Haggay Dáwirindegi Úy Máselesi
Rabbimizdiń úyiniń bul áhmiyeti Haggay payǵambar bolǵan xalıq ushın joǵalǵan emes edi. Birinshiden, olar ibadatxananıń dáslepki ornatılıwına jaqın bolǵanlıqtan, onıń Rabbimizdiń gúwalıǵı menen baylanısın túsinetuǵın edi. Sonıń menen birge, olar Babylon tutqınlıǵında bolǵan sońǵı tájiriybesi Rabbimizdiń óz xalqı arasında jasawı ibadatxana menen ajıralmas baylanıslı emes ekenligin qayta tastıyıqlaw ushın imkaniyat boldı, sebebi Rabbimizdiń dańqı Óz xalqı arasında ibadatxanadan tıs jerde, hátte Izrail jerinen tıs jerde de kórindi (Ezekiel 1). Keyin, jaqın tariyxta, olardıń jerge qaytıwı Rabbimizge gúwalıqtı qayta tiklew ushın adamgershilik motivatsiyasına tiykarlanǵan edi (Ezra 9:9). Sonlıqtan, Haggay payǵambar bolǵan xalıq ibadatxananıń tiykarǵı áhmiyeti Rabbimizdi milletlerge járiyalaw ekenligin bilgen.
Ibadatxananıń áhmiyetin bilgenlikten, xalıq Rabbimizdiń Haggay arqalı aytqan sózin anıq túsinetuǵın edi. Birinshiden, Ol olardıń úyleri menen Óz úyi arasındaǵı qarama-qarsılıqtı kórsetti, Óz úyi wayran bolıp jatırǵanda, olardıń úyleri jaqsı jaǵdayda edi. Bul anıq salıstırıwdan tısqarı, Rabbimiz «taxtay menen qaplanǵan» degen sózdi qollanıp, jasırın salıstırıw da isledi. Bul sóz Rabbimizdiń úyi menen xalıqtıń úyleri arasındaǵı qarama-qarsılıqqa itibar qaratadı, sebebi bul ádettegiden tıs evrey sózi Patshalar kitabında ibadatxananıń da, Sulaymannıń úyleriniń de baylıǵın súwretlew ushın qollanılǵan (1 Patshalar 6:9,15; 7:3,7). Yaǵnıy, Izrail tariyxınıń sol dáslepki dáwirinde, Rabbimizdiń úyi de, patshanıń úyi de solay súwretlengen edi. Biraq, házir tek xalıqtıń úyleri ǵana solay súwretlengen. Bir nárseniń qáteligi bar edi!
Xalıqqa Rabbimizdiń tek fizikalıq úylerdiń jaǵdayı arasındaǵı salıstırıw menen ǵana qızıqpaytuǵını anıq edi. Ol 2 Samuelde Dawıt penen islegenindey, Rabbimiz ámeliy úylerge baylanıslı máselelerdi párawanlıq hám abadanlıq (evrey tilinde shalom) abstrakt túsinigine isharat etiw ushın qollandı. Bul 6-ayatta Rabbimiz xalıqtıń ulıwma párawanlıǵına («úy» degen abstrakt túsinik) isharat etkeninde, keyin 9-ayatta olardıń párawanlıqqa baylanıslı máselelerin «úy» sózi menen anıq baylanıstırǵanında ayqın boldı. Ol Dawıt penen islegenindey, Rabbimiz talqılawdı fizikalıq úylerden Ózi kóbirek qızıǵatuǵın nárseni, yaǵnıy «shalom»dı talqılawǵa ótkizdi.
Xalıqqa ibadatxananı qaldırǵan jaǵdayı olardıń Rabbimizge bolǵan minnetdarshılıǵın kórsetetuǵını anıq edi. Biraq eger olar ózleri túsinbese, Ol Haggaydıń xabarı arqalı olardıń túsinigin anıq etti. Basında, Rabbimiz kótergen haqıyqıy másele Óz úyiniń jaǵdayı emes, bálkim xalıqtıń oǵan bergen bahası edi. Olar ibadatxananı qayta tiklew ushın waqıt emes dep aytqan bolsa da (1:2), haqıyqıy másele olardıń óz islerine waqıt hám kúsh sarplap atırǵanlıǵı edi (1:4). Olar Rabbimizdiń úyin wayran qaldırıp, óz úyleriniń jaqsı jaǵdayda bolıwın, hátte sánli «taxtay menen qaplanǵan» bolıwın támiyinlewge razı edi.
Tiykarınan, Rabbimiz sheshken másele xalıqtıń Ózin umıtıp, óz párawanlıǵına hám abadanlıǵına berilip ketkenligi edi. Hátte olardıń óz islerine bolǵan berilgenliginiń kúshliligi Rabbimizdiń ayıplawında ayqın kórindi. Olardıń háreketleriniń tıyanaqlılıǵı ádettegiden tıs «hár birińiz óz úyińizge juwırasız» (1:9) degen sóz benen belgilendi. Bul sóz dizbegin qollanıp, Rabbimiz olardıń óz máplerine qanday kúsh penen itibar berip atırǵanlıǵına itibar qaratadı.
Olar Bilgen Bolıwı Kerek edi
Olardıń basım baǵdarları qáte bolıp qana qalmastan, Rabbimiz olardıń ne bolıp atırǵanlıǵın túsinigen bolıwı kerek edi dep ayttı. Ol Óziniń olardıń úylerine párawanlıq bermewi olarda másele bar ekenligin bildiriwi kerek edi dep túsindirdi. Zakon kitabında xalıqqa anıq aytılǵan edi, boysınıw jerde materiallıq párawanlıqqa alıp keledi, al boysınbawshılıq hám Rabbimizdi umıtıw párawanlıqtıń joǵalıwına alıp keledi. Olar baslarınan ótkergen jetispewshilik, eger olar Rabbimizge boysınbasa, Muqaddes Jazıwlarda wáde etilgen nárseni kórsetti. Sonlıqtan, Tawrat táliymatların bilgenlikten, olar eń bolmaǵanda ózleriniń házirgi jetispewshiligi menen kelisimniń ilahiy eskertiwleri arasında baylanıs bar-joqlıǵın sorawı kerek edi. Haqıyqatında da, Rabbimiz olardıń dıqqatın eki márte qaytalanǵan «Óz jollarıńızdı oylańlar» (1:5,7) degen úgit penen qaratqan nárseniń mánisi usı. Búgingi tilde Ol «Baslarıńızdan ótkerip atırǵan nárseni oylańlar! Ne bolıp atırǵanlıǵın túsinbey atırsızba?» dep atır edi.
Hátte eger xalıq baslarınan ótkerip atırǵan nárseni oylaǵan bolsa da, olar ózleriniń párawanlıq jetispewshiligin ápiwayı turmıstıń bir bólegi dep rasionallastırıwı múmkin edi. Hámme bilgenindey, turmısta jaqsı bolatuǵın dáwirler hám jaman bolatuǵın dáwirler bar. Biraq, Rabbimiz bunday juwmaq ushın orın qaldırmadı. 9-ayatta Ol olardıń baslarınan ótkerip atırǵan máselelerdiń ápiwayı turmısta bolatuǵın «zatlar» emes, bálkim Olardıń háreketlerin buzıwınıń tuwrı nátiyjesi ekenligin anıq etti. Olar ózleriniń párawanlıǵın hám abadanlıǵın támiyinlew ushın qansha tırısıp atırsa da, Rabbimiz oǵan «úflep» atır edi. Hám Olardıń baslarına ne islep atırǵanlıǵınıń sebebi haqqında hesh qanday shataqlıq bolmawı ushın, Rabbimiz olardıń óz úylerine «juwırıp» atırǵanlıǵı, al Óz úyiniń wayran bolıp atırǵanlıǵı sebepli ekenligin ayttı.
Óz-ózine Jetkiliklilik
Itibar beriń, xalıq Rabbimizdiń sawǵa retinde beriwge wáde etken párawanlıǵın óz kúshleri menen alıwǵa tırısıp atır edi. Zakon kitabında Izrailge eger olar Rabbimizdi pútkil júrekleri menen súyse hám Oǵan boysınsa, awıl xojalıǵı párawanlıǵı wáde etilgen edi (Zakon kitabı 28). Olardıń tárepinen artıqsha jumıs talap etilgenligi haqqında hesh qanday aytılmaǵan edi. Kerisinshe, Rabbimizdiń párawanlıǵı olardıń abadanlıǵın payda etetuǵın edi. Biraq, Haggayda Rabbimiz xalıqtıń dıqqatın ózleri usı párawanlıqlardı támiyinlew ushın islegen háreketleriniń paydasızlıǵına qaratadı. Olar kóp ekken bolsa da, nátiyjesi az boldı. Olar jedi, ishti, kiyindi hám finanslıq rezervlerdi jıynawǵa tırısıp atır edi, bári de paydasız boldı. Olar Rabbimizdiń ózlerine párawanlıq retinde beriwge wáde etken nárseni alıw ushın qattı isledi. Qızıǵı sonda, olar onı qansha kóp alıwǵa tırısasa, ol sonsha kóp qolınan sıypırılıp ketti. Párawanlıqlardı támiyinlewge tırısıp, olar sol párawanlıqlardı beriwge wáde etken Birinshi Adamdı umıttı.
Qorqıw
Xalıqtıń reaktsiyasın túsiniwde hesh qanday qátelik joq. Olar Rabbimizdiń sózin esitkennen keyin, ne bolıp atırǵanlıǵın anıq bildi. Olar bunı aldın bilgen bolıwı kerek edi, biraq Rabbimiz olardıń aldına kelgennen keyin, ne bolıp atırǵanlıǵı anıq boldı. Olar apatlı nátiyjelerin de túsinigen edi. Sol ásirdiń basında Izrail tutqınǵa alınıp, Wáde etilgen jerden alıp taslanǵan edi, sebebi olar Rabbimizdi umıtqan edi. Biraq, kóp jıllar tutqınlıqtan keyin Rabbimiz olardı jerge qaytardı. Biraq házir Rabbimiz olardıń dáslepki tutqınlıqqa alıp kelgen jolǵa qayta túskenligi menen tuwrıdan-tuwrı betlestirdi. Olar bunı tolıq túsinigen edi hám qorqıp atır edi! Bul Muqaddes Jazıwlarda kóp maqtalanatuǵın húrmetli qorqıw emes edi. Evrey tekstinde sózbe-sóz «olar Rabbimizdiń júzinen qorqtı» (1:12) delingen. «Qorqtı» degen sóz anıq úlken qorqınıshdı bildiredi. Olar «qorqıwdan qatıp qalǵan» edi. Olar «juqa muz ústinde» edi hám olar bunı bilgen.
Biraq, Rabbimiz taǵı da Óziniń miyrimdiligin hám rehimdiligin kórsetti. Olardıń qorqıwına tuwrı juwap retinde Ol Haggay arqalı olardıń basqa bir sóz jiberdi: «Men sizler menenmen» (1:13). Olardıń betlestiriwi qaytarılmas húkim qararı emes edi. Kerisinshe, bul dúzetiwshi ilaj edi hám Olardıń óz máplerinen Ózine qayta itibar qaratıwın qáleytuǵınlıǵı hám olardıń menen birge ekenligi haqqındaǵı isenim menen birge keldi. Eger olar Oǵan súyense hám Óziniń dańqın milletlerge kórsetiwge itibar qaratsa, Ol bul máselelerdi olar isley alatuǵınnan ádewir jaqsı sheshetuǵın edi.
