Krestten Tájǵa Shekem
Pásxa bayramında biz Isa Mәsihtiń ólimin hám tiriliwin esleymiz, bul waqıyalar Xristian dinine tán. Bul maqalada biz Onıń tiriliwinen keyin ne bolǵanın hám Onıń ólimi menen aspan patshalıǵı arasındaǵı tórt qayshılıqtı kórip shıǵamız.
Tiriliwden Keyin
Mәsihtiń tiriliwinen keyin, Ol óz shákirtlerine 40 kún dawamında kórindi (Hákimler 1:3). Sonnan keyin «Ol aspanǵa kóterildi hám Qudaydıń oń tárepinde otırdı» (Mark 16:19 NIV). Luka xabar berdi: «Ol olardıń kóz aldında kóterildi, hám bir bult Onı olardıń kózinen jasırıp qoydı. Olar Ol ketip atırǵanda aspanǵa tik qarap turǵan edi, birden aq kiyim kiygen eki adam olardıń qasında turdı. ‘Galileya adamları,’ dedi olar, ‘ne ushın bul jerde aspanǵa qarap turıpsızlar? Sizlerden aspanǵa alınǵan bul Isa, sizler Onıń aspanǵa ketkenin kórgenińiz sıyaqlı, sol jol menen qaytıp keledi’» (Hákimler 1:9-11). Shákirtlerge eki perishte tárepinen kelishekte Isa jerge Onıń kóteriliwi sıyaqlı ájayıp bir waqıyada qaytıp keledi degen wáde berildi.
Injil qayta-qayta aytadı, Isa Mәsih házir Qudaydıń «oń qolında» – húrmet, kúsh, húkimranlıq hám biylik ornında. Onıń joqarı mәrtebesin Pyotr atap ótti (Hákimler 2:32-33a; 5:30-31; 1 Pyotr 3:21-22), Stefan kórdi (Hákimler 7:55-56) hám Evreylerge jazılǵan xatta aytıldı (Evreyler 1:3; 8:1; 10:12; 12:2). Pawıl Mәsihtiń barlıq basqa kúshlerden joqarı ekenligin hám Ol Qudaydıń oń qolında turǵanda, bizler ushın Áke menen arasha túsetuǵının qostı (Rimliklerge 8:34). Bunnan tısqarı, isenim etiwshiler Rabbiy menen Onıń kelishektegi patshalıǵında húkimranlıq etedi: «Men jeńimpaz bolıp, Ákem menen Onıń taxtında otırǵanım sıyaqlı, Men de óz taxtımda Men menen birge otırıw huqıqın beremen» (Ashıw 3:21).
Adamlar geyde bul Lázardan berli eń úlken qaytıp keliw boldı dep aytadı, sebebi Lázar ólgennen keyin tirildi, biraq ol ólimli bolǵanı ushın qaytadan óldi. Biraq tirilgen Rabbiy qutqarılǵan ólmeytuǵın denesi bar edi. Ol máńgilik ómirge tirilgen birinshi adam edi (1 Korinflilerge 15:23). Onıń tiriliwi basqasha edi, sebebi Ol máńgi jasaw ushın aspanǵa kóterildi. Bul Lázardan ádewir úlken qaytıp keliw. Haqıyqatında da, Isa jerdegi eń tómengi orınnan, Ol jınayatshı sıpatında óltiriliwdiń azabın hám qorlanıwın basdan keshirgen jerden, aspanǵa eń joqarı orınǵa, Ol barlıq jaratılıs ústinen húkimranlıq etetuǵın jerge bardı. Qanday qayshılıq!
Hár túrli Tájler
Jańa Wásiyette eki túrli táj aytıladı: jeńimpaz sportshı kiyetin gúl táj hám patshalıq húkimranlıq kúshin bildiretuǵın patsha táji. Bul tájlerdiń ekewi de Injilde Isanı súwretlew ushın qollanıladı. Tájler Onıń kresti hám húkimranlıǵı menen baylanıslı da aytıladı.
Tikenli táj.
Adamzat, Rim áskerleri arqalı, Mәsihke tikenli táj (Matta 27:27-31; Mark 15:16-20; Yoxanna 19:2-5), qızıl shapan hám «evrey patshası»nıń masqaralı táj kiygiziwinde tayıq berdi. Tikenler nálettiń ónimi bolıp, bul Qudaydıń adamzatıń gúnákar minez-qulıqqa túsip qalıwına bergen húkimi edi (Jaratılıs 3:17-19). Jaratılısta tikenler gúná, gúres, ter hám ólim menen baylanıslı. Krestte Mәsihtiń basında nálettiń belgisi bar edi.
Dáń táji.
«Biz ... Isanı kóremiz, Ol bir az waqıtqa perishtelerden tómengi dәrejege túsirildi, endi bolsa dáń hám húrmet táji menen táj kiygizildi, sebebi Ol ólim azabın shekti, sonlıqtan Qudaydıń shápááti menen Ol hár bir adam ushın ólimdi tatıp kórdi» (Evreyler 2:9). Ol 33 jıl dawamında perishtelerden tómengi dәrejede boldı. Óliminde Ol adamzatıń eń tómengi dәrejesinde, jınayatshı sıpatında óltirildi. Ol krestke hám qábirge túsirildi. Endi Ol dáń hám húrmet táji menen táj kiygizildi, Onıń joqarı mәrtebesi Onıń azabınıń nátiyjesi. Krest tájge alıp keldi. Onıń dáńi Onıń azabınıń sıylıǵı edi (Evreyler 2:9; Filipiliklerge 2:7-9; Ashıw 5:12). Isanı Onıń dáńinde kóriw bizge úlken quwanısh beredi (Yoxanna 17:5,24).
Isa sonday duwa etti: «Men Saǵan jerde Seniń Maǵan bergen jumısıńdı tamamlaw arqalı dáń keltirdim. Hám endi, Áke, Meni Seniń aldında dúnya baslanǵanǵa shekem Sen menen birge bolǵan dáń menen dáńle» (Yoxanna 17:4-5). Ol jerge kelmegenen burın, Ol aspanlarda Áke menen birge jasap, Jaratıwshı sıpatında barlıq jaratılıs ústinen húkimranlıq etken. Ol aspanǵa kóterilgende bunı qaytadan qolǵa kirgizdi, biraq qulap túsken jaratılıstıń Qutqarıwshısı bolıw sıpatında qosımsha dáńge iye boldı. Sonlıqtan, krestte Oǵan tikenli táj berildi, biraq Ol aspanǵa kóterilgende, Oǵan dáń táji berildi.
Hár túrli Serikler
Mәsih eki jınayatshı arasında krestke kerildi (Matta 27:38). Bul uyatlı ólim hám úlken qayǵı hám qapa bolǵan waqıt edi (Luka 23:27-28,48). Biraq, krestke barǵanǵa shekem Ol sonday duwa etti: «Áke, Seniń Maǵan bergenleriń Meniń qayerde bolsam, sol jerde Men menen birge bolıwın hám Meniń dáńimdi kóriwlerin qáleymen» (Yoxanna 17:24). Krestte Ol jınayatshılar menen birge edi, biraq aspanda Ol qutqarılǵanlar hám perishteler menen birge (Ashıw 5:11-12).
Mәsihtiń Hár túrli Keliwleri
Rabbiy bir ret bul jerde boldı, hám Ol qaytadan keledi – kórinbeytuǵın Quday jerde kózge kórinetuǵın bolıp. Onıń birinshi keliwiniń maqseti biz sıyaqlı gúnákarlar ushın krestte óliw edi; qurbanlıq bolıw. Onıń ekinshi keliwiniń maqseti Onıń úlken kúshin hám dáńin ashıp beriw boladı (Matta 24:30; 2 Salonikalıqlarǵa 2:8; Ashıw 1:7). Bul Injilde eń kóp boljanǵan waqıya. Sol waqıtta Ol biylik, húkimranlıq, húkimet hám suverenitet tájin kiyedi, barlıq jamanlıqtı húkim etedi hám jerde Óz patshalıǵın ornatadı. Sol waqıtta jerde islengen barlıq qátelikler dúzetiledi, barlıq jınayatlar toqtaydı hám ádillik húkimranlıq etedi.
Onıń birinshi keliwinde Rabbiy Ierusalimge eshek ústinde kirdi. Onıń ekinshi keliwinde Ol urıs atında boladı: «Men aspanlardıń ashıq turǵanın hám meniń aldımda aq at turǵanın kórdim, onıń shabandozı Sadıq hám Haqıyqıy dep ataladı. Ol ádillik penen húkim etedi hám urıs alıp baradı. Onıń kózleri jalınǵan ot sıyaqlı, hám Onıń basında kóp tájler bar» (Ashıw 19:11-12). Onıń joqarı dәrejesi Onıń «kóp tájler» kiyiwi menen atap ótilgen.
Dáńnen Burın Azap
Mәsihtiń azabı hám dáńi Eski Wásiyette boljanǵan bolsa da, olardıń baylanısı sol waqıtta anıq emes edi. Zábúr 22:1-21 Rabbiyıń azabın súwretleydi. Mısalı, «Meniń Qudayım, Meniń Qudayım, ne ushın Meni taslap kettiń? Ne ushın Meni qutqarıwdan, Meniń azaplı dawıslarımnan sonsha uzaqsıń?» degen sózler krestte aytıldı (Zábúr 22:1; Matta 27:46). Zábúr 22:22-31 Onıń jer ústindegi mıń jıllıq húkimranlıǵın súwretleydi. Mısalı, «Jerdiń barlıq shetleri Rabbiyı esleydi hám Oǵan qaytadı, hám milletlerdiń barlıq shańaraqları Onıń aldında bas iyedi, sebebi húkimranlıq Rabbiyǵa tiyisli hám Ol milletler ústinen húkimranlıq etedi» (Zábúr 22:26-27). Biz sol bir bólimde krestti hám tájdi; azaptı hám dáńdi kóremiz.
Sol sıyaqlı, «Sebebi bizge bala tuwıldı, bizge ul berildi» (Ishaya 9:6) Mәsihtiń krestke alıp kelgen birinshi keliwin súwretleydi, al bul ayattıń qalǵan bólegi hám keyingi bólegi Onıń ekinshi keliwinen keyin ornatılǵan mıń jıllıq patshalıqtı súwretleydi: «Hám húkimet Onıń iyninde boladı. Hám Ol Ájayıp Másláhátshi, Qudiretli Quday, Máńgilik Áke, Tınıshlıq Ámirshisi dep ataladı. Onıń húkimetiniń hám tınıshlıǵınıń úlkenliginiń shegi bolmaydı. Ol Dáwittiń taxtında hám onıń patshalıǵı ústinen húkimranlıq etedi, onı sol waqıttan baslap máńgilikke ádillik hám tuwrılıq penen ornatadı hám qollap-quwatlaydı.» Jáne bir ret biz sol bir bólimde krestti hám tájdi; azaptı hám dáńdi kóremiz. Rabbiyıń azabı hám húkimranlıǵına basqa siltemeler Ishaya 53 hám Zábúr 110.
Mәsihtiń kresti hám táji Injildi túsiniwdiń giltleri. Hám Onıń gúnákarlar ushın qurbanlıǵı hám ólimi, hám Onıń patshalıǵı hám kelishektegi dáńi Injildiń kóp bólimlerinde kóriwge boladı. «Bul qutqarıw haqqında, sizlerge keletuǵın shápáát haqqında sóylegen payǵambarlar, Mәsihtiń Ruwxı olarda bolǵanda, Mәsihtiń azapların hám onnan keyin keletuǵın dáńlerdi boljaǵanda, qaysı waqıttı hám jaǵdaylardı kórsetip atırǵanın biliwge tırısıp, intizar bolıp hám úlken itibar menen izertledi» (1 Pyotr 1:10-11). Eski Wásiyettiń payǵambarları Rabbiyıń azapların hám onnan keyin keletuǵın dáńlerdi boljadı, biraq olar bul waqıyalar arasında mıńlaǵan jıllar bolatuǵının bilmedi.
Mәsihtiń missiyası bizdiń gúnámiz ushın óliw ushın krestke barıw edi. Endi, gúná ushın tólemdi tólegen soń, Ol Qudaydıń oń qolında joqarı dәrejege kóterildi hám patshalar patshası hám rabbıylar rabbıy sıpatında qaytadan keledi. Onıń kresti Onıń tájinen burın bolıwı kerek edi: «Ol ózin kishireytti, ólimge boysınıwshı boldı – hátte kresttegi ólimge de! Sonlıqtan Quday Onı eń joqarı orınǵa kóterdi hám Oǵan hár bir attan joqarı at berdi, sonlıqtan Isa atına hár bir tize bas iyip, aspanda hám jerde hám jer astında, hám hár bir til Isa Mәsihtiń Rabbiy ekenligin moyınlasın, Quday Ákeniń dáńi ushın» (Filipiliklerge 2:8-11).
Biz ushın sabaqlar
Isa jerdegi eń tómengi orınnan (krestten) aspanǵa eń joqarı orınǵa bardı, Ol barlıq jaratılıs ústinen húkimranlıq etedi. Onıń jerge eki keliwi arasında qanday ózgeris bar – tikenli tájden dáń tájine, jınayatshıdan qutqarılǵanǵa, ólimnen húkimranlıqqa hám azaptan dáńge.
Isa krestti basdan keshirgeni ushın, Ol házir táj kiyip turıptı hám biz Onıń menen aspanda máńgilik ómirge isenimge iye bola alamız. Isa ushın azap dáńnen burın bolıwı kerek edi. Jańa Wásiyettiń azaptan keyin dáń keletuǵın úlgisi bizge de qollanıladı: isenim etiwshiler házir azap shegedi, biraq tiriliwde ólmeytuǵın denelerdiń dáńine erisiledi (Rimliklerge 8:16-25; 2 Korinflilerge 4:16-18). Rabbiy sıyaqlı, isenim etiwshiler de Onıń ushın azap shegiwge hám ómirlerin qurban etiwge tayın bolıwı kerek (Luka 9:23).
Pawıl sonday jazdı: «eger biz balalar bolsaq, onda biz miyrasxorlar – Qudaydıń miyrasxorları hám Mәsih penen birge miyrasxorlar, eger biz Onıń azaplarına qatnassaq, solay etip biz Onıń dáńine de qatnasa alamız. Men bizdiń házirgi azaplarımızdı bizde ashıp beriletuǵın dáń menen salıstırıwǵa arzimaydı dep esaplayman» (Rimliklerge 8:17-18). Sol waqıtta, «bizdiń jeńil hám waqıtsha qıyınshılıqlarımız biz ushın olardıń barlıǵınan ádewir joqarı máńgilik dáńge erisip atır» (2 Korinflilerge 4:17).
Injil úlgisi sonday, bul ómirdegi azap máńgilik dáń miyrasına alıp keledi. Biz ózimizdiń házirgi fizikalıq jaǵdayımızǵa itibar bermewimiz kerek, al aldınǵa qarawımız kerek. Bizge qıyınshılıqsız ómir wáde etilmegen; haqıyqatında da kerisinshe, sebebi Isa bizge qıyınshılıqtıń qashıp qutılmas ekenligin aytadı (Yoxanna 16:33). Onıń ómirin úlgi etip kóriń, hám krestke barǵan hám házir táj kiyip turǵanǵa itibar beriń.
Jeti ret Ol shaqıradı, sol jerde asılıp turıp,
Gúnákar ólimliler eń jamanın islegen waqıtta.
Meyirban muhabbat hám ǵamxorlıqtıń jeti shaqırıǵı,
«Áke, olardı keshir,» bul birinshisi.
Ol sonday jalbarǵan sol kresttiń ózi
Onıń shaqırıǵına juwap boladı.
Sebebi Ol sol jerde qutqarıwshı qan tókkende,
Ol barlıqqa keshirim beredi!
— J. Sidlow Baxter tárepinen»
