Balalar menen óspirimler menen waqıt ótkeriw
Waqıt ótkeriw balalar menen óspirimler menen olardıń ómirinde uzaq múddetli paydalar beredi. Patsha Sulayman ákesiniń oǵan sabaq beriwge waqıt ajıratqanın ayttı (Nátiyjeler 4:4), hám nátiyjede ákesin húrmetleytuǵın hám Rabbiyge xızmet etetuǵın patsha boldı. Dawıttıń basqa bir balası Absalom ushın kerisinshe boldı. Patsha Dawıt Absalom menen waqıt ótkergen joq (2 Samuel 14:24), hám nátiyjede ákesin húrmetlemeytuǵın hám Rabbiyge xızmet etpeytuǵın bala boldı.
Ataması
Aldın atamızdıń sózlerin túsinip kóreyik. Eger siz «investitsiya qılsańız», ózińizge tiyisli bir nársege salasıńız. Mısalı, eger siz pulıńızdıń bir bólegin alıp, onı bizneske salsańız, bul investitsiya boladı. Ádette, siz investitsiyańızdan qanday da bir qaytarım yamasa tólem kútesiz.
Adamlar hár túrli nárselerge investitsiya qıladı.
Injil anıq úyretedi, biz ne eksek, sonı oramız (Galatiyalıqlarǵa 6:7-10), hám eger biz mol etip eksek, onda mol etip oramız (2 Korinfliklerge 9:6). Investitsiya qılıw, egiw sıyaqlı, bizge bir nársege túser – waqıt, pul yamasa biz beretuǵın basqa bir nárse.
Biz balalarımızǵa pul, tálim hám tárbiyası sıyaqlı nárselerdi beremiz; hám geyde olardıń waqıtınan góre nárseler beriw ańsatıraq boladı. Sonıń menen birge, biz kóp nárselerge waqıt ajıratamız: jumıs, tálim, joldasımız, basqa qızıǵıwshılıqlar. Dawıt Absalomǵa kóp nárseler berdi, biraq Dawıt bermedi óz waqıtın Absalomǵa, hám nátiyjesi apatlı boldı. Bul áhmiyetli tárepti tán alıp, bul maqala balalar menen óspirimler menen waqıt ótkeriw
Siz: «Meniń balalarım joq, sonlıqtan bul maǵan tiyisli emes», dep aytıwıńız múmkin. Biraq, maqala sizge tiyisli. Injil bizge biologiyalıq jaqtan ózleri bolmaǵan balalar menen jaslarǵa waqıt ajıratqan adamlar haqqında kóp mısal beredi. Isa balalar menen waqıt ótkerdi hám bizdi de sonday etiwge shaqırdı (Matta 19:14). Biz Injildegi adamlarǵa tiyisli barlıq jaslardı bilmeymiz, biraq Pawl jas Timotiy menen, Musa Yosua menen, hám Pawl Yuhanna Mark menen ótkergen waqıt haqqında oylań. Eli de kishkene bala bolǵan Samuel menen waqıt ótkerdi. Álbette, siz Injilde basqa da mısal tabıwıńız múmkin.
Qudaydıń qálewi: Biriktiriw hám qurıw
Injil balalar menen waqıt ótkeriw haqqındaǵı kórsetpelerge tolı. Bul Rabbiy Isa ushın álbette áhmiyetli edi, Ol kóbinese balalardı mısal retinde qollanǵan hám olardı Ózine jaqın tutqan (Matta 18:2; Mark 9:36). Ol Óz shákirtlerine de kóp waqıt ajıratqan, olardıń geybirleri Rabbiyden ádewir jas bolǵan dep esaplanadı. Ol balalardı tárbiyalaw hám olardı óstiriw haqqında kórsetpeler berdi (Efislilerge 6:4), hám úlkenler jaslar menen waqıt ótkeriwge shaqırıladı (Titusqa 2:4,6).
Tárbiyalaw hám úyretiw waqıt aladı. Eger siz bir adam menen kóp waqıt ótkerseńiz, onı tárbiyalay almaysız. Rabbiy biz benen waqıt ótkeriwdi qansha qáleydi, sonı oylań. Onıń sharshaǵan kóp waqıtların esleń, biraq ol Óz shákirtleri menen hám basqalar menen waqıt ótkeriwge investitsiya qıldı (Mark 6:30-44; Yuhanna 4:6-26). Quday qurıwǵa qatnasatuǵın (1 Korinfliklerge 3:9-10; Efislilerge 2:19-22). Qurıw investitsiya qılıwdı óz ishine aladı hám kóp waqıt aladı. Rabbiy siz benen qansha waqıt ótkeriwdi qáleydi dep oylaysız?
Shaytanıń qálewi: Ajıratıw hám joq etiw
Shaytan Injildiń eń basında shańaraqlardı joq etiwge umtıldı. Jaralılıq 3-bólimde ol Adam menen Hawanıń ústine hújim etti. 4-bólimde olardıń eki balası, Qabıl menen Abel, ata-analarınıń tańlawları nátiyjesinde gúnádan zıyan kórdi. Barlıq Jazıw boyınsha, shańaraqlar hár túrli jollar menen hújimge ushıradı. Shaytanıń tabıslı bolatuǵın tiykarǵı usıllarınıń biri, ata-analar balalarına waqıt ajıratıwda óz juwapkershiliklerin orınlay almaǵan waqıtta boladı.
Izrail balalarınıń tariyxınıń basında biz dushpannıń shańaraqlardı ajıratıwdı qálegenin kóremiz. Musa Faraonǵa olardıń barlıǵı (jas, qart, ulı hám qızı) Rabbiyge tabınıwǵa baratuǵının aytqan edi (Shıǵıw 10:9-11), biraq Faraon tek er adamlar bara aladı dep sheshti. Bul Rabbiy aytqanǵa qarsı edi, hám biz Mısırǵa basqa bir apat kelgenin kóremiz. Keyinirek, Izrailliklerdiń barlıǵına ketiwge ruqsat berildi – olardıń barlıǵına, birge.
Musa olardıń tek birge barǵan jaǵdayda ǵana baratuǵının ayttı. Ol, hesh gúmansız, bul qımbatlı sabaqtı bala waqtında úyrengen edi. Shańaraqlardıń birge waqıt ótkeriwiniń áhmiyeti – bul Jazıwda erte tabılatuǵın prinsip. Dushpannıń qálewleriniń biri – shańaraqlardıń birge bolatuǵın waqıtın alıp taslaw. Bul ata-analar sıpatında bizdiń ómirimizde óte ámeliy bolıwı múmkin. Biz balalarımız benen waqıt ótkeriwge múmkinshilik beretuǵın yamasa shaqıratuǵın islerge qatnasamız ba, yamasa shańaraqlarımızdı bir-birinen ajıratatuǵın islerdi qılamız ba?
Hárdayım waqıt ótkeriw
Ótinish, Yechim 6:6-25-ti oqıń (8-betke qarań). Onda bizge Qudaydıń Izrailge balaların úyretiw haqqındaǵı kórsetpeleri kórsetilgen. 7-ayatta biz úyretiw kúni boyı bolıwı kerek ekenin kóremiz: olar turǵanda, úyde bolǵanda, sırtqa shıqqanda hám uyqıǵa jatqanda. Ata-analardıń kúni balaları menen waqıt ótkeriw hám olardı úyretiw menen sıpatlanıwı kerek edi, tek ǵana erteń menen yamasa kúnniń aqırında birneshe minut emes.
Olardı úyretiw yamasa olar menen waqıt ótkeriwdiń maqseti, olar Quday olardıń ushın tayarlaǵan jerden lázzet alıwı ushın edi. Sonıń menen birge, bul usıl menen waqıt ótkeriwdiń nátiyjesi, olardıń balaları olarǵa sorawlar menen keletuǵın edi (20-ayat). Ata-anaları menen waqıt ótkergen bala yamasa jas adam, ata-analarına sorawlar menen keliwi múmkin. Kerisinshe de durıs. Eger biz balalarımız benen hesh qashan waqıt ótkergen bolmasaq, yamasa olar bizdiń olar menen waqıt ótkeriwdi qáleymiz dep sezbeseler, olardıń bizge sorawlar menen keliwin kúte alamız ba?
Musa
Shıǵıw 2-bólimde biz Musanıń ómiriniń dáslepki kúnleri haqqındaǵı tariyxtı tabamız. Faraon qızı tárepinen suwdan alınǵannan keyin, ol dáslep óz ata-anaları tárepinen tárbiyalandı, olar óz ulına waqıt ajırattı. Bul investitsiya keyinirek Musanı «Qudaydıń xalqı menen azap shegiwdi, gúná lázzetlerin bir múddetke tatıwdan góre» tańlawǵa alıp keldi (Evreylerge 11:25 KJV). Olar birge qısqa waqıt ótkergen bolsa da, Musanıń ata-anaları onı tolıq paydalandı, sonlıqtan ol Qudaydıń kim ekenin hám Onıń menen qatnasınıń áhmiyetin túsinip jetti. Onıń ata-anaları óz ulına waqıt ajıratqan edi, hám bul Musa menen Izrail balaları ushın qanday úlken ózgeris jasaydı.
Samuel
1 Samueldi baslaǵanımızda, biz Samueldiń ómiriniń dáslepki jılları haqqındaǵı tariyxtı oqıymız. Biz jas ulı ushın duwa etiwge hám onı basqarıwǵa waqıt ajıratqan ananı kóremiz. Keyinirek ol «Rabbiy aldında xızmet etken» (1 Samuel 2:18) adam sıpatında sıpatlandı, ol ele jas bala edi. Samuel ibadatxanaǵa Eli menen jasawǵa ketkennen keyin de, anası oǵan hár jılı kelip, jańa kiyim alıp kelip, hám álbette oǵan barlıq waqıt duwa etip, oǵan waqıt ajıratıwdı dawam ettirdi. Onıń háreketleri kerekli bolǵan úzliksiz waqıt investitsiyasın bildiredi. Balalarǵa investitsiya qılıw bir ret yamasa olar jas waqıtta ǵana bolatuǵın nárse emes, bálkim olardıń ómiri boyı dawam etetuǵın hám basqalardıń – ata-analardıń yamasa doslardıń – waqıtın alatuǵın nárse.
Dawıt
Dawıttıń jazbası ruwxlandırıwshı, sebebi ol qátelik qılǵan, biraq keyin ata-analıq isin dúzetken ata-ananıń mısalın beredi. Joqarıda aytılǵanday, eger siz Patsha Dawıttıń tariyxın 2 Samuel 13-bólimnen kitap sońına shekem oqısańız, balaları menen waqıt ótkergen ata-ananı tabasız. Ol olar qáte is qılǵanda olar menen sóylesken joq. Ol olardıń gúnasın itibarǵa almay, bálkim olar onnan ótip ketedi dep oylaǵan sıyaqlı. Dawıt óziniń aldınǵı gúnası ushın da ayıplı sezgen bolıwı múmkin. Biraq, eger ol onı ulına mısal etip qollanǵan hám olar menen sóylesiwge waqıt ajıratqan bolsa, bálkim olardıń ómirleri basqasha bolǵan bolar edi. Onıń ornına ol ulı Absalomdı joǵalttı, ol óltirildi (2 Samuel 18:33), hám Adoniyadı, ol ózin Dawıttıń taxtına kóteriwge umtılǵanda (1 Patshalar 1:5).
Dawıt Adoniyadı tárbiyalawǵa waqıt ajıratqan joq (6-ayat). Biraq, Dawıt ushın barlıǵı joǵalǵan joq edi. Dawıt óziniń aldınǵı qáteliklerinen sabaq aldı hám Sulaymanǵa tálim berdi (1 Patshalar 2). Quday tárepinen hikmet berilgen Sulayman, Nátiyjeler 4-bólimde ákesiniń onı qalay tárbiyalap, úyretkenin súwretledi. Dawıt óziniń aldınǵı qáteliklerinen keyin bas tartıwı múmkin edi, biraq ol óz jolların ózgertti.
Rabbiy bizge de meyirban. Biz ata-analar sıpatında kóbinese qátelikler qılamız, biraq biz Rabbiyge kele alamız, gúnálarımızdı moyınlay alamız (1 Yuhanna 1:9) hám Odan balalarımızdı tárbiyalaw ushın hikmet beriwdi soray alamız (Efislilerge 6:4). Ótken waqıtta múmkinshiliklerdi joǵaltqan bolsaq ta, biz artımızda qalǵan nárselerdi umıtıp, alǵa umtılıwǵa shaqırılamız (Filipililerge 3:12-14). Joǵalǵan waqıttı hesh qashan qaytarıp beriw múmkin emes, biraq bizdiń aldımızda qalǵan waqıt bar. Biz bul waqıttı qalay paydalanamız?
Ruwxlandırıwshı oylar
Biz hár kúni balalarımız benen waqıt ótkeriwdi baslay alamız, olardıń ruwxıy rawajlanıwına investitsiya qılıp. Biz sonıń menen birge olardıń ómiriniń barlıq tarawların rawajlandırıwǵa hám keyinirek bay bereketler alıp keletuǵın qatnas ornatıwǵa waqıt ajıratıwımız kerek. Galatiyalıqlarǵa 6:7-9-daǵı ayatlardı esleń: biz ne eksek, sonı oramız. Eger siz balalarıńızǵa waqıt ajıratpasańız, nátiyjesi ne boladı dep oylaysız? Rabbiy sizdiń átirapıńızǵa basqa jaslardı da qoyǵan bolıwı múmkin, olar menen siz waqıt ótkeriwge investitsiya qıla alasız. Olardı itibarǵa almayın. Geybirlerimiz hár túrli jaǵdaylar sebepli balalarımızdan ajıralǵan bolıwımız múmkin. Eger siz búgin balalarıńız benen fizikalıq jaqtan waqıt ótkeriwge múmkinshilik almasańız, qalay ele de waqıt ajırata alasız? Mısalı, birneshe usınıs:
Olar ushın duwa etiń.
- Balalarıńızǵa yamasa basqa jaslarǵa xatlar jazıń.
- Olar menen waqıt ótkeriw ushın texnologiyadan paydalanıń.
- Olarǵa telefon etiń!
- Aldınǵı qáteliklerdiń balalarıńız benen óz-ara háreketlesiw múmkinshiligin alıp taslawına jol qoymań. Duwa etiń hám Rabbiyden sizge ideyalar beriwdi hám esiklerdi ashıwdı sorap, balalarıńızdıń ómirinde unamlı tásir qaldırıwıńız ushın.
Geyde balalarımız benen waqıt ótkeriw ushın ámeliy usınıslarǵa iye bolıw paydalı boladı. Balalarıńızdı múmkin bolǵanınsha kóp islerge qosıwǵa háreket etiń. Bularǵa basqa máselexanalar menen ushırasatuǵın waqıtlar, sawdaǵa barıw, sırtda jumıs islew yamasa saparlar kiredi. Siz balalar menen jeke sóylesiwge bolatuǵın ózgeshe waqıt aralıqların qarastırıwıńız múmkin. Bálkim olardı arnawlı tamaqqa alıp shıǵıw, mashinada sayaxat etiw yamasa balalarıńız yamasa óspirimlerińiz benen sóylesiwge waqıt beretuǵın basqa bir is-háreket.
Juwmaqlap aytqanda, Rabbiy bizdiń ómirimizge alıp keletuǵın balalar menen óspirimler menen «waqıttı paydalanıw» biz ushın áhmiyetli. Biz egiwimiz hám suwarıwımız múmkin bolsa da, ósiwdi beretuǵın Rabbiy ekenin esimizde saqlawımız kerek (1 Korinfliklerge 3:7).
«Hám men búgin sizge buyırǵan bul sózler júregińizde bolsın. Siz olardı balalarıńızǵa tırısıp úyretiń, hám úyińizde otırǵanıńızda, jol boylap júrgenińizde, jatqanıńızda hám turǵanıńızda olardı sóyleń. Siz olardı qolıńızǵa belgi sıpatında baylań, hám olar kózlerińiz arasındaǵı alnıńızda bolsın. Siz olardı úyińizdiń esik qaqpaqlarına hám qaqpaqlarıńızǵa jazıń. «Sonday boladı, Rabbiy Qudayıńız sizdi ata-babańızǵa, Ibrahimǵa, Ishakqa hám Yaqupqa ant etken jerge alıp kelgende, siz qurmaǵan úlken hám gózzal qalalar, siz toldırmaǵan barlıq jaqsı nárselerge tolı úyler, siz qazbaǵan oyılǵan qudıqlar, siz ekpegen júzimzar hám zeytun terekleri bergende – siz jegenińizde hám toyǵanıńızda – onda saq bolıń, Mısır jerinen, qullıq úyinen sizdi alıp shıqqan Rabbiy Qudayıńızdı umıtpań. Siz Rabbiy Qudayıńızdan qorqıń hám Oǵan xızmet etiń, hám Onıń atı menen ant etiń. Siz basqa qudaylarǵa, átirapıńızdaǵı xalıqlardıń qudaylarına erip barmayın (sebebi Rabbiy Qudayıńız sizdiń aranızda qızǵanıshlı Quday), Rabbiy Qudayıńızdıń qáhári sizge qarsı qozǵalıp, sizdi jer betinen joq etpesin. «Siz Rabbiy Qudayıńızdı sınamań, siz sınadıńız Onı Massada. Siz Rabbiy Qudayıńızdıń buyrıqların, Onıń gúwalıqların hám Onıń nızamların tırısıp saqlań, olardı sizge buyırǵan. Hám siz Rabbiy aldında durıs hám jaqsı nárselerdi qılıń, sizge jaqsı bolıwı ushın, hám siz Rabbiy ata-babańızǵa ant etken jaqsı jerge kirip, onı iyelew ushın, barlıq dushpanlarıńızdı aldınnan quwıp shıǵarıw ushın, Rabbiy aytqanday. «Ulıńız sizden keyin kelip: «Rabbiy Qudayımız bizge buyırǵan gúwalıqlar, nızamlar hám húkimlerdiń mánisi ne?» dep sorasa, onda siz ulıńızǵa aytıń: «Biz Mısırda Faraonǵa qul edik, hám Rabbiy bizdi Mısırdan kúshli qol menen alıp shıqtı; hám Rabbiy kózlerimiz aldında belgiler hám keremetler kórsetti, úlken hám awır, Mısırǵa, Faraonǵa hám onıń barlıq úyine qarsı. Keyin Ol bizdi ol jerden alıp shıqtı, bizdi ata-babańızǵa ant etken jerge alıp keliw ushın. Hám Rabbiy bizge barlıq bul nızamlardı saqlawdı buyırdı, Rabbiy Qudayımızdan qorqıw ushın, hárdayım bizdiń jaqsılıǵımız ushın, bizdi tiridey saqlawı ushın, búgingi kúndey. Onda bul biz ushın ádillik boladı, eger biz Rabbiy Qudayımız aldında barlıq bul buyrıqlardı saqlawǵa itibar bersak, Ol bizge buyırǵanday.» (Yechim 6:6-25 NKJV)
