Qayǵı — bul ómirde hár birimiz basımızdan ótkeretuǵın haqıyqıy sezim. Ómirińizdiń tiykarı shayqalǵanday, pútkilley ezilgenińizdi sezetuǵın waqıtlar bolıwı múmkin, biraq Qudaydıń Óz Sózinde bizge wáde etkenin tıńlań:
Rabbı júregi sınǵanlarǵa jaqın, ruwxı ezilgenlerdi qutqaradı (Zabur 34:18 ESV).
«Tawlar ketse de, tóbelikler joqalsa da, Meniń ózgermes [qátege jol qoymaytuǵın] muhabbatım senen ketpeydi, tınıshlıq kelisimim de joq bolmaydı», – deydi saǵan rahm etetuǵın Rabbı (Ishaya 54:10).
Qayǵı degen ne?
Keliń, qayǵı anıqlamasınan baslayıq. Qayǵı — bul qattı qayǵı, azap, ókinish hám náziklik sezimi. Júregimiz sınǵanday, hesh nárse burınǵıday bolmaytuǵınday yamasa baxt hesh qashan múmkin bolmaytuǵınday sezemiz. Qayǵı — bul biz ushın áhmiyetli bolǵan hár qanday adamdı, zattı yamasa qálegen múmkinshilikti joǵaltıwǵa normal juwap. Qayǵı keltiretuǵın jaǵdaylar:
Jaqlı adamdıń ólimi Úy haywanınıń ólimi Ajırasıw Jumıstan ayırıw Shirkew jámáátindegi ózgeris Finanslıq qıyınshılıqlar Balalardıń úyden ketiwi
Qayǵı bizdiń oylawımızǵa, minez-qulqımızǵa, sezimlerimizge, qatnasıqlarımızǵa hám densawlıǵımızǵa tásir etiwi múmkin. Adamlar uyqısızlıq, sharshaw, awqat sińirmew, ishtaha tómenlewi yamasa yadlaw qábiletiniń tómenlewin basdan ótkeriwi múmkin. Biz áhmiyetli bir adamdı yamasa nárselerdi joǵaltqanımızda, geybirler «ekinshi dárejeli joǵaltıwlar» dep ataytuǵın nárselerge de dus kelemiz. Ómir astın-ústin bolıp ketken. Biz óz kimligimizdi joǵaltqanday seziniwimiz múmkin, «Jaqlı adamımsız men kimmen?» dep soraymız. Qáwipsizliktiń joǵalıwı da seziledi: «Ózim qalay ómir súremin?»
Qayǵı kóbinese tártipsiz, aldınnan boljaw qıyın hám belgili bir waqıt kestesine boysınbaydı, biraq bul joǵaltıwdan keyin tikleniwge múmkinshilik beretuǵın process. Birew: «Qayǵı ózi dári», – dedi. Ekinshisi qayǵırıw procesin dawıllı teńiz arqalı júziwge salıstırdı. Biz dáslep úlken joǵaltıwdı basdan ótkergenimizde, qarańǵılıq hám qattı azap tolqınları menen qorshalǵanday seziniwshi sezimler dawılına túsip qalamız. Teselli sózleri qayǵı dawılları menen batıp ketedi. Biz jalǵız hám basqarıw qıyın bolǵanday sezemiz, óytkeni biz jańa ómir jolına qaray súyrelip baramız.
Biz ózimizge qayǵını basdan ótkeriw hám onı qabıllaw ushın waqıt beriwimiz kerek, sebebi qayǵı emleniwge qaray jol baslaw ushın zárúr hám onıń shárti. Rabbı Isa ayttı:
Qayǵırǵanlar baxtlı, sebebi olar teselli tabadı (Matta 5:4).
Bul ayattıń aytıwınsha, adam teselli tabıwdan aldın qayǵırıw waqtı bolıwı kerek. Eger siz qayǵı keltiretuǵın jaǵdayda bolsańız, ózińizge qayǵırıw hám qayǵılandırıw ushın waqıt beriwimiz kerek.
Bunıń jaqsı Bibliyalıq mısallarınan biri Yusufnıń ákesi Yaqub qaytıs bolǵan waqıt edi. Bul ulı
ákesiniń betine jıǵılıp, onıń ústinde jıladı hám onı súydi (Jaratılıs 50:1).
Yusuf ákesiniń óliminen ishley azap shekti hám ol qayǵırıw procesiniń áhmiyetin bildi. Ákesi qaytıs bolǵanda, ol ózin asıqtırmadı, sezimlerin de biykar etpedi. Shınında da, Injilde Yusuf hám Mısırlıqlardıń 70 kún qayǵırǵanı aytılǵan (3-ayat).
Emlew procesi qansha waqıt aladı? Bul birneshe ay yamasa jıllarǵa sozılıwı múmkin, yamasa adam jaqlı adamınıń óliminen hesh qashan tolıq qutıla almaslıǵı múmkin.
Qayǵı basqıshları
Adamlar qayǵırǵanda, olar ádette kóp basqıshlardan ótedi, biraq hár dayım bir tártipte yamasa barlıq basqıshlardan emes. Bizdiń izertlewimiz ushın biz birinshi basqıshtı biykar etiw yamasa shokdep ataymız. Bul sezimsizlik yamasa bolǵan waqıyanıń haqıyqıy emesligi sezimin óz ishine aladı. Biz joǵaltıwdıń haqıyqatlıǵınan qashıwǵa tırısamız. Ádette bul basqısh uzaqqa sozılmaydı.
Keyingi basqısh kóbinese ashıw menen birge qáweterboladı. Ishki azap sonshalıq tereń bolǵanlıqtan, siz ashıwlanasız. Siz qaytıs bolǵan adamǵa, ózińizge aytpawıńız kerek bolǵan nárseler ushın yamasa islewıńiz kerek bolǵan, biraq islemegen nárseler ushın ashıwlanıwıńız múmkin. Siz hátte Qudayǵa da ashıwlanıwıńız múmkin (Zabur 13:1-4).
Qayǵınıń úshinshi basqıshı depressiyabolıp tabıladı. Bul siz joǵaltıwdıń turaqlı ekenligin túsingen waqıt. Bul óz náwbetinde qattı qayǵı, boslıq hám jalǵızlıqqa alıp keledi. Siz hesh jerge barǵıńız kelmewi, basqalardı kórgińiz kelmewi yamasa normal iskerlikler menen shuǵıllanǵıńız kelmewi múmkin. Bul basqıshda ádette ayıplılıq sezimi payda boladı. Siz: «Nege men ... islemadim?», «Nege men ... isledim?» yamasa «Eger men ... islegenimde edi» dep aytıwdı baslaysız.
Geybirler ushın qayǵınıń basqa bir basqıshı sawdalasıwbolıwı múmkin. Bul biz joǵaltqan adamdı yamasa nárselerdi qaytarıwǵa tırısamız – bul qaytarıp alınbaydı.
Sońǵı basqısh qabıllawbolıp tabıladı. Bul biz joǵaltıw menen jasawdı úyrenetuǵın waqıt. Nárseler burınǵıday bolmaydı – hesh qashan bolmaydı – biraq Rabbı bizge ómirimizde alǵa jılısıw jolın tabıwǵa járdem beredi. Bul geyde «jańa normal» tabıw dep táriyplenedi.
Qayǵı normal jaǵday
Eklesiast 3:1,4 te aytılǵan:
Hár bir nárse ushın bir máwsim, aspan astındaǵı hár bir is ushın bir waqıt bar: ... jılaw waqtı, kúliw waqtı; qayǵırıw waqtı, biyge túsıw waqtı.
Kóp Bibliya gúrrińleri Qudaydıń Óz xalqın qayǵı hám joǵaltıw waqıtlarında qalay teselli etkenin kórsetedi. Ayup apatlı joǵaltıwlarǵa hám paydasız doslarǵa qaramastan Qudayǵa qattı jabıstı. Dawıt, Qudaydıń óz júregindegi adamı, ulı ólimine ashıqtan-ashıq qayǵırdı.
Rabbı Isa iman hám qayǵını biriktiriwdiń eń jaqsı mısallarınan biri, bul Yoxanna 11:1-45 te kórsetilgen. Ol Maryam hám Martanı aǵası Lazarus ólimi sebepli azapta kórgeninde, ol jıladı hám úńgirdi. Isa Lazarustı ólilerden tiriltetuǵının bilse de, ol ózin adamzat qayǵısınıń tereńligin seziwge hám bildiriwge múmkinshilik berdi.
Biz Isanıń barlıq azaplarımızdı, joǵaltıwlar, biykar etiwler, satqınlıqlar yamasa ólimler bolsın, basdan ótkergenin bilip teselli tabamız. Bizdiń Qutqarımız hám Tólewshimiz sıpatında, ol barlıq gúnálarımızdı krestke alıp bardı (1 Petrus 2:24) hám biz sorasaq keshiredi (1 Yoxanna 1:9). Jaqsı Qoylı sıpatında, ol bizdi qáwipsiz túrde alıp ótedi
ólim sayası ózeginen (Zabur 23:4).
Esleń, saya ekinshi tárepte jaqtılıq bar ekenligin kórsetedi!
Máshixke tereń isenim mómin qaytıs bolǵanda qayǵınıń aldın almaydı, biraq ol qayǵını úmit penen toltıradı yamasa sińiredi! Máshixshiler ushın ólim máńgilik ómirge ótiw jolı (Yoxanna 5:24 ke qarań). Pawl ayttı:
Jasaw Máshix, óliw bolsa payda (Filipililer 1:21).
Ol taǵı ayttı:
Biz sizlerdi, aǵayınlar, uyqıǵa ketkenler haqqında bilimsiz bolıwıńızdı qálemeymiz, basqalar sıyaqlı úmitsiz qayǵırmawıńız ushın. Sebebi biz Isanıń ólip, qayta tirilgenine isengenimiz sıyaqlı, Isa arqalı Quday uyqıǵa ketkenlerdi de Ózi menen birge alıp keledi (1 Salonikalıqlar 4:13-14).
Jaǵdaydı jaqsı túsingen adamlar móminler haqqında: «Isa sizdiń jaqlı adamıńızdı alıp ketti», – dep aytıwı múmkin, biraq bul pikir adamlarǵa, ásirese balalarǵa, Qudayǵa ashıwlanıwına sebep bolıwı múmkin. 1 Korinfliler 15:26 da ólim bizdiń sońǵı dushpanımız ekenligi aytılǵan. Sonlıqtan, biz: «Ólim bizdiń jaqlı adamımızdı bizden alıp ketti, biraq Isa bizdiń jaqlı adamımızdı ólimnen alıp ketti!» – dep ayta alamız.
Eger biz jaqlı adamımızdıń Isaǵa isengen-isengenligin bilmesek, biz tek Qudayǵa iseniwimiz kerek. Injilde aytılǵan:
Rabbı Óz wádesi haqqında, geybirler kemshilik dep esaplaǵanday, kemshilik etpeydi, biraq bizge qaray sabırlı, hesh kimniń joq bolıwın qálemeydi, bálkim barlıǵınıń táwbege keliwin qáleyedi (2 Petrus 3:9 NKJV).
Isa menen birge krestke kerilgen bir urlıqshı ómiriniń sońǵı saatlarında Oǵan isenim menen qayrıldı (Luka 23:39-43). Biz adamnıń ómir ólimge orın bergen sońǵı sáwlelerinde ne bolatuǵının bilmeymiz, biraq Quday biledi hám Ol Óz aspanına kirgen barlıq adamlarǵa biledi.
Muqaddes Ruwx
Teselli beriwshi (Yoxanna 14:26 JND)
dep ataladı hám bizge azap ortasında da Qudaydıń tınıshlıǵın bere aladı. Filipililer 4:6-7 bizge aytadı:
Hesh nárse haqqında qáweterlenbeń, biraq hár bir nárse haqqında duwa hám jalbarıw arqalı, shúkirshilik penen, tileklerińiz Qudayǵa bildirilsin; hám barlıq túsiniwden asıp túsetuǵın Qudaydıń tınıshlıǵı júreklerińizdi hám aqılıńızdı Máshix Isa arqalı qorǵaydı (NKJV).
Qudaydıń tınıshlıǵı bizdiń jaǵdaylarımızdan kelmeydi biraq bizdiń Ákemizge jaqınlasıwdan keledi, ol bizdi barlıq
qáweterlerińizdi Oǵan taslawǵa shaqıradı, sebebi Ol sizge ǵamxorlıq etedi (1 Petrus 5:7).
Ol bizdi Óz muhabbatlı qushaǵına keliwge shaqıradı, solay etip Ol bizdiń jaralanǵan júreklerimizdi emley aladı. Ol qıyınshılıqtaǵılarǵa rahm etedi (Zabur 31:9).
Alǵa qaray qádemler
Qayǵınıń basqıshları bolǵanı sıyaqlı, Rabbı biz ushın qayǵırıw procesi dep atalatuǵın bul ózekten ótip barǵanımızda alǵa qaray qádemlerge iye. Bul tájiriybe hesh qashan tamamlanbaytuǵınday seziliwi múmkin, biraq qarańǵılıq máńgi dawam etiwge májbúr emes! Barlıq teselli beriwshi Qudayda jaqtılıq bar, ol bizdi teselli etiwdi qáleyedi. Mine, qayǵınıń tereń ózeklerinen ótip barǵanımızda Ol bizdi qalay teselli etedi hám bereketleydi, bes usıl:
- Ol barlıq teselli beriwshi Quday! 2 Korinfliler 1:3-4 bizge esletedi:
Rabbımız Isa Máshixniń Qudayı hám Ákesi, rahm-shápáátler Ákesi hám barlıq teselli beriwshi Qudayǵa maqtawlar bolsın, Ol bizdi barlıq qıyınshılıqlarımızda teselli etedi, solay etip biz de hár qanday qıyınshılıqtaǵılardı, ózimiz Quday tárepinen teselli etilgen teselli menen teselli ete alayıq.
Barlıq teselli beriwshi Quday sıpatında Ol barlıq kóz jaslarımızdı Óz shúshegine salıp qoyadı (Zabur 56:8), bul Ol bizdiń barlıq azaplarımızdı, qayǵılarımızdı hám depressiyamızdı jaqsı biledi degen mánisti bildiredi. Zabur 147:3 te aytılǵan:
Ol júregi sınǵanlardı emleydi hám jaraqların baylaydı.
- Ol hám tek Ol ǵana bizdiń júklerimizdi alıp taslay aladı hám bizdi kótere aladı. Qayǵı biz benen hár dayım alıp júriw ushın úlken salmaq bolıwı múmkin. Biraq Rabbı bizdi onı Oǵan tapsırıwǵa shaqıradı! Matta 11:28 de Rabbı Isa ayttı:
Maǵan keliń, barlıq miynet etiwshiler hám awır júk kóteriwshiler, men sizlerge tınıshlıq beremen.
Zabur 55:22 de aytılǵan
júgińizdi Rabbıǵa taslań.
- Quday kúsh beredi. Qayǵı hám náziklik emotsional, fizikalıq hám ruwxıy jaqtan óte sharshatıwshı bolıwı múmkin. Dawıt qayǵı sezdi hám Qudaydıń ózi kerek bolǵan kúsh beretuǵının bildi, ol shaqırǵanda:
Júregim awırlıqtan [yamasa qayǵıdan] erip baradı; Sózińe qaray meni kúshlendir (Zabur 119:28).
Ishaya 41:10 da Rabbı bizdi xoshametledi:
Qorqpań, sebebi men siz benenmen; qáweterlenbeń, sebebi men sizdiń Qudayıńızman. Men sizdi kúshlendiremen, álbette, men sizge járdem beremen, men sizdi Óz ádalatlı oń qolım menen qollap-quwatlayman.
- Rabbı bizdi jańalawǵa wáde beredi, bul aldınǵı pikir menen tıǵız baylanıslı. Ishaya 40:31 de oqıymız:
Rabbıǵa kútiwshiler kúshlerin jańalaydı; olar qaraquslar sıyaqlı qanatlar menen kóteriledi, olar júgiredi hám sharshamaydı; olar júredi hám talmaydı.
- Quday bizdiń jılawımızdı quwanıshqa, qayǵımızdı biyge aylandıradı (Zabur 30:5,11). Qayǵı máńgi dawam etpeydi!
Basqalardı qayǵı arqalı qollap-quwatlaw
Hár kim hár túrli qayǵıradı. Bul jeke qásiyetke, diniy isenimlerge, jetiklikke, emotsional turaqlılıqqa hám mádeniy dástúrlerge baylanıslı. Sonlıqtan, qayǵırıp atırǵanlarǵa qalay járdem bere alamız?
Birinshiden, sol jerde bolıń! Qayǵı waqıtlarında kóp adamlar siz aytqan sózlerińizdi eslemeydi, biraq olar sizdiń sol jerde bolǵanıńızdı esleydi. Qayǵı waqtında birew menen birge bolıwıńızdıń kúshin hesh qashan tómen bahalamań. Sol jerde bolıń. Bul olardıń ushın qansha áhmiyetke iye ekenligin hesh qashan bilmeysiz.
Ekinshiden, tıńlań! Qayǵırıp atırǵan adam ushın isley alatuǵın eń jaqsı nárselerdiń biri — tek ǵana tıńlaw. Qayǵırıp atırǵan adam ózi basdan ótkerip atırǵan sezimler, ólimniń detalları, jerlew hám jaqlı adamınıń ótken yadları haqqında sóylesiwge mútáj. Adamdı sezimlerin bólesiwge xoshametleń. Jaqsı tıńlawshı bolıń hám aytılǵan nárselerdi bahalamań. Rimliklerge 12:15 te aytılǵan:
Jılaǵanlar menen birge jılań.
Qayǵırıp atırǵan adamǵa ashıwlanıw, azap hám awırıw sezimi normal ekenligin aytıń, hám Quday olardıń sezimlerin túsinedi, sebebi Ol qayǵını basdan ótkeriw qanday ekenligin biledi.
Úshinshiden, sóylegenińizde Rabbıdan basshılıq sorań. Platitudalardan, yaǵnıy keń tarqalǵan hám kóp qollanılǵan pikirlerden qashıń. Adamǵa qayǵı sezimin beriwge múmkinshilik beriń, onıń «kóterińki bolıń» yamasa «Rabbıda quwanıshlı bolıń» dep aytıwıńız onıń ruwxıy jaǵdayın sorap atırǵanday tásir qaldırıwı múmkin. Sol waqıtta Rimliklerge 8:28 di keltiriw waqtı bolmawı múmkin. Olar sizdiń ashıq júregińizge mútáj!
Tórtinshiden, Qudaydıń Sózin bólesiń. Qayǵırıp atırǵan adamǵa hesh qashan jaqlı adamınıń alınǵanı Qudaydıń qálewi edi dep aytpań; bul pikir adamnıń ólimin tómenletedi. Qıynamań yamasa waǵız etpeń, biraq eger adam ashıqlıq bildirse, duwa etiń hám mánili Jazıwlardı bólesiń.
Aqırında, soramastan ápiwayı nárselerdi isiń, mısalı, awqat alıp keliw, ıdıslardı juwıw, balalarǵa qaraǵıshlıq etiw, shópti shabıw yamasa remont islew. Bul ámeliy nárselerdi islew arqalı biz barlıq teselli beriwshi Qudaydıń shápáátin kórsetemiz.
Qayǵı barlıǵımızǵa tásir etedi hám áwmetimizge tásir etedi. Biraq Rabbı biz benen – Óz perzentleri menen – máńgi birge bolıwǵa wáde beredi, hátte eń qarańǵı saatlarımızda da. Ol bizdi hesh qashan taslap ketpewge yamasa biykar etpewge wáde berdi! Xoshametleniń. Qayǵı ótedi, biraq Ol biz benen máńgi qalıw ushın!
Qayǵı ortasında tınıshlıq bar — Sebebi Onıń qayǵısı muhabbatıń dálili edi; Oh, bul muhabbatta jeńillik tabıw qanday shirin, Jer júziniń qayǵıların basdan ótkergenimizde. —John N. Darby (1800-1882)
