«Olar úyden jalańash qashıp shıqtı.» Háreketler 19:16
Bálkim tek ǵana buzıq adamlar úyden jalańash qashıp shıǵıw ideyasın jaqsı kóredi. Kópshiligimiz ushın, hátte bul oy da qáweterli tús! Qızıqlısı, «jalańash» yamasa «jalańashlıq» sózleri Injilde Genesisden Ashıwǵa shekem shama menen 100 ret ushırasadı. Bul ótkir, emociyalıq sóz bolıp, úlken nátiyje menen metaforalıq túrde qollanıladı. Geyde ol jınıslıq jaqınlıqtı, realizmdi yamasa ashıqlıqtı jetkeriw ushın pozitiv túrde qollanıladı (Levitler 18:16; Evreylerge 4:13). Ol sonday-aq kambaǵallıqtı, qorǵanıw joqlıǵın, jalǵızlıqtı, jeńiliwdi yamasa ashıq uyattı jetkeriw ushın negativ túrde qollanıladı. Nineviyaǵa Naxum payǵambar boldı: «‘Men sizge qarsıman,’ deydi Quday Taǵala. ‘Men sizdiń eteklerińizdi júzińizden kóteremen. Men milletlerge sizdiń jalańashlıǵıńızdı hám patshalıqlarǵa sizdiń uyatıńızdı kórsetemen’» (Naxum 3:5 NIV, basqasha kórsetilmese).
Biraq «jalańash» sózi ápiwayı mániste de qollanıladı. Biz Adam hám Hawanıń dáslep jalańash, gúnásiz jaǵdayda jasaǵanın bilemiz. Biz qábiristanda jasaǵan jın iyelegen, jalańash adam haqqında oqıymız (Luka 8:27). Biraq biz Patsha Sawıldıń «kiyimlerin sheship, Samueldiń aldında payǵambar bolǵanın ... hám sol kúni hám sol túni jalańash jatqanın» (1 Samuel 19:24 jnd) oqıǵanımızda qáweterlenemiz; yamasa payǵambar Mikah «ayaq kiyimimsiz hám jalańash júremen» (Mikah 1:8) degenin; yamasa, anıq payǵambarlıq bayanat sıpatında, Rabbiy Ózi Yesayadan 3 jıl dawamında jalańash júriwdi soradı (Yesaya 20:2-3). Bul ápiwayı ańlatpalar «ish kiyimde» yamasa «az kiyingen» degen mánisti de ańlatıwı múmkin bolsa da, bunday kiyimsiz adamlar álbette jámiyetshiliktiń dıqqatın ózine tartadı, biraq ádep-ikramlılıqqa qarsı dep esaplanbaydı. Tómendegi bes jaǵday bir qansha paydalı sabaqlar beredi.
1. Uyattan azatlıq
«Er adam hám onıń hayalı ekewi de jalańash edi, hám olar uyalmadı» (Genesis 2:25). Bul Qudaydıń dáslepki dizaynı edi. Biraq biz gúna qıldıq, kózlerimiz ashıldı, hám jalańash ómirimiz uyatqa sebep boldı. Uyat qorqıwǵa alıp keldi, hám biz jabıw hám jasırıwǵa háwes sezindik. Uyat hám qorqıw Shaytannıń qolında Qudaydıń qutqarılǵanların mayıstırıw hám paralizlew ushın qurallarǵa aylandı. Biz óz súretimiz benen qáweterlenemiz. Biz basqalar bizdiń olar oylaǵanday jaqsı, ózgeriwshi yamasa ruwxıy emes ekenligimizdi biliwden qorqamız. Qorqıw bizdi ózgeriwge, diniy injir japıraqların biriktirip, bunday jalańashlıqtı jasırıwǵa májbúrleydi. «Rabbiy Quday Adam hám onıń hayalı ushın teriden kiyimler islep, olardı kiyindirdi» (Genesis 3:21). Biz jasırın gúnáǵa moyınlap, onnan bas tartqanımızda, Qudaydıń tolıq keshirimligin qabıl etkenimizde, uyat hám ayıplılıq tınıshlıq hám quwanısh penen almastırıladı. Quday bizge qaraǵanda Ol Isa Masiyhtiń qurbanlıǵın kóredi. Basqalar bizge qaraǵanda, olar Isa Masiyhtiń ele de ne islep atırǵanın kóredi. Rabbiy tárepinen tolıq qabıl etilgenimizdi sezgenimizde, jasırıw hám ózgeriwge bolǵan háwesimiz joq boladı. Biz Quday hám adam aldında erkin turamız.
2. Múmkinshiliklerdi jiberip jiberiw
Joqarı bólmede Rabbiy keshesin ornatqannan keyin, Isa hám Onıń shákirtleri baqshaǵa bardı, ol jerde Yuda Rabbiyge súyip, Oǵan satqınlıq qıldı. Bul jerde Mark, On eki shákirttiń biri emes, eki qızıq gápti qosadı: «Bir jas jigit, tek ǵana zıǵır kiyim kiyip, Isanıń artınan erip kiyatır edi. Olar Onı ustalaǵanda, ol kiyimin qaldırıp, jalańash qashıp ketti» (Mark 14:51-52). Bul jas jigit kim edi? Ol túnde jalańash ne islep júrgen edi? Bul eki gáp Injilde ne ushın bar? Kommentatorlar Mark ózin aytıp atırǵan bolıwı múmkin dep esaplaydı. Bul onıń súwretke óz qolın qoyıw usılı, «Men de sol jerde edim» dep aytıw usılı edi. Mark Rabbiy keshesi bolǵan úydiń iyesiniń balası bolıwı múmkin edi (Mark 14:14; Háreketler 12:12). Ol baqshadaǵı qızıq dawıslardı esitip oyandı, tósek jayıp, háreketti kóriw ushın úyden shıǵıp ketti. Kim bolǵanına qaramastan, ol qızıq, tayınsız edi hám jalańash qashıp ketti!
Gúwalıq beriw yamasa xızmet etiw ushın jańa múmkinshilikler bizdi uyqıda hám tayınsız tabıwı múmkinbe? Petrus áwliyelerdi «hárdayım juwap beriwge tayar bolıń» (1 Petrus 3:15) dep úgittedi. Diniy dástúrler oylamastan saqlanıwı múmkin, biraq haqıyqıy Bibliyalıq isenimler tek ǵana bahasına alınadı. Isa Masiyh penen birlesiwdi rawajlandırıw kerek. Diniy basqalar izleytuǵınlar tez arada ketedi. Basqalar bizdi qáweterlendirse yamasa bizden qashsa, biz Isa ushın turıwǵa tayarmızba?
Bunnan tısqarı, Rabbiy bizdiń aldımızǵa jaqsı islerdi qoyadı (Efesisliklerge 2:10). Biz olardı islewge tayarlanıwdamızba? Biz óz sıylıqlarımızdı rawajlandırıwdamızba? Pawıl Timoteydi «Ustazǵa paydalı hám hár qanday jaqsı iske tayar bolıń» hám «mejgilinde hám mejgilsiz tayar bolıń» (2 Timoteyge 2:21; 4:2) dep úgittedi. Eger biz Rabbiyge xızmet etiwge háreket etpesimizden aldın «professional» bolǵansha kútesek, biz bálkim kesh baslaymız hám óz-ózimizge iseniwimiz arqalı Rabbiyge shek qoyamız. Ekinshi tárepten, eger biz tayınsız bolǵanımız ushın ápiwayı ǵana jalańash qashıp ketsak, bul ókinishli boladı.
3. Jınlarǵa qarsı turıw
«Jınlardı quwıp júrgen geybir evreyler jın iyelegenler ústinen Rabbiy Isa atın shaqırıwǵa háreket etti ... Evrey bas ruhaniysiniń jeti balası Sceva bunı islep atır edi. Bir kúni jaman ruwx olardıń juwabın berdi: ‘Isanı bilemen, hám Pawıl haqqında bilemen, biraq siz kimsińiz?’ Sonnan keyin jaman ruwxı bar adam olardıń ústine sekirip, olardıń barlıǵın jeńdi. Ol olardı sonday urdı, olar úyden jalańash hám qanap qashıp shıqtı» (Háreketler 19:13-16). Jınlar ele de barma? Olar búgingi kúnde de adamlardı qıynaydıma?
Jınlar sońǵı 25 jılda Xristian toparlarında úlken dıqqatqa iye boldı. Bul bálkim qudaysızlıq hám okkultlıq ámeliyatlardıń ósiw tendenciyasın kórsetedi. Geybir Xristianlar teatrǵa beyim bolǵan háwes penen juwap beredi. Geybirleri hár bir nárseni jınlar menen túsindiredi. Biraq sonday Xristianlar da bar, olar awırǵanlarǵa awırmaydı dep aytatuǵın teologiyanı uslap turadı. Bunday áwliyelerde muhabbat joq emes. Tek ǵana olardıń Injildi kóriw usılı olardı búgingi kúnde jınlar basqınshılıǵın biykar etiwge májbúrleydi. Biraq kóbinese, áwliyeler jaqın jerdegi perishtelerdiń hám uzaqtaǵı jınlardıń bar ekenligine isenedi – ádette Kolumbiya sıyaqlı uzaq missiya maydanında, men jasaytuǵın jerde.
Biz Xristianlar Isa atında kúsh bar ekenligin bilemiz, biraq basqınshılıqqa ushıraǵanlarǵa hám qıynalǵanlarǵa qalay azat bolıwǵa járdem bere alamız? Biz kelisimler yamasa dispensaciyalar haqqında oylawımız múmkin. Bul sheńberler bizge Qudaydıń adam menen waqıt ótiwi menen qalay ózgergenin túsiniwge járdem berse de, hesh biri búgingi kúnde jın háreketiniń múmkinshiligin biykar etpeydi. Injil jaman ruwxlar bar ekenligi haqqında sóyleydi. Biz karizmatik yamasa anti-karizmatik bolıwımız múmkin, biraq men jınlar tárepinen qıynalǵanlardı azat etiwge járdem beriw bul tartıstıń bólegi emes dep aytaman; olardıń járdem beriw «ruwxıy sıylıq» emes.
Bul tema hárdayım bir qansha tartıs tuwdıradı. Isanıń jındı quwıp shıǵarǵanlıǵı haqqında anıq dáliylerge súyene otırıp, geybir Fariseyler Isanıń Shaytan kúshin qollanǵan degen juwmaqqa keldi (Matta 9:32-34). Geybir Evreyler Isanıń ózi jın iyelegen dep oyladı (Yuhanna 10:19-20). Biz adamlarǵa, ásirese qıyın ótmishi bar adamlarǵa járdem beriwge umtılǵanımızda, jın háreketiniń dáliylerine ushırasıwımız múmkin. Biz aldımızdaǵı dáliylerdi biykar etiwimiz kerekpe? Biz olardı basqa jerge barıwdı usınıwımız kerekpe? Álbette Rabbiy bizdi sheshimge basqara aladı. Biz basqalar ne islese, sonı kóshiriwimiz kerekpe? Scevanıń jeti balası Evreyler edi, Xristianlar emes, hám jınlardı quwıp shıǵarıwda bir qansha tabısqa eristi. Isanıń artınan ermegen geybir adamlar da jınlardı quwıp shıǵardı (Mark 9:38). Rabbiy bizge hár bir «isleytuǵın» nársege erisiw kerek emesligi haqqında anıq eskertiw beredi: «Kóp adamlar sol kúni Maǵan aytadı: ‘Rabbiy, Rabbiy, biz Seniń atıń menen payǵambar bolmadıqpa, hám Seniń atıń menen jınlardı quwıp shıǵarmadıqpa hám kóp mújizeler islemeydikpa?’ Sonnan keyin Men olardıń juwabın anıq aytaman: ‘Men sizdi hesh qashan bilmedim. Menen ket, jaman isleytuǵınlar!’» (Matta 7:22-23). Bul jınlar Xristian emesler Isa atın qollanǵanda da ketiwi múmkinligin kórsetedi. Hár bir «tabıslı kóringen» nársege erisiw kerek emes. Bunı aytqanda, Isa sıyaqlı ruwxıy júrekleri bar adamlar múmkin bolǵan tartıstan qashıwdan góre, adamlardı Isa Masiyhte erkin jasawǵa járdem beriwge kóbirek qáweterlenedi. Eger biz nátiyjeli, Bibliyalıq sheshim taba almasaq, biz awırǵanlardı awırǵan halda qaldıramız, yamasa keyingi qıyın jaǵdaydan jalańash qashıp ketemiz.
4. Waqıtsha támiyinlewler
Yakob, ámeliy elshi, jalańash hám kúnlik azıq-awqatqa mútáj basqa Xristianǵa bolǵan minnetimizdi atap ótedi (Yakob 2:15). Biz onıń jalańash hám ash qalıwın támiyinlewimiz kerek. Haqıyqatında, Rabbiy Ózi mútáj áwliye menen ózin sonday dárejede tanıstıradı, Ol bılay dedi: «Men ash edim hám siz Maǵan azıq berdińiz ... shóllegen edim hám siz Maǵan ishimlik berdińiz ... bólmekshi edim hám siz Maǵan qarsı aldıńız ... jalańash edim hám siz Maǵan kiyim berdińiz ... nawqas edim hám siz Maǵan qaraǵaysız ... túrmede edim hám siz Maǵan keldińiz ... Haqıyqatında men sizge aytaman, siz Meniń shańaraǵımnıń eń kishilerine ne isleseńiz, Maǵan isledińiz» (Matta 25:35-40 NRSV). Eger Isanıń bul sózleri bizdi aralasıwǵa hám joqarı bolıwǵa májbúr etpese, biz ishimizde óli bolıwımız múmkin!
Patsha Sulayman juwmaqladı: «Adam anasınıń qursagınan jalańash keledi, hám qalay kelse, solay ketedi. Ol óz miynetinen qolında alıp kete alatuǵın hesh nárse almaydı» (Eklesiast 5:15). Qayınatam jaqında qaytıs boldı. Xristian sıpatında ol adıl jumısshı edi hám jaqsı jasaydı. Biraq ol ózi menen hesh qanday materiallıq nárse alıp ketpedi. Biz materiallıq nárselerimizge qalay qaraymız? Biz tek ǵana waqıtsha administratorlarmız.
5. Kollektiv aldaw
Daniya jazıwshısı Hans Kristian Andersen (1837) tárepinen jazılǵan «Imperatorlıqtıń jańa kiyimi» gúrrińinde, eki aldawshı qalaǵa kelip, bir kórinbeytuǵın mata «toqıp», imperatorǵa kórinbeytuǵın kiyim satadı. Hár bir adam tek ǵana «aqılsızlar» kórinbeytuǵın materialdı kóre almaydı dep isendi. Imperatordıń gúmanları bar edi, biraq hesh kim onıń aqılsız dep oylawına jol bermeytuǵın edi. Aldawshılar oǵan kórinbeytuǵın kiyimlerdi kiyiwge járdem berdi, hám ol xalıq aldında kórsetildi. Barlıǵı bunday jaqsı reńlerge hám bunday ájayıp dizaynǵa hayran qaldı. Hesh kim aqılsız emes edi. Aqırında bir bala patshaǵa qarap: «Biraq onıń ústinde hesh nárse joq!» dedi. Kópshiliktiń kózleri ashıldı. Bul gúrriń Laodikeya sıyaqlı jıyılıslardaǵı adamlarǵa eske túsiredi. Bul bala emes, al Isa Masiyhtiń ózi edi, ol: «Sen ... jalańashsań!» (Ashıw 3:14-18) dep shaqırdı. Laodikeya áwliyeleri bir-birin olar bilimli, aqılsız emes dep isentirgen edi.
Dáslep biz berilgen ámeliyat yamasa Injil túsindirmesi qızıq dep oylawımız múmkin. Biraq tez arada biz onı qabıl etip, hátte qaytalap atırǵanımızdı tabamız. Biz birdey kommentariylerdi keltiremiz, Bibliya konferenciyalarında bir-birimizge kúlimsireymiz, bas iykemiz, hám ámeliyat etiwdi yamasa qaytalawdı dawam etemiz. Tek ǵana «aqılsızlar» hám «ruwxıy emesler» onı kórmeydi. Qálegenimizshe yamasa qálemegenimizshe, pikirimiz bul sociallıq kúshler tárepinen tásirlenedi. Haqıyqatlıqtıń bul qayǵılı buzılıwı, bir waqıtları Laodikeyada anıq bolǵan, konservativ hám liberal jıyılıslarda birdey keń tarqalǵan. Rabbiy bizdiń kózlerimizdi ashıp, haqıyqatlıqtı Ol kórgendey kóriwge múmkinshilik bersin. Kópshilik bizdiń Bibliyalıq tálimimizge hayran qalıwı múmkin, kópshilik bizdiń «nátiyjeli» xızmetimizdi qolpaqlawı múmkin, kópshilik bizdiń ósiwshi shirkewimizge qızǵanıwı múmkin, biraq, eger Rabbiy «sen jalańashsań» dese, bul haqıyqatlıq. Biz Oǵan kishipeyillik penen kelispesek, jaqsılanıw bolmaydı.
Juwmaq
Biz xızmetti orınlawǵa hám Rabbiy bizge jiberetuǵın barlıq jaqsı islerdi islewge tayarlanıwımız kerek. Biz bul múmkinshiliklerden jalańash qashıp ketpewimiz kerek. Jalańashlıq shınayı bolıwǵa, haqıyqattı adıl izlewge hám onı qabıl etiwge, Rabbiyge baylanıslılıǵımızdı moyınlawǵa shaqıradı. «Hám Onıń aldında hesh bir jaratılıs jasırın emes, biraq barlıǵı jalańash hám esap beriwimiz kerek bolǵan adamnıń kóz aldında ashıq» (Evreylerge 4:13 NRSV).
