Musa – Qudaydıń táǵdiri
Zabur 127-de Patsha Sulayman bılay dedi: «Mine, balalar – Rabbıdan miyras, qursaq jemisi – sıylıq. Qaharman qolındaǵı oqlar sıyaqlı, jaslıqtaǵı balalar da sonday. Oq qabı tolı adam baxtlı; olar uyalmaydı, bálkim dushpanları menen qala qaqpasında sóylesedi» (3-5-ayatlar NKJV). Bul zaburdıń teması – Rabbıdıń ullılıǵı hám Oǵan súyenbeytuǵın adamnıń paydasızlıǵı. Quday Óziniń qudiretinde, yamasa barlıq nársege qádirli minezinde, úydi quradı hám qalanı qorǵaydı, hám Quday Óziniń miyriminde bizge balalar beredi. Balalardı eki biologiyalıq ata-ana tárbiyalawı kerek degen úmit bar.
Kolosalıqlarǵa 3:20-da bılay delingen: «Balalar, hámme nárselerde ata-anańızǵa boysınıń, sebebi bul Rabbıǵa jaǵımlı». Bul ayat áke, ana hám bir yamasa birneshe balası bar tolıq shańaraqtı ańlatadı. Sol baptaǵı 21-ayatta ákelerge balaların «ashıwlandırmaw» eskertiledi. Sol pikirler Efesliklerge 6:1-4-te de tabıladı, onda ákelerge balaların «Rabbıdıń tárbiyası hám úgit-násiyatı menen» tárbiyalaw kórsetilgen (4-ayat). Titus úlken hayallardı «jas hayallardı kúyewlerin súyiwge, balaların súyiwge úgit-násiyat etiwge» esletti (Titus 2:4). Shańaraqlar ushın Qudaydıń kámil erkini Muqaddes Jazıwda anıq kórsetilgen. Bizge joybar berilgen.
Biraq, adam tárepinen gúna, sátsizlik hám kutilmegen jaǵdaylar arqalı isler qáte ketkende, Quday Óziniń táǵdirinde aralasadı. Ol ata-anası tárepinen tárbiyalanbaǵan balalarǵa ǵamxorlıq etiwge tolıq qádirli. Bul ájayıp táǵdir Musanıń ómirinde kórinedi. Quday Musanı Mısırdan balalıǵınan (Shıǵıw 2) Moab jerindegi Nebo tawında ólimine shekem (Ekinshi nızam 34:5) qorǵadı – Rabbı onı sol jıllarda kúshli túrde qollandı. Ol Ózi basqaratuǵın hám qorǵaytuǵın barlıq balalar ushın da sonday ete aladı.
Musanıń tuwılıwındaǵı táǵdir
Quday Musanıń tuwılıwın qorshaǵan jaǵdaylardı jaqsı bildi. Ol, hámme nárseni biliwshi bolǵanı ushın, Yusufdı bilmeytuǵın Mısırdaǵı jańa patsha haqqında bildi (Shıǵıw 1:8-14). Quday patshanıń Izrail balaların awır júkler menen qıynaw, olardı urısta Mısır dushpanları tárepke ótiwden saqlaw rejesinen jaqsı xabardar edi. Jańa perǵawın Izrail xalqına jaman múnásibette bolıwǵa umtıldı, sebebi olardıń ósiwinen qorqtı. Muqaddes Jazıwda bılay delingen: «Yaqubtıń áwladları bolǵanlardıń barlıǵı jetpis adam edi (sebebi Yusuf Mısırda edi). Hám Yusuf óldi, barlıq áǵa-inileri hám sol áwlad. Biraq Izrail balaları jemisli boldı hám kóp ósti, kóbeydi hám óte kúshli boldı; hám jer olar menen toldı» (5-7-ayatlar).
Perǵawınnıń birinshi rejesi iske aspadı. Ol Izrail xalqın qıynaǵan bolsa da, olar kóbeyiwin hám ósiwin dawam ettirdi (12-ayat).
Quday patshanıń ekinshi rejesin toqtattı. Óziniń táǵdirinde Ol Shifrah hám Puah atlı kishi hayallardıń er balalardı óltiriwine jol qoymadı (15-19-ayatlar). Haqıyqatında da, Ol Musanıń tuwılıwınan aldın da Óz xalqına gúzetip turǵan edi.
Musanıń tuwılıwında Quday onıń anasına úsh ay jasırıwǵa batırlıq berdi (2:2). Evreylerge jazıwshı bizge onıń eki ata-anası da onı jasırǵanın aytadı (Evreylerge 11:23). Bul eki ayat olardıń balasınıń «sulıw bala» ekenin kórsetedi. Musa Rabbı ushın sulıw edi.
Biz balalarımızdıń Quday ushın qanshaлықlı sulıw bolıwın qáleymiz? Ol balalarımızdı Óziniń dańqı ushın qollanıwdı qáleydi; Ol olardı Óz xızmetinde qáleydi. Másehiyler balaların Rabbıǵa qaytarıp beriwde Hannanıń múnásibeti hám ámeliyatına iye bolıwı kerek. Onıń wádası sulıw: «Ey áskerlerdiń Rabbısı, eger Sen Óz qulıńnıń qıynalıwına haqıyqatında da názer salsań hám meni esleseń, hám Óz qulıńdı umıtpaǵan bolsań, bálkim Óz qulıńa er bala berseń, onda men onı ómiriniń barlıq kúnleri Rabbıǵa beremen» (1 Samuel 1:11)
Musanıń keleshegi ushın Qudaydıń táǵdiri
Qudaydıń táǵdiri hám ǵamxorlıǵı Musanıń anası onı endi jasırıwǵa qádir bolmaǵanda ájayıp túrde kórindi. Evreylerge 11:23-te ata-analar, isenim menen, patshanıń buyrıǵınan qorqpaǵanı aytılǵan. Olardıń balası, Perǵawın buyırǵanday, Nilge batırılıp taslanbadı. Onıń ornına, Musa batpaytuǵın kemege salındı, ol dárya shetindegi qamıs arasına qoyıldı. Onıń apası, Miriam, balanıń ne bolatuǵının kóriw ushın uzaqta turdı.
Miriam gúzetip turǵanda, Perǵawınnıń qızı shomılıw ushın dáryaǵa keldi. Quday Musanıń ómiri ushın Óz rejesin ámelge asırıp atırǵan edi; Muqaddes Jazıwda teskerislikler joq. Ol patshanıń qızın sol anıq waqıtta sol anıq jerge jiberdi. Biz oǵan isenbesek te, Quday islep atırǵan edi, sebebi Ol Perǵawınnıń qızına meyirimli júrek berdi, geypara ol ákesiniń buyrıǵın bilgeni anıq bolsa da. Ol: «Bul evreylerdiń balalarınıń biri» (Shıǵıw 2:6) dedi. Quday Musanıń meyirimin oyatıw ushın durıs waqıtta jılawına sebep boldı.
Qudaydıń táǵdiri Miriamnıń Perǵawınnıń qızı menen óz-ara tásirlesiwi haqqında jáne de jaqtıraq jarqıraydı. Ol Musanıń apasına durıs sózlerdi aytıwǵa berdi: «Sonnan keyin onıń apası Perǵawınnıń qızına dedi: «Men barıp, sizge evrey hayallarınan emshek ana shaqırayın ba, ol sizge balanı emizsin be?»» (7-ayat). Kelisim alǵannan keyin, Miriam balanıń anasın – óz anasın – Perǵawınnıń qızına alıp keldi, ol Musanıń anasına onı emizgeni ushın juwapkershilik berdi. Bunday ájayıp waqıyalardı tek Quday ǵana ámelge asıra aladı! Ol ǵana Óz táǵdirinde ata-anası tárepinen tárbiyalanbaytuǵın bala ushın bunday keremet jaǵdaylardı belgilewi múmkin. Quday búgin de biologiyalıq ata-anası tárepinen tárbiyalanbaytuǵın balalar ushın sonday ete aladı. Onıń táǵdiri qolaysız jaǵdaylardan ústem turadı.
Musanıń anası menen qımbatlı waqıttaǵı táǵdir
Musanıń ómiriniń giltleri Qudaydıń onıń ushın islegen háreketleri hám onıń anası menen ótkergen qımbatlı waqtı edi. Álbette, onıń ákesi de bunda tásirli boldı, biraq Muqaddes Jazıw ásirese onıń anasın atap ótedi. «Sonnan keyin Perǵawınnıń qızı oǵan dedi… «Bul balanı alıp ket hám meniń ushın emiz, men saǵan miyetińdi beremen». Sonlıqtan hayal balanı alıp, onı emizdi. Hám bala ósti, hám ol onı Perǵawınnıń qızına alıp keldi, hám ol onıń ulı boldı. Sonlıqtan ol onıń atın Musa dep atadı, aytıp: «Sebebi men onı suwdan shıǵardım»» (9-10-ayatlar).
Musanıń anası óz ulı menen qansha waqıt birge bolǵanı anıq emes, biraq ol qımbatlı waqıttı aqıllı qollanǵanı anıq. Anıǵı, ol Musaǵa óziniń Quday xalqına tiyisli ekenin úyretti. Ol oǵan Qudaydıń kim ekenin sińirdi, hám ol ulına óziniń kim ekenin úyretti. Musa Mısır sarayında ósken bolsa da, Shıǵıw 2:11 onıń óz áǵa-inileri hám olardıń azapları menen birdey ekenin kórsetedi.
Muqaddes Jazıwǵa qaraǵanımızda, ullı Qudayımız ata-anası tárepinen tárbiyalanbaǵan balanı tásir etiw ushın hárdayım dindar adamdı támiyinledi. Ol sol balanı er jetkenge shekem basqarıw ushın qolaylı jaǵdaylar jarattı, hám keyin Ol sol uldı yamasa qızdı Óz patshalıǵında qollandı. Mısalı, Samueldiń anası Hanna hám ruhaniy Eli bar edi (1 Samuel 1, 3:1). Esterdiń Mordekay bar edi (Ester 2:7).
Gúmansız, Qudaydıń búgin de qımbatlı jetim balalardı qáliplestiriw hám tárbiyalaw ushın Óz xalqı bar. Bálkim siz sol ásbaplardan birisiz be? Qudayǵa qarań! Ol sizdiń ómirińizge bir balanı yamasa jas adamdı alıp kelgen be, siz onıń ómirinde úlken hám dindar ózgeris jasawıńız múmkin be? Waqıt hárdayım áhmiyetli. Musanıń anası ózinde bar qımbatlı waqıttı qollandı. Ol Musa dep atalmasınan aldın, oǵan óziniń haqıyqatında kim ekenin úyretti. Ol dáryadan Qudaydıń qulı bolıw ushın shıǵarılǵan edi, tek Perǵawınnıń qızınıń ulı emes.
Táǵdirli nátiyjeler
Qudaydıń Musa ushın islegen isleriniń nátiyjeleri Muqaddes Kitap hám tariyx boyınsha kórinedi:
Ol Izrail balaların Mısırdan shıǵarıw ushın Qudaydıń saylaǵan ásbabı boldı (3:1-10).
- Ol Izrailge kórsetpe beriw ushın On ómir buyrıǵın aldı (20:1-21).
- Ol nızam beriwshi dep ataladı (Sanlar 21:18).
- Ol Lewi ruhaniyligi haqqında kórsetpeler aldı (Shıǵıw 28).
- Oǵan shatır ushın úlgi berildi (Shıǵıw 25-27).
- Ol Máshih ózgergen waqıtta Iliya menen tawda edi (Matta 17:1-8).
- Ol búgin evreyler tárepinen húrmetlenedi.
- Eski hám Jańa Áhdliler onıń atı menen tolıq.
- Evreylerge 11:23-26-da onıń ómirin qısqasha bayanlaytuǵın tórt sóz bar: «bas tarttı», «sayladı», «lázzetler» hám «ǵáziyneler». Biz oqıymız: «Isenim menen Musa, tuwılǵanda, ata-anası tárepinen úsh ay jasırıldı, sebebi olar onıń sulıw bala ekenin kórdi; hám olar patshanıń buyrıǵınan qorqpadı. Isenim menen Musa, er jetkende, Perǵawınnıń qızınıń ulı dep atalıwdan bas tarttı, gúnanıń ótip ketetuǵın lázzetlerinen ráhátleniwden góre, Quday xalqı menen azap shegiwdi sayladı, Máshihtiń ayıplawın Mısırdaǵı ǵáziynelerden úlken baylıq dep esapladı; sebebi ol sıylıqqa qaradı».
Qudaydıń táǵdiri ol anasınıń qursagında bolǵanda islep atırǵan edi. Biz Qudaydıń basqarıwın Musanıń tuwılıwınan baslap ómiri boyınsha kóremiz. Qudaydıń jaqsılıǵıarqasında, Musa Perǵawınnıń qızınıń ulı dep atalıwdan bas tarta aldı. Ol kimniń ulı ekenin bildi. Qudaydıń meyrimi arqasında ol óz áǵa-inileri menen erikli túrde azap shegiwdi saylay aldı, hám Qudaydıń quwanıshı arqasında ol gúnanıń ótip ketetuǵın lázzetlerinen waz keshe aldı. Qudaydıń molshılıǵı Musaǵa Máshihtiń ayıplawların Mısırdıń barlıq ǵáziynelerinen qımbatlıraq dep esaplawǵa múmkinshilik berdi. Ata-anası tárepinen tárbiyalanbaǵan adam ushın qanday gúwalıq! Balalarımız sol haqıyqatta jasasın.
Juwmaq
Ómirdiń ádettegi kútimi – balalardıń biologiyalıq ata-anası tárepinen tárbiyalanıwı. Bul Qudaydıń principleri, gúna dúnyaǵa kelmesten aldın neke menen birge ornatılǵan (Jaratılıs 2:18-25). Ádette, úylengen juplıqtıń balaları boladı; Adam hám Hawwa, bizdiń birinshi ata-analarımızdıń kóplegen balaları bar edi (5:1-5). Sonıń menen birge, gúna hám qıyın jaǵdaylar sebepli, búgin kóplegen balalar ata-anası tárepinen tárbiyalanbaydı. Bul dúnyada óte tanısqa aylanǵan jaǵday.
Biraq, Quday sol baxtsız balalarǵa gúzetip turadı. Ol olardıń qutqarıw injilin esitiwin támiyinleydi. Ol olardıń ómirin Óziniń ullı táǵdiri arqalı basqaradı, hám Ol Óz erkine boysınǵan balalardı Óz patshalıǵında qollanadı.
Musa Qudaydıń ǵamxorlıǵınıń ájayıp úlgisi. Bálkim Quday bizdi ata-anası tárepinen tárbiyalanbaǵan dindar balalardı tárbiyalawǵa járdem beriw ushın qollanar. Barlıq jastaǵı balalar ushın Onıń táǵdirli ǵamxorlıǵınıń erikli bólegi bolayıq.
Mister Myullerdiń júregi 19-ásirde Angliyanıń Bristol qalasındaǵı jetim balalarǵa ǵamxorlıq etiwge baslandı. Kishi baslanǵıshtan keyin, olardı qabıllaw ushın ekinshi hám úshinshi úyler ijaraǵa alındı. Basınan baslap, ol ózi ushın qaǵıyda belgilegen edi: mákemeniń bar ekenligin bildiriwden basqa, ol hesh qashan adamnan járdem soramaydı. Bunnan tısqarı, ol hesh qashan hesh bir adamǵa, jumıstaǵı sheriklerinden basqa, qarjı jaǵdayın ashıp bermeydi, qansha qıynashılıq bolsa da. Mister Myuller ózi ushın belgilegen maqset tek jetim balalarǵa payda keltiriw emes, bálkim Qudaydıń ázelden beri duwanı esitiwshi ekenligine barlıqqa gúwalıq bolıw edi. —Genri Pikering, Aǵa-iniler arasındaǵı bas adamlar (beyimlestirilgen)
