldınlaw sheshilgen boladı. Olar Yahudiyaǵa qarsı, pútkil Izrailge emes, arnawlı rol oynaǵan boladı hám arnawlı jazalanadı.
Yahova Óz xalqın qutqaradı (4–9-ayatlar)
4-ayat: «Sol kúni» Yahovanıń Óz boysunbas xalqına bergen tártibi tolıq sarplanǵan boladı. Ról ózgeredi. Quday endi milletlerdi Ǵúddide jazalaydı. Olar «tań qalıp», shoshıp, tas bolıp qatıp qaladı (salıstırıń Ishaya 52:15). Olar Qudaydıń qolınan sudlıq soqırlıqqa ushıraydı.
5–6-ayatlar: Yahudiyanıń húkimdarları Qudaydıń xalqı qutqarıwınıń bul basqıshında pútkilley passiv emes. Payda bolǵannan keyin, Máshix basshılar etip kóteredi, biraq Oǵan boysınıwshı, dushpandı jeńiwde qatnasıw ushın arnawlı tayınlaǵanlardı.
6-ayat: «aǵash» hám «baylam» Jazalaw ushın jandırılıwǵa tayın (salıstırıń Matta 13:30 daǵı shóp). Ǵúddi «óz ornına» qaytarıladı, Quday onıń ushın hárdayım názerde tutqan orınǵa — jer júzindegi iskerliktiń orayına, dáslep (tazalaw) jazalawda (1 Petrus 4:17), keyin bárekette.
7–9-ayatlar. Qıyınshılıqtı itibarǵa almay bolmaydı. Yahova qalǵanlardı esapqa aladı hám olardı dáslep qutqaradı. Onıń jeke aralasıwısız olardıń joq bolıwı muqarrar hám jaqın. Ol: «Men... Ǵúddige qarsı kelgen barlıq milletlerdi joq etemen»,— deydi.
Qutqarılǵan qalǵanlarǵa Máshix payda bolıwı hám payda bolǵan táwbe (10–14-ayatlar)
10-ayat: (1) miyrim (taza ilahiy jaqsılıq) hám (2) (baylanıslı) jalbarıw ruwxı Hesh nársege ılayıqlı bolıw haqqındaǵı barlıq oylar taslap ketilgen boladı. Olardı qutqarǵan miyrim olardıń júreklerinde de islegen boladı. «Olar ózleri tesken Maǵan qaraydı».
Miyrim olardıń tesken Adamdı kórsetedi. «Olar qayǵıradı» (táwbe etedi). Qıyınshılıq nalıwı (ózleri ushın) táwbe nalıwına aylanadı (gúnáları ushın). Olardıń jaǵdayındaǵı qutqarıw olardıń qutqarılǵan jaǵdayınıń sebebin oylawǵa waqıt beredi.
Olardıń barlıq dushpanları, Haywan, Antixrist, Milletler, ásirese Arqa Patshası, házir sheshilgen. Boysınıw, tártipke salıwshı jazalaw yamasa jaza qorqınıshı olardıń qayǵısınıń xarakterin hám shınlıǵın buzbaydı (Ishaya 53:1–6). Olar endi kóriw ushın kózlerge iye. Olar endi óz juwapkershiligin qabıl etedi hám bundaǵı óz úlesleri ushın qayǵıradı. Olar endi «biz» deydi, «olar» emes.
Onıń Jalǵız Ulı, Onıń Tuńǵıshı ushın (salıstırıń Jaratılıs 22). Olar endi súyispenshilik hám sadıqlıq obyekti bolǵan Adamnıń bunday jaman qollanılǵanı ushın tereń qayǵıradı.
Olar qayǵıradı. Táwbe keń, tolıq, tereń. Olar (1) Jekeler, (2) Shańaraqlar, (3) Millet sıpatında qayǵırıwı (ózlerin qıyınshılıqqa salıwı) kerek hám qayǵıradı. Dáslep Úlken Kúnádan tazalaw kúni (Levit 16) bolmasdan, Shayırlar bayramı (Levit 23) bolıwı múmkin emes edi.
Milliy táwbe milliy báreketti hám bayramdı baslaydı. Zaxariya 12:10–14 Zaxariya 14:8–21 ge alıp keledi.
Olar Onıń Kembag'allıq Kúninde (Zabur 109:21 – 31) qálemedi hám Onı biykarlaǵan edi. Olar Onıń Sabır Kúninde (Zabur 110:1; 2 Salonikalılarǵa 3:5) ele de qálemes. Olar Onıń Qudiret Kúninde (Zabur 110:3) qáleydi. Zaxariya 13-bap
«Oyán, ey qılısh, meniń qoyımǵa qarsı» (7-ayat). 1–5-ayatlar: Barlıq ádillik hám bárekettiń tiykarı.
12:10–14-baplarda tolıq túsindirilgen tereń, shın táwbe, 13-bapta Qudaydıń olarda hám olar ushın islegen isiniń ashılıwına alıp keledi.
Qudaydıń ádilligi gúnálardıń bir retke hám tolıq sheshiliwin talap etedi. Bul sudlıq tazalawdı, Másihtiń qanı arqalı sudlıq kúnádan tazalawdı talap etedi hám biz ózimiz hesh qashan erise almaytuǵın ádil Quday aldında anıq sudlıq jaǵday beredi (1 Yoxan 1:7; Evreylerge 9:14). Biz bunıń jaqsılıǵına isenim arqalı kiremiz (Rimliklerge 5:1).
Biraq bul óz-ózinen jetkilikli emes. Tek ǵana biz islegen islerimiz (gúnálarımız) emes, bálkim biz kim ekenimiz de sheshiliwi kerek. Gúná bizdiń tábiyatımızdı buzǵan. Shın táwbe bar jerde, bul moral kirlińlikti sheshiw ushın bulaq bar. Bul Qudaydıń sózi suwı arqalı, Qudaydıń Muqaddes Ruwxınıń kúshi menen moral tazalaw, biz hesh qashan tabıw yamasa ılayıqlı bolıw múmkin emes jańa tábiyat hám moral jaǵday beredi. Bul biz islegen islerimizden góre, biz kim ekenimizge baylanıslı. Bul tolıq moral tazalaw, bizge Muqaddes Ruwxınıń kúshi menen Qudayǵa jaǵımlı jańa ómir súriw múmkinshiligin beredi.
Bul Ezekiel 36:22–32 de aldınnan aytılǵan hám Rabbı Isa tárepinen Nikodimge Yoxan 3:1–8 de anıq túsindirilgen. Házir biz xristianlar ushın jeke tártipte zárúr bolǵan nárse, Izrail ushın milliy táwbe arqalı Qudayǵa qaytarılǵanda, millet sıpatında da sonday zárúr boladı. Nátiyjesi Ishaya 66:8 de aytılǵan: «Bir kúnde... bir millet birden tuwıladı». Bul Matta 19:28 de aytılǵan Izraildiń milliy qayta tuwılıwı, biz xristianlarǵa házir jeke tártipte kerek bolǵan jańa tuwılıwdıń Izrail milliy ekvivalenti.
2–3-ayatlar Quday aldında millettiń tazalanıwı tiykarında, ishki tazalaw sırtqı ámeliy muqaddesleniwge alıp keledi (Zabur 119:11). Kirlińlik endi qabıl etilmes (Titus 1:15). Olar (qalǵanlar) moral jaqtan erisken nárse, olardıń islegen islerinde kórinedi.
4–5-ayatlar: Olar endi ózleri haqqında joqarı pikirde emes.
6–7-ayatlar: Óltirilgen qoyım Izrailge bárekettiń tiykarı bolatuǵın ádil tiykar, Qudaydıń Rabbı Isaǵa islegen isinde (7-ayat; Húk. 2:23b) hám adam/yahudiylerdiń Oǵan islegen isinde (6-ayat; Húk. 2:23a) kórsetilgen. Qudaydıń suvereniteti hám adamnıń juwapkershiligi de Xochta kórinedi.
7-ayat «Meniń joldasım bolǵan adam». Yahova Máshix haqqında sonday sóyleydi. Jańa Wásiyat Uldıń Shaxsında Áke menen hár bir jaqtan teń ekenligin tastıyıqlaydı. Onıń muqaddes adamlıǵında Uldıń administrativlik jaqtan Ákege boysınıwı da sonday haqıyqat.
8–9-ayatlar Rim Haywanı astındaǵı basqa milletlerdiń basqınshılıǵınıń nátiyjesin beredi (salıstırıń Ezekiel 20:34–38). Izrail ushın sol qorqınıshlı quwǵın-súrgin dáwiri olardıń úshten eki bóleginiń óltiriliwine, tek úshten bir bóleginiń aman qalıwına alıp keledi.
Zaxariya 14-bap
«Onıń ayaqları sol kúni Zaytun tawında turadı» (4-ayat). Úlken shıń
Yahova hám Máshix pútkil dawamında sinonim hám almastırılatuǵın túrde aytıladı.
- Zabur 76:10 hám Húk. 4:26 – 28 ge itibar beriń.
- 2-ayat: Barlıq milletler Arqa Patshası menen birge jetekshi dushpan sıpatında.
3-ayat: Tek Yahovanıń óziniń tikeley aralasıwı Óz xalqınıń tolıq jeńiliwin hám pútkilley joq etiliwin toqtatadı.
4–5b-ayatlar: Aralasıw usılı hám Qutqarıwshınıń kimligi (Ishaya 25:9).
5a-ayat: Qutılıw usılı. Jerdegi áwliyeler dushpanlardan qutqarılǵan. Aspandaǵı áwliyeler dańqta kórsetilgen.
6–11-ayatlar: Mıń jıllıq shárayatlar (sonday-aq 8-bapqa qarań).
9, 16, 20–21-ayatlar Mıń jıllıq ibadatxananı óz ishine aladı (Ezekiel 40:1 – 47:1).
12–15-ayatlar: Tiysli tártipti saqlaw ushın kórsetilgen sharalar (10:4-bap Jazalawshı).
16-ayat: Bul dushpan milletlerdiń qalǵan az bóleginiń húrmet kórsetiwiniń tártipke salınıwı (Zabur 76:10). Ayırım adamlar tárepinen kórsetilgen boysınıw jalǵan boladı, shın emes (Zabur 66:3).
Shayırlar bayramı ótkeriledi hám ORINLANADI. Hár bir millet hár jılı bayramlarda wákillik etiledi (Ashıw 21:24–26). Quday Óz xalqı arasında tınıshlanadı, hám olar Oǵan hám Onıń menen birge tınıshlanadı.
20-ayat: MUQADDESLIK norma boladı. Barlıǵı Qudayǵa sáykes hám Oǵan anıq jaǵımlı boladı.
Kanaanlı (ádettegi dushpan) «Áskerler Rabbısınıń úyinde endi bolmaydı». Olar hárdayım Jerdi hám Onıń Xalqın qıyınshılıqqa salǵan. Endi hesh qashan! Olar aqırǵı hám turaqlı túrde quwıp shıǵarıladı (Ashıw 21:27).
Shayıra Meri A. S. Dek jazǵanday:
Jarqın qala bar, Onıń qapıları gúnáǵa jabıq; Hesh nárse kirletpeydi, Hesh nárse kirletpeydi. * *Hesh qashan kirmeydi. * *Qudayǵa dańq!
