Payǵambar Habakkuk óziniń qısqa, biraq ótkir xabarın eramızǵa shekemgi 600-jılları, qubla Yuda patshalıǵı Navuxodonosor tárepinen jeńilip, kóplegen adamları Babilonǵa tutqınlıqqa alıp ketiliwden aldın jazǵan. Jeremiya hám Zefaniya sıyaqlı zamanagóy payǵambarlar Yuda xalqına shaqırıqlarında shın júrekten táwbe etiwge shaqırıqlardı qosqan. Biraq Habakkukta hesh nárse joq edi; kesh edi. Tutqınlıq kelip atırǵan edi, hám bul qashıp qutılıp bolmaytuǵın edi.
Aldın jas patsha Yosiyanıń basshılıǵında oyanıw bolǵan edi, biraq ókinishke oray ol uzaqqa sozılmadı. Baalǵa tabınıw qayta engizilgen edi, hám onıń menen birge patshalar Yexoyakim hám Yexoyaxin dáwirinde jámiyette ádilsizliktiń qayta tikleniwi keldi. Habakkuk óz xalqınıń moralıq hám ruwxıy jaǵdayına qattı qapa boldı, hám bul haqqında Rabbı menen qızǵın sáwbetke kirdi. Ne ushın jaman adamlar urlıq hám zorlıq penen qutılıp ketti? Olar qansha waqıt jazalanbay qala beredi? Onıń tańlanıwına qaray, Rabbı oǵan olardı jazalaw ushın odan da jaman Xaldeyler (Babilonlılar) milletin qollanatuǵının ayttı. Bul Habakkuktı bunnan da kóbirek qorqıttı. Ne ushın Ol olardı Yudaǵa jazalaw ushın óziniń agentleri retinde qollanıp atır? Ol óziniń baqlaw minarınıń ústine shıqqanda, Rabbı olar qutılıp ketpeytuǵının ashıqlap, onıń kewlin tınıshlandırdı. Ádillik aqır-aqıbet ornatıladı.
Bul qarańǵılıqtıń ishinen bir qatar jarqın noqatlar shıǵıp turadı, bulttardaǵı boslıqlardan kún nurı shıqqanday, yamasa qara fondaǵı qımbat bahalı taslar sıyaqlı. Bálkim, bulardıń eń jarqını Habakkuk óziniń baqlaw minarında oylanıp otırǵanda, Qudaydıń aqırǵı juwabı boldı:
«Salih adam óziniń imanı menen jasaydı» (Habakkuk 2:4 NIV). Bul ájayıp ayat pútkil Eski Ahıttıń eń ullı bayanatlarınıń birin quraydı, hám pútkil Bibliyanıń oraylıq teması retinde qaralıwı múmkin.
Kontekstte ol Xaldeylerdiń maqtanıshı olardıń aqır-aqıbet joq bolıwına alıp keletuǵının ayttı. Bul «qáweterli hám qızǵın xalıq» (Habakkuk 1:6) ózleri jazalanadı (Habakkuk 3:16). Rabbı olardı Óziniń sudlıq maqsetleri ushın qollanǵannan keyin, olardıń aqır-aqıbet qulawı anıq edi. Jamanlıq hárdayım óziniń joq bolıwınıń urıqların ózi menen birge alıp júredi. Kerisinshe, salihlardıń, Qudayǵa isenetuǵın hám tuwrı Israyıl qaldıǵınıń sadıqlıǵı olardıń qutqarıwı boladı. Olardıń joqarıǵa qaraǵan imanı olardıń Qudayǵa iseniwine múmkinshilik beredi, hátte milliy boysınbawshılıq hám ketip qalıwdıń eń jaman jaǵdaylarında da. «Salih adam óziniń imanı menen jasaydı» (Habakkuk 2:4) degen ájayıp ayat Jańa Ahıtta úsh ret keltirilgen, hár biri biraz basqasha basım menen hám jańa hám anıǵıraq mániske iye. Olardıń hár birine qaraylıq.
Rimlikler «Salihlardı» basım etedi
«Men Injilden uyalmayman, sebebi ol hár bir isenetuǵın adamdı qutqarıw ushın Qudaydıń kúshi: birinshi náwbette yahudiyler ushın, keyin basqa milletler ushın. Sebebi Injilde Qudaydan kelgen salihlıq ashıqlanadı, bul salihlıq basında da, aqırında da iman arqalı, mine solay jazılǵan: ‘Salihlar iman menen jasaydı’» (Rimlikler 1:16-17).
Pawlestiń Rimliklerge jazǵan xatındaǵı bul úzindi salihlıq ideyasın kúsheytedi. Quday endi adamlar menen etnikalıq toparǵa qaramastan, birdey tiykarda islesedi. Injil xabarı hámme ushın birdey. Ádil Quday, Masihniń káfárat ólimi arqalı, adamlarǵa Óziniń aldında kámil orın beriwge qábiletli. Onıń salihlıǵı «esapqa alınadı» (olardıń esabına jazıladı); ol Masihke hám Onıń Golgata krestindegi tamamlanǵan isine iseniw arqalı olardıńkine aylanadı. Olar óz gezeginde aqlanadı, hám solay etip Muqaddes Jazıw betlerinde ashıqlanǵan ilahiy úlgi boyınsha jasawǵa qábiletli boladı. Bul iman principi arqalı ámelge asırıladı, bul imanǵa iye bolǵanlar tárepinen dálillenedi. Máshixiy ómir basında da, aqırında da iman sayaxatı.
Evreyler «Jasaydı» degen sózge basım beredi
«‘Biraq Meniń salih adamım iman menen jasaydı. Eger ol sheginse, Men onnan razı bolmayman.’ Biraq biz sheginip joq bolatuǵınlardan emes, bálkim isenip qutqarılatuǵınlardanbız» (Evreyler 10:38-39).
Iman tek ǵana ótken waqıtta bir noqatta ámelge asırılǵan bir waqıya emes; ol jasaw usılı. Hám Qudaydı razı etetuǵın jalǵız ómir – bul iman-ómir. Qudayǵa hám Onıń salihlıǵına iseniw ómir boyı – uzaq múddetke arnalǵan nárse. Masihke iseniw arqalı máshixiylikti qabıllawǵa jaqın kelgen, biraq keyin yahudiyliktiń dástúrlerine qaytqan yahudiy sıyaqlı ómir, súyispenshilikli Qudayǵa hesh qanday quwanısh keltirmeydi. Ekinshi tárepinen, Qudaydıń wádelerin qabıl etip, isenip hám qádirlep, aqırına deyin shıdamlılıq kórsetken yahudiy yamasa basqa millet adamınıń ómiri, Oǵan úlken lázzet beredi.
Galatiyalılar «Iman menen» degen sózge basım beredi
«Nızamdı saqlawǵa súyengenlerdiń bári qárǵıs astında, sebebi jazılǵan: ‘Nızam kitabında jazılǵan hár bir nárseni orınlawdı dawam ettirmegen hár bir adam qárǵıslanǵan.’ Anıq, hesh kim Qudaydıń aldında Nızam arqalı aqlanbaydı, sebebi, ‘Salihlar iman menen jasaydı.’ Nızam imanǵa tiykarlanbaǵan; kerisinshe, ‘Bul nárselerdi islegen adam olar menen jasaydı.’ Masih bizdi Nızam qárǵısınan qutqardı, ózi biz ushın qárǵıs bolıp, sebebi jazılǵan: ‘Aǵashqa asılǵan hár bir adam qárǵıslanǵan.’ Ol bizdi Ibrahımǵa berilgen páta basqa milletlerge Masih Isa arqalı keliwi ushın qutqardı, solay etip biz iman arqalı Ruwdıń wádesin alıwımız múmkin» (Galatiyalılar 3:10-14).
Adamlar óz isleri menen aqlana almaydı. Yahudiy xalqı Musanıń dáwirinde bunı sınaqtan ótkerdi, hám qattı sátsizlikke ushıradı. «Biz Rabbı aytqan hár bir nárseni isleybiz» dep olar bárshesi birge batır túrde ayttı (Shıǵıw 19:8). Biraq olar óz wádelerin orınlay almadı hám Nızam qárǵısı astına tústi. Nızam adamlardan iseniwdi soramaydı; ol boysınıwdı talap etedi. Biraq Masih Óziniń kresttegi ólimi arqalı buzılǵan Nızam qárǵısın joq etti. Endi tek ǵana Onıń ushın usınısın qabıl etkenlerge páta qaldı, olar Oǵan ápiwayı iman hám isenim menen isenedi.
Habakkuktıń xabarı búgin ushın
Habakkuk, 25 ásirden aslam waqıt burın óziniń baqlaw minarınan qarap, durıs aytqan edi, ol Yuda ushın boysınbawshılıq nátiyjesinde tutqınlıqtıń qashıp qutılıp bolmaytuǵının kórgen edi. Onıń xabarı eski bolıp qalǵan joq. Búgingi kúndegi de sonday gúnákar dúnyada, jer silkiniwler, sunamiler hám etnikalıq zorlıqlar menen buzılǵan dúnyada, iman ele de Qudaydı razı etetuǵın turmıs táriziniń tiykarı bolıp tabıladı. Qabıl etiletuǵın basqa alternativ joq. Biz ózimizdiń máńgilik qutqarıwımızdı jaqsı isler menen tabıwǵa qábiletli emesbiz, qansha miynetli bolsa da. Biz onı Qudaydan kelgen múnásip bolmaǵan sawǵa retinde qabıl etiwimiz kerek. Meyirbanlıq hám ádilliktiń jaqsı isleri óz gezeginde keledi, sebebi biz óz turmıs tárizimizdi Rabbımız bizge qaldırǵan kámil úlgige tiykarlaymız.
